leygardagur 3. mai 1997síða 14

HANUS ANDREASSEN Norbert van Gennep (0.u 1082-1134) er ikki so kend- ur sum Frans av Assisi ella Bernard av Clairveaux Kortini er hann ein týðandi slóðbrótari í miðaldar kleystursøgu Norbert var av greivaætt, føddur i tyska hertogadøminum Cleves. Hann var prestvigd- ur í 1115. Á ungum árum skal hann hava verið kátur og lívsglaður. Men hann upplivdi okkurt slag av um- vending og fór at „beta sín- ar syndir“. Hann seldi sítt góðs og gav sínar ognir burtur. Hetta var honum sum frá leið ikki til ógagns. Fólk fóru at virða henda fátæka mannin. At tað eydnaðist Norberti at fáa fólkið í Ant- werpen at venda sær frá trúnni á koll veltingarprofet- in Talchelm ber prógv um hetta. Eisini veråslig og Janus skald. Myndin er tikin seinast i 1932, stutt eftir hansara Av erbode-ferð Um ferðina hjá Janusi skaldi til Averbode á heysti í 1932 kirkjulig vald varnaðust Norberts betur og góðgerð- ir. Hann gjørdist ráðgevi hjá tí týska keisaranum Lothar III. I 1126 varð hann valdur til biskup í Magdeburg Teir hvítu munkarnir Størri tydning hevur tað í okkara sambandi, at Nor- bert íbirti eina kórpresta- skipan, sum eftir honum verður rópt tann norberti- anska. Tað fyrsta kleystrið varð sett á stovn í 1120 í dalinum Prémontré í Frak- landi. Limirnir verða tí eis- ini róptir premonstratens- arar. Skipanin varð eyðkend av eini roynd at fáa andaliga djúphugsan - kontemplatión - og eitt virkið lív at renna saman. Sum aðrar slíkar rørslur tók tann norbertianska seg skjótt fram og bleiv ein týð- andi partur av tí andaligu endurnýggjan, sum fór fram í 12. øld, og sum eisini in- vestiturstríðið og krossferð- irnar eru dømir um. Mið- skeiðis í 13. øld vóru, spjadd um alt Europa, til- samans eini 500 kleystur. Premonstratensararnir vóru um hetta mundið kendir fyri teirra herbergi, har fátæk og sjúk fingu hjálp og pílagrímar mat og innivist. Teir gingu í hvítum kápum og vórðu tí vidhvørt róptir „teir hvítu kórprest- arnir“ Averbode Tað norbertianska kleystrið Averbode varð sett á stovn í Flandria í 1134. Tað varð bygt í einum skógarumráði langt frá alfaravegi, millum greivadsmið Loon og landspartin Aarschot. Vit eiga at minnast, at tátíðar kleystur ikki bara vórðu grundað av átrúnaðarligum orsøkum, men eisini stillaðu ein verðsligan og búskap- arligan tørv. Tey stimbradu handilin, tryggjaðu ferðandi innivist og vóru miðdeplar fyri undirvísing. Averbode stóð í einum 6- friðarligum parti av Europa. Søgunnar hvirlur, serstak- liga trúbótin og franska kollveltingin, fóru illa við tí lítla samfelagnum. Tað merkisverda er, at eitt av kleystursins glæsiligastu tíðarskeiðum kom at vera tíðin frá 1887 til 1942, tá Monsignore Crets var abb- ati Um hetta mundið fór kleystrið fyri fyrstu ferð undir trúboðaravirksemi uttanlands. Í 1903 settu teir fyrstu premonstratensarar- nir seg niður í Vejle í Dan- mark. Ein teirra, Josef Brems, var frá 1922 til 1938 katólskur biskupur í Dan- mark Hetta andaliga landnámið í Danmark var ein av or- søkunum til, at Janus Djur- huus tann 14. september 1932 fór undir sina merki- ligastu ferð. Yrkjarin, sum var bangin fyri øllum mek- anikki, steig klokkan níggju henda morgunin upp í ein av tátíðar flúgvarum. Hugskotid hjá Lehmann Janus helt seinni ein fyri- lestur um ferðina, sum er varðveittur, og sum hann rópti „Ferð min til Belgia“ Men fyrilesturin er - sum ofta hjá Janusi - argandi Lesarin fær einki at vita hvørki um Belgía ella um kleystrið Averbode. Um orsøkina til ferðina sigur Janus, at hann og Jo- hannes Lehmann eina nátt- ina sótu inni á Glaciscafeen tætt við Østbanegården. Tá ið Lehmann fekk at vita, at Janus ongantíð hevði verið í flogfari, helt hann, at hetta líktist ongum Hann skeyt tí upp, at hann og Janus skuldu fara til tað belgiska kleystrið Aberbod- e, har teir kundu búgva ein mánað. Tann fyrsta teinin „oman til Hamburg“ skuldu teir ferðast í flogfari Tann blíði Josef Brems Longu dagin eftir fóru Janus og Lehmann út í Valby at tosa við tann katólska bisk- upin Josef Brems. „Biskup- urin, ið var ein prúður, vak- ur og fryntligur maður, var bæði blíður og týður Skemtingarsamur og náttúr- ligur av flamskari ætt“. Frá Josef Brems fingu teir báðir viðmælisbræv til abbatan í Averbode, Monsignore Crets. Tað er hugsandi, at Leh- mann nú hevur vent sær beinleiðis til kleystrið og fingið játtan um, at Janus og hann kundu sleppa at gísta har ein mána. Tað eydnaðist eisini, skrivar Janus, at fáa „játtilsi frå Ing emor Krebs, tí táverandi formanni fyri Dansk Luft fartsselskab, um ferðaloyvi til mín fyri einki við flogfari til Hamburg“. Afturfyri skuldi Janus „virka fyri flúgving millum íslendingar og føroyingar i Keypmann ahavn“ Hugtikin av messuni Tað er ikki lætt at siga nak að við vissu um tær djúparu grundirnar til, at Janus gjørdi hesa ferðina. Tað, sum her verður ført fram, er tí bara ábendingar og git- ingar. Janus tykist at hava verið millum teir fáu før- oyingar, sum á onkran hátt føldu seg drignar at kathol- icismuni. Uttan at vita tað vist havi eg varhugan av, at tad er hesin atdråttur, sum býr undir hansara Aver- bode-ferð Sambært einari keldu hevði Janus fingið sær til vana at ganga til morgun- messu í eini katólskari kirju ikki langt frá har hann búði í Breidugøtu. Á henda hátt fekk hann hevi til bæði at njóta tann liturgiska vakur- leikan og at hoyra tað latín- ska málið, sum var honum so kært