leygardagur 19. apríl 1997síða 12

Føroyskt mål og føroyskur samleiki I sambandi við at blaðið Fjølnir herfyri viðgjørdi evnid samleiki, heyði Anna Katrin Matras, cand. mag. í fornfrødi og fólkalívs- oO fróði. hesa erein í blaðnum £ i K RIN M R his sæð ikk Af k il S nut Ti er tað tellektuella bólkin ella dyr k ) kal k aði bert h h t } Ippta Ju it berar R k t k rt } y fir ná k nak i ) ) K UOKK U ! | if IKK ør r ' k kar Á 1 k i , * N 1 » 1 } 1 () } hk ø k ' i » * KK k 1 A í } la ' kk k s k } Í Á k hk k på + 1 + A k SK SK k Mt %k k I k t A ) } £ 5 k * i 1 5 L t HH i k 3 i * rr 3 k i » Í 1 rk Samleiki og mentan, } ip } fyribrigd ut fara heima tt mú sum mentan og sín samleika etniskur bólkur rðu uppfunnin samstund n intellektuellur bólkur kk mst tí al lev ha og tjóð Soleiðis finnast eingi ser- og so tey. iðv aldu at verða ra neyðugt, un k i P kana , Meng randi it nur N kk k tetta H 3 } kk háðir hólk Í kh Ju k K I k t ok 5 koð þ „A } la I k 3 dskar He } ! ] y k } k Vsk ker ik ' it Ø ø Ten kaparlig fyrihalda st h Þ V ro OH % i it % i I 3 tu, k k Millur g or skar pa lyrka Ískapareyðkenr tt and við t tuga kk t sk t brúka politikk 3 t Kal gu gongdina ir va k verið fáa vald ivirkar K Sark eltingina g ru 14 Y nakað I } } y ndá VI nu aftur k kalk t ne 9 at Askar íkrar Ødrvisi verður tað H } r tjóðskapa wkenslar sknar dtermum, ið valdu at fara — førslan á hesum stigt komur ktionstelt g å kalu forankring (testing hesum nyggia er tað náttúr intid at dyrka tey tjóðsk if þí im inkr sakn eftir ti meira kenda. og ut enda er vorðin ein k. I 97 Við tjóðskaparkenslun hetta í so stóran mun. at tey nationalstatur«. Hesi tjóð , k rski antr kon Jskaparrørslurnar fara at dyrka saknin, eitt nå = skaparligu eyðkenni er arv drik Bartt im sambært Hroch utvikla vid fosturlandssangun arin, ið tjóðin eigur at saml i | eg rimum stigu A felagsskapum. Tí fara tey at ast um. Í arbeiði sínum r Kur DOIKuUT tjóðsk warkenslan er a liva í tveimun samfelggum kemur Østerud tó til ta nið k k fjord rkað ein intellektu samstundis, nærast í einari — urstødu, at tad í Noregi ong kr ð er uppfylt. Tað er in bólk uttan stórvegis skisofreni intíð verður talan um eina r k nsy r 1VITKAf ; ftan: eisini Eisini eftir at hest fólk amlaða tjóð Tjóðskapar Kurin átekur uttan nakað ynski um at velja at venda aftur til heim kenslan var ektað, men tey AN á bilisera fá B) em landið, fer uppbýtingin i tjóðskaparligu eyðkennini , ms bu í bólkur patriotum | tveir bólkar at halda áfram vóru eftirgjørd, ella óektað raður ttur ngd vaksandi borgaraskapinun unn bólkurin. ið fór heim Fleiri aðrir granskarar eru senur I kan finnur har { r mar anifrå. og sum í hesum tíð sum sagt samdir um, at tjóð kurir f I ntar 4 ma og liberal tjóðskapar skeiði hevur dyrkad tað skapareyðkennini eru eftir k Bartt kensla tbreitt. roynir tjóðskaparliga heldur gjørd. Ernst Gellner vísir så f mi ut fáa eir Askar ífram við hesum. Men sam ett nu í arbeiði sínum Hin haldand rligan boðskap út n tundis er uppfatan hansara »Nations and Nationalism« 3 srd } ttan hepni at rka fjøld ut tey, 10 valdu at:verða ver í 1983 á, at tjóðskapareyð ka bólkinu lgjøg- f ( i B er Inast Indi. er og erga at vera ber kennini ikki beinleiðis hand virk ) mot r hann bond rar mentan teirra. Tey skulu skiljast út frá sam ksemið í ment fø ssåan mur hava a tíðina livad eina felagsgongdini, men í ti in tur åvirkar arbe Jarar gjøgnun ina varda tilveru og hava ong tíðarskeiðnum tá tjóðskap M og rmar tjóðsk pulistiska = antíð mett hóttanini ímóti — arrørslan vaknar Meira Fyritr in I il K ipp teirra cgnu (i Askap ir beinleiðis er Benedict And ver > 1 partu num etni k Endamálið fyri arbeiðir kenslu. Og tað er hendan erson. Ikki minst sæð tað í um bólki er, at tú ert føddur um hjá eimi tjóðskaparrérslu = hóttan, ið kemur at verða — ti heiti. hann hevur valt til nn í bólkin, og tí hevur tú r r im at røkka = avgerandi fyri tann in arbeiði sítt >Imagined 1983. N Jurstøda har rå er, at øll tjóðskapareyðkenni eru fyr rat tey vóru neyðugt am stillað og eftirgjørd boð hjá tjóðskaparrersluni Sama áskoðan vísir seg tó eisini at skyggja fgjøgnum iFørovum — millum annað í greinini hjá Jóan Paula Joensen > At finna ella upp finna tað førovska« frá 1991. Men eisini Johnny Íhomsen nemur við sama surning í grein síni frá 1996 »Bruka argjakonur lepastift ella Nýta argja kvinnur varrastift? Málið sum tjóðskapar- ligt eyðkenni mt tað týdningarmesta 87 Askaparliga eyðkennið fyrir allar tjóðsk iparrørslur er málið, ið er fyritreytin fyri. at borgarar í tjóðini skulu kunnu kommunikera samstundis ger tað júst hesa tjóðina til nakað eina standandi (unikt). Fishman vísir i 1996 á, at Herder setur javntekin ímillum málið og andan ella sálina hjá tjóðim. Ti mátti málið verjast, hetta við at hava ein ideellan målnorm, men eis im vid at byggja víðari á (t.vs. konstruera) henda málnorm, fyri at grundar lagið ella sálin ikki skuldi forganga. Hetta setir Fish man sum fyritreyt fyrr, at gróðrarbotnur er fyri mál nationalismu Tå heldur hann eisini, at hesir målnationalistar hava meira enn ein teoretiskan áhuga í móðurmálinum Hetta. tí at tey brúka málið sum amboð fyri at fáa vald til sín sjålvs og fólkið Endamál teirra er at gera móðurmálið tl eitt so ser ligt felagsmål sum onki annað mál skal kunna verða tað. Í okkara nýmótans tjóð skapi er tørvurin á hesum máli íkki bara náttúrligur men eisini ein grund, eitt endamál og ein skylda í tjóðskaparligum = saman hangi. 1 at mal verður lav sett við I kan r åd kapur vid mål. Og ikki komi á mål Í yrr nn málið er mera tydningarmikið enn all hini evdkennini fyr sk ip g at tað san stundis fær meira virði enn landamørk. Ein tjóð uttar mál verður javnmett við eima hálva tjóð Og hetta filologiska ar beiði er tað, sum — fyrr sun dda fyri. Endamálið er nú — ein protoelita gongur á sær sjálvum at byggja brugs ímillum tann óttlvítandi partin av fólkinum hj hvørk: dugir tað vanliga ómentaða móðurmálið. ella tað móðurmálið. sum henda protoelita identifiserar seg ið. Tað eru hesi sjónarmið sum fáa avgerandi týdning fyri málplanleggingina hjá eimi tjóð Feroysk mál og samleiki Samanlagt kann í stuttum sigast, at tað tjóðskaparliga ikki er savnandi fyri alt fólkið í eini tjóð. Hetta kemst av, at bert ein partur av fólkinum, tjóðskapar rørslan, var við til at velja hvat skuldi verða eyðkenn ið fyri teirra tjóð. Tí verður ein tvídráttur, og tjóðin verður býtt sundur í eitt sentur — tjóðskaparrersluna og eima periferi — restina av fólkinum. Tann sam einda tjóðin, ið tjóðskapar rørslan helst vildi hava sum eina mótvekt ella periferi ímóti tí hótta, tey síggja í umheiminum ella sentrum er ikki eim veruleiki Aftaná soleiðis at hava fingið eina fatan av sam leika og mentan — ikki minst sæð í sambandi við etnisi tet og tjóðskap — og haraft urat hvønn leiklut mål hev ur sum tjóðskapareyðkenni verður nøsin aftur vend ímóti klettunum í útnorði Flestu lesarar við kunnleika til málstríðið í Føroyum munnu hava kent í hvussu | |