týsdagur 11. februar 1997síða 9

Nr. 28 — 11. FEBRUAR 1997 tíðindablaðið | | Tenninar eru batnaðar, men... Føtroya Tannlæknafelag rópar varskó, tí tað gongur ikki nóg skjótt rætta vegin við tannheilsuni. Tannlæknafelagið gevur góð ráð m.a. um at eta minni av søtum. Tad er ikki tað sama sum ongantíð at eta sótt, sigur felagið m.a. í hesi greinini Í Oyggjatíðindi 22. januar skrivar »ung mamma« grein við yvirskriftini >Almenna tannapinan« Lesarabrøv undir dul- nevni svarar ein sjáldan aft- ur, men í hesum fyri nemur unga mamman« við mål, sum hevur stóran áhuga ikki minst millum okkum tann- læknar. Ti onkur misfatan eisini er í greinini, vilja vit við hesum rættleiða og út- greina umrødda mál gjøll ari Eftir at 15 barnatann læknar vóru saman á Sandi í heyst sendu vit hesa yvir- lýsing til fjølmidlarnar 3 november Yvirlysing frá Føroya Tannlæknafelag Barnatannlæknarnir hava å fundi í Sandoynni tosað um tannheilsuna hjá børnunum í Feroyum Eftir at tannheilsan øll år im síðan 60'ini stødugt et batnað, visa kanningarnar frá 1995 ein vøkstur av brendum tonnum ser stakliga hjá teimum 14 til 17 ára gomlu. Hví er hetta hent? Orsøkin eru broyttir matvanar millum ung. Vit ávara mót ti ótalm- aðu ovurnýtslu av søtum drykkjum sum saft, djús og sodavatn. Henda ovur nytsla er ikki bert skaðilig fyri tenninar, men fyri heils una í síni heild Tannlæknarnir mæla til: — at allir skúlar, har etið verður á skúlanum, útvega sær kuldaskáp til mjólkina - at prísurin á mjólk verður lækkaður - at næmingarnir ikki drekka sodavatn o.l. í tímunum. Djúpidalur 26. okt. 1996 Ásla Poulsen, formaður »Ung mamma< byrjar greinina við at skriva, at vit hava verið úti í pressuni og sagt, at tennirnar hjá teim- um ungu eru so ómetaliga ringar. Hetta stendur fyri hennara rokning; hesi orð standa ikki í yvirlýsingini, sum sæst omanfyri. Fyri betri at lýsa tað sum meinast við í yvirlysingini, skulu vit fyrst royna at greiða frá, hvussu vit máta tannheilsuna hjá børnunum Uttan eina neyva máting av hesi, kann tað annars bert blíva til gitingar. Síðan lóg um barnatanna- røkt kom í gildi 1. aug. 1986 hava føroyskir tannlæknar, sum lógin fyrisitur, gjørt ár- ligar skrásetingar av tann- sjúkuni karies = brendar tenn. Tað verður gjørt á tann hátt, at:vit eina ferð um árið skráseta á serligt skjal, hvussu nógvar tenn/tann- Matur (S=surfaces) barnið hevur, hvussu nógvar brendar tannflatur (D=de- cayed), trektar tenn (M=- missed) og fyltar flatur (F=- filled) hvørt barn hevur. Tá vit leggja saman D+M+F fært tú eina mynd av. hvussu nógvar sjúkar/ brendar tannflatur eru í mun til tær frísku hjá hverjum barni sær Á internationalum máli kallast hetta talið DMF-S. Nevndu skjól sonevnd OCR-blød verda vid års- enda send til Landbrugets EDB-central i Danmark optiskt lisin og vidgjørd DMFS-tølini verða síðan løgd saman fyri aldursbólk- arnar 5 ár, 7 ár, 12 ár og 15 ár bæði fyri barnatenn og vaksnamannatenn Skrásetingarnar hava ver ið gjørdar i mong ár, men síðan 1991 hevur Føroya Tannlæknafelag gjørt eina ársfrágreiðing út frå tølun um, og er henda kommunum landsstýri landslækna og onnur Vit samanbera í henni aldurs bólkar og kommunur, og kunnu eisini samanbera Førovar við onnur lond, í hesum fari Danmark send HjáLaGt: talva 4 i OCR- frágreiðing 1995 Síðan skipað barnatanna røkt byrjaði seinast í hál trýssunum er tannheilsan stødugt batnað, ja upp ímóti 80 prosentum vísa tølini Tað ljóðar av nógvum, men tå á døgum stóð eisini sera illa til. Tey flestu sum vóru børn tá, minnast aftur á manga ringa tannapinu, so gott er tað, at nógv frægar stendur til nú Av stabbunum í talvuni síggja vit, at tannheilsan síðan fyrstu uppgerð í 199 framvegis stødugt batnar; men vit síggja eisini vøkslt- urin í 1995, sum yvirlýs- ingin sipar til. Stabburin longst til høgru í hverjum aldursbólki vísir kariesstød- una í Danmark; tað verður nakað enn, áðrenn tann- heilsan i Føroyum verður eins góð og har. Orsøkirnar til munin eru mangar, ov drúgt at koma inn á her, men tvær høvuds- orsøkir skulu neynast tannarøktin kom nógv seinni í gongd i Føroyum, og småbarnatannarøktin er enn ikki fult útbygd. Skulu vit taka aftur í stød- una, sum hon er í dag í Før- oyum, so vísir tað seg, al umleið 1/3 av 12-åra goml- um børnum als ongar brendar vaksnamannatenn hava, 1/3 hevur bert fáar brendar tenn, meðan sein- ast: tnøingurin hevur heldur vánaligar tenn. Millum tey 15-åra gomlu eru færri við púra frískum tonnum Tá Føroya Tannlæknafel- ag í yvirlýsing rópar >var- skó< er tað, tí vit fyri fyrstu ferð hesi 5 árini síggja eitt týðuligt afturstig serliga hjá teimum |$-ára gomlu, men eisini hjá teimum 7 ára gomlu børnunum Tannlæknar kenna seg at hava skyldu at upplýsa b æði foreldur, bern og myndugleikar, tá so er. Samstundis sum yvirlýs ingin varð send fjølmiðlun um, skrivaðu vit til lands- stýrið, landsskúlafyrisiting- ina, landslæknan, heilsu- røktina og Mjólkarvirkið Búnaðarmanna. Í skrivi okkara til landsstýrið mæla vit ma. til, at prisurin á mjólk verður lækkaður, so her eru vit samd Vit fingu svar aftur frá landsstýrinum alt fyri ent um, at arbeitt verður við málinum. Landsskúlafyri sitingin hevur heitt á skúl arnar um at skipa verður fyri evnisvikum innan heilsu/tannheilsu. MBM ringdi beinanvegin og søgdu okkum, at teir eru í gongd við tiltøk, sum verða sett í verk nú í vár, alt í alt ein positiv afturboðan Vit hava vónir um at røkka sama stóði sum í Danmark innan fá ár, tá smábarnatannargkun hjá okkum er fult útbygd vænt- andi ár 2001 Har småbarnatanna- røktin er komin í gongd, er tað gjørt uttan meir- kostnað av týdningi. (I Tórshavn er barnatalið tó so stórt, at neyðugt hevur verið at seta meira fólk, Runavík/ Nes kommunur eru eisini undirmannað, um øll børn 0-16 ár skulu hav angktandi tannarøkt). Tá barnatann- læknarnir hava tíkið 0-6 ára gomul undir ta skipaðu tannarøktina, hava teir priv- atu tannlæknarnir sjálvsagt mist arbeiði. Hetta er tó gjørt í sátt og semju við teir, ti ta bestu barnatanna- røktina fært tú undir skipaðum vidurskiftum. Tá tað hevur borið til uttan meistkostnað, er tað tí tann- heilsan hóast alt er batnað munandi, sum omanfyri nevnt, og harvið er meira arbeiðsorka vorðin tek. Fer tannheilsan framyvir. sum stabbarnir fyri 1995 vísa, at versna enn meira, hava summir tannlæknar óivað tíkið í so nógv uppá seg. Tannlæknar eru lærdir til og skulu altíð fremst í hug- anum hava: at tenninar skulu varðveitast heilar frá tær koma undan og alt lívið. Í okkara døgum verður Vaksnamannatenn FR 91 til 95 og DK 95 7. 12 og 15 ára gomul 14 +| 10 | mo Ø: o + N 6 ofta tosað um >vælferðar- sjukur«, sum nógv plágast av, ein teirra er brendar tenn. Í mun til hinar >væl- ferðarsjúkurnar<, sum ikki nýtist at verða nevndar her, eru brendar tenn ein teirra, sum sleppast kann heilt undan Góð ráð: 1. Bustið tenninar heilt reinar hvenn dag og nýtið tannatráð. 2. Latið tenninar hava frið (ikki fylla í munnin alla tíðina). 3. Minkið um ta seta. Føroya Tannlæknafelag hevur við hesum ikki sagt, at ein ongantíð skal eta sett ella drekka setar drykkir, - tað skal bert ikki vera í tíð og ótíð, um tú vilt hava frískar tenn. Hetta er títt egna val, men foreldur velja eisini fyri børn síni. Sela og uppseting = CO av 3 REINSILÚKUM = ROYKHETTUM TH HHH HH Uppskot hevur verið frammi um at:seta ein kost- ráðgeva. Verður hetta veru- leiki, vil Føroya Tannlækn- afelag fegið verða við í fyri- reikingini, tí vit halda okk- um vera lyklapersónar í hes- - me om DD om TT TA WM DMF-S 93 DK 95 um høpi Vit vóna, åt »ung mamma« og onnur eftir at hava lisið greinina, skilja, at allir tannlæknar ar- beiða fyri at fæmja tann- heilsuna í landi okkara. Eisini eru nógvar góðar restir! Spt MARJUN HEIMÅ C. Ployensgeta 4 100 Tórshavn Tlf. 12531