mikudagur 23. apríl 1997síða 11

Nr. 76 — 23. APRIL 1997 tiðindablaðið 11 Allir partar á arbeiðsmarknaðinum ei arbeidsvenjing, heldur Jákup Danielsen JÁKUP DANIELSEN, FAKFELAGSFORMAÐUR SKRIVAR: —————Þe" Fyrst er at siga, at evni um arbeiðsmarknaðarpolitikk er eitt ógvuliga áhugavert og ikki minst eitt viðkom andi eynni, men sum vit í felagsskapi geva okkum ov lítla tíð at tosa um Hetta kemur órvað av, at vit - hver í sínum lag - verja okkum við tí vit hava, ístað in fyri saman at fáa orðaðn Landsfundur Javnaðarfloksins 1997 Aktivur arbeiðs- arknaðarpolitikkur a sum skjótast at orða ein aktivan ar- beiðsmarknaðarpolitikk. Endamálið við einum aktivum arbeiðsmarknaðarpol- itikki egiur at vera at menna løntakaran við m. a. útbúgving, vegleiðing og ein poliukk um, hvussu vit kundu hugsað okkum fram tíðar arbeiðsmarknaðin og hvørn ultøk vit skulu gera fyri at vinna á í. d. arbeiðs loysistrupulleikanum, og hvussu vit alla tíðina eru til reiðar at:taka ímóti teimum avbjóðingum., sum koma serliga við atliti til tað tøkn gu menningina Eiunfalda myndin av ar beiðsmarkanaðarfpórtunum er. at har stendcur stríði um krónur og oyru, men so ein føld er myndin ikki longur Hóast stríðið um krónur og oyru ikki verður lagt á hill ina. so eru tað, og fara tað at verða onnur virði, sum í minsta lagi fáa líka høgan prioritet. Her hugsi eg ser liga um trygd í starvinum arbeiðsumhvervi, stórri á virkan á dagliga arbeiðið og arbeiðstíð. eftirløn og síðst og ikki minst útbúgving og efurútbúgving Arbeiðsloysið neyvan loysast nationalt Seinru árini hava gjørt myndina av arbeiðsmarkn aðinum meira fjøltáttaða viðnýggjum hugtøkum, av bjóðingum., og ikki minst yri okkara viðkomandi her í Førevum, eisini nýggjum og stórum trupulleikim, Við hesum seinasta hugsi eg um arbeiðsloysið Talan er ikki longur bert um tey virknu á arbeiðs marknaðinum. men eisini um tey alt ov mongu 0 virknu. Øl eru samd um, at øll hava rætt til arbeiði, men hvussu, hevur eingin full figgjad boð uppá Tað er eisim eim stórur spurningur, um arbeiðsloys istrupulliekin kann loysast nationalt. Tað seta munandi stórri lond enn okkara seg ikk: føran fyrr. so Vit gera tað neyvan heldur Teir ymisku partarnir á arbeiðsmarknaðinum kunnu verða og eru ósamdfir um mangt og hvat, men upp moti einum so stórum trup ulleika. landsbúskaparliga fíggjarligga fyri hin einstak a og ikki minsty menniskja liga. mugu partanir standa saman um ein samlaðan virknan arbeiðsmarknaðar politikk Flestu eru samd um, at ett av loysunnarorðunum er út búgving. Tað er ein sann roynd, at tess minni útbúgv- ing ein hevur, tess torferari y koma upp í part í ar 1 n () m nydit I dag Ja al tórri krøv sett Tað er ti av alstórum týdningi. at folk vinnu berds , kk minst ungfolk. sum koma beint ur Íkaskúlanum. faa høvr ul at nema sær fakligar grund g framhaldsútbúgvingar Heimurin stendur íkki í stad, og ti må útbúgvingarð og eftiråthugvingarspurn ingurin raðfestast hægri og skulu hesar útbúgvingar verða hildnar viðlíka, so fólk allatíðina kunnu laga seg eftir teimum broyting- um og avbjóðingum, tøkni liga frambrotið hevur við sær Vit hoyra aðrastaðni um lond. sum m. a. bjóða fólki útbúgvingarfarloyvi. Hetta er ein tåttur, sumavgjørt elg ur at gerast nakað við. ALS skipanin hevur eina farloys isskipan og kann hendan verða byrjanin, men sprun ingurin er, um hendan skip anin kann nøkta tørvin. So leiðis. sum eg skilji tað, er endamálið við farloyvis skipanini hjá ALS, at fáa arbeiðsleys út á arbeiðs- marknaðin í styttri ella longri tíðarskeið, men at trupulleikin er ella kann verða at seta fólk við neyð ugum førleika í farloyvis størvini Hvør skal figgja Privati arbeiðsmarknaðu hevur ikki. - og ivtgjørt kki hjá okkum. møgulerka til at skipa fyri nóg hollum itbugvingartuilbodum einsa mallur. Til 1 r vinnulivid vfíggjarliga veikt. Hitt menna má. saman við vinn ulívinum. ganga saman un hesa uppgávu. Í ES verður sagt, at fløgur í menningina av menniskjaligu ressourcu num er ein tydningarmikil liður í strategiini til styrkja av vøkstri upp á sikt, betran av kappingarførinum, ar beiðsplássum og somu rætt- indi til oll Stóru tøkniligu broyting arnar og skjótt skiftandi ar- beiðsmynstur ger tað neyð- ugt at gera iløgur i menn iskjaligan førlerka. Ella sagt við ødrum orðum, at verða upp á >forkant< við kom andi avbjóðingar Aktivur arbeiðsmarkn- itikkur Sjålvur haldi eg. at allir partar å arbeidsmarknadi- num eiga skjótast gjørligt at orða ein aktivan arbeids marknadarpolitikk. Enda- málið við einum aktivum arbeidsmarknadarpolitikki eigur at vera at menna løn takaran við m. a. útbúgving. vegleiðing og arbeiðsvenj ing. Hetta er tydningarmikl- ir lutir í stríðnum móti ar- beiðsloysi Sonja Jógvansdóttir um stødur teirra lesandi: Stættarmunurin átti at verið passé... Hugleiðing um stóðu teirra lesandi í d lesandi i Føroyum í dag? Eru hesir nó ligt, sosialt og hvussu er við íbúðarviðurskiftunum Fyri stuttum varð lógarupp skot samtykt á Førova Løg ungi um, at føroymngar, H etlaðu sær útum Norðan lond at lesa, fáa stuðul bæði úr Føroyum uppi i 60.000 kr um árið til skúlakostnað harumframt SU úr Dan mark. ið er uml. 3500 kr. til bøkur. leigu og mat. Hetta uppskot er sera kærkomið hjá øllum, ið ætla sær utt anlanda til hægri lestur. Ser stakliga nú. tá nogv tos er um eima komandi oljuvinnu Her eru sera góðir karmar skaptir, men hvussu er so við teimum lesandi í tí Før oyska samfelagnum ? 1 Hví skulu vit hava lesandi? Míanverri ber illa til at rósa stødun: hjá teimum lesandi í dag. Her eru hopurin av viðurskiftum, ið stinga seg upp. Serstakliga er tað bú skaparliga stødan, sum rillar hjá teimum, ið hava valt at vera verandi her á landi og hóast alt nýta teir møgu leikar. ið eru. Men áðrenn nakað annað fer fram, má fyrst av øllum ein umfatandi hugburðsbroyting. Icy lesandi eiga at síggjast sum ein góð iløga og ikki ein útreiðsla í samfelagnum Eitt vælútbúgvið fólk er eis im ein týðandi líður í kapp- ingarførinum hjå einum hverjum samfelagið. Ti erg ur spurningurin ikk: at verða. hava vit fr int vald andi ráð at stuðla tey les andi? Spurningurin er hin vegin, hevur Føroyar ráð ikki at hava eitt vælutbugs 10 folk? Føroyska studulsskipanin Føroyska studulsskipanin er í nógvum førum sera óliði hg. og tíanverri er gongdin at stættarmunur sæst betur á fólki. Aðrenn 1988 kom peningurin oyramerktur úr Danmark yvir ríkisstuðulin men síðani 1988 hevur helmingurin av ríkisstuðlin um verið veittur sum blokk stuðul. síðani tá eru viður- skiftini versnað. Tey síðstu 9 árini hevur tað verið Før- oya Løgting, sum skal áseta stuðulin til m.a. tey lesandi Lesandi eru býtt upp í 4 bólkar |. Heimabúgvandi undir I8 år, 609 kr. um mánaðin 2. Utíbúgvandi undir 18 ár, 1369 kr. um mánaðin 3. Heimabúgvandi yvir IS, 1445 kr. um mánaðin 4. Utibugvandi yvir 18 ár 2206 kr. um mánaðin (Utibúgvandi merkir, at tu íkki býrt undir somu lon um foreldrini ella, at:tú ert uppisitart). Umframt hetta eru bólkarnir 3 og 4 so »pri viligeradir«, at:teir kunnu taka stuðulslán upp til 13.692 kr. p.a Her er óneyðugt við kanning, at staðfesta, at I verandi líki er sera torfert at klára seg Bókaútreiðsl urnar hjá lesandi eru í meðal 3.000 kr. pa. Síðani koma vanlig gjøld, sum sjúkra kassi, tannlækni, matur og klæði ferðakostnaður, húsaleiga. Tað sum í fyrstu atløgu tykist legið er, at undir og yvir 18 ár fáa ymiskar stuðulsvertingar Grundleggjandi útreiðslurn ar eru tær somu. Ferðing. bøkur, matur, sjukrakassi, klæði. íbúðarkostnaður, sev og olja kosta líka nógv, um tú ert undir ella yvir 18 ár Foreldur hava forsyrgjara- skyldu, men í nógvum før- um røkkur hetta ikki til tørvirnar hjå cinstaklingin- um Á td. Studentaskúlanum á Kambsdali, er sera ojavnt, hvussu nógv næmingar skulu gjalda í ferðakostnaði Fað mesta kemur upp í 600 kr. um mánaðin, men með an ferðaútreiðslurnar hjá næmingunum er um 300 100 kr. Búskaparliga hevur tað nógv at:siga hvaðar tú býrt. Her átti okkurt slag av ferðaískoyti verið sett í gild ið. ella áttu næmingar fingið ferðakort ókeypis Íbúðarviðurskifti og sosiala stødid Stakir skúlar hava næming arheim, kunnu næmingar leiga fyri ein sámuligan pris, men hetta nøktar verri enn so tørvin Serstakliga i Torshavn er torført at fáa íbúðir fyri sámuligan prís. Tær 2200 kr. um utibugvandi yvir 18 fáa fara allar til leigu, har umframt kemur matur, bøk- ur, sjúkrakassi, fyri at neyna tær neyðturviligastu út- reiðslurnar. Tað er ongin lóg sum í løtuni sígur at lesandi fáa sersømdir á hesum øk- um. Fyri at klára seg eru tey lesandi noydd at taka lestr- arlán, og helst skal okkurt annað ískoytið til, fyri at fáa endarnar at rokka saman. Um ein næmingur skal soleiðis agsins samfelagið. Hvørjir karmar eru skaptir fyri teimum g góðir? Hvussu hava tey lesandi tað, tað veri seg búskapar- klára seg er ofta treytað av at foreldrini hava ráð at gjalda ymiskt og/ella at tú hevur arbeiði. Her verður ein stórur partur við sviðið soð, og almannastovna, sum fær alsamt fleiri umsóknir frá lesandi. ið ikki hava áðurneyndu fyrimunir, tær einki gjørt tí neyðugt er við lógarbroytingum. Tað er sera keðiligt at slikar stødur standast. Men tað er ikki on seint. Tá ið skúlin er sagdur verða fyri øll, mugu broyt ingar til soleiðis at tað ikki verður ein »elita« sum kann ganga í skúla Politiski viljin Tað sum avgerð stæðu teirra lesandi er og verður polit- iski viljin. Politiskt verður stungið í kortið hvussu virð ini í samfelagnum skulu býtast. Vil fegin leggja herðslu á, at meiningin ikki var at takast skal frá øðrum sostalbólkum, ið framman- undan er illa fyri. Tað eru hvørki tey avlamnu, brek- aðu, arbeiðsleysu ella pensi- onistar, ið skulu svíða fyri at tey lesandi skulu fáa bet- ur kor. Tverturímóti. Allur bati betur, men um ikki skjótt verður borið at, er vandi í, at nógv fleiri fara av landinum at nema sær útbúgvingar,sum hóast alt kunnu fåast í Føroyum Andsøgnin skríggjar til himmals samstundis sum roynt verður at byggja eitt stødi upp. m.a. við at breiða ymiskar = miðnámsskúlar runt um. og hava nakrar víð ari útbúgvingar, so verður hetta óbeinleiðis niðurbrot ið vid, at givið verður teim um lesandi ov vánaligar fíggjarkarmar Útgangssteðið eigur at vera verandi karmar hjá teimum lesandi, haldast má fast ímóti øllum privatiser ingstonkum. Síðani eiga vit at hyggja at, hussu tey les- andi hava tað í hinum Norð anlondunum.Fer hugbursð broytingin fram, soleiðis at vit lesandi verða sæð sum ein góð iløga, sum kemur at kasta nakað av sær í fram tíðini. verður betri kor eim sjålvfylgja. Tað áttu tey í grundini longu at verið. Pol- itiskt eigur at verða faslagt hvat ætlanin er við framtíð ini. Gongdin er í løtuni tann vegin, at skúlar einans verða fyri tað >betra slag ið<. Vit eru ikki komin yvir »stættarmunin« sum ju átti at verið »passé« í nýtímans vælferðarsamfelagnum Einki eigur at treyta, um tú kanst nema tær eina útbúgv- ing. Hetta er avgjørt nakað. ið politiskt má viðgerast Framtíðin kemur, sum kunnugt, ikki av sær sjálv- ari Fuglafjørdur hin 20.04.1997 Sonja J. Jógvansdóttir, lesandi