leygardagur 3. mai 1997síða 21

— Vikuskiftið Vikuskiftið Síða 21 Tað vrakaða málið Tað eru tvær høvudsåskodanir at finna í orðaskiftinum um málið: reinsiåskodanin og brúksáskoðanin Síðan stríðið fyri málsins rættindum tók seg upp, hevur ein partur av føroyingum hildið, við orðunum hjá J. C Svabo (1782), at føroyskt var »fordervet«, te. tað var komið for nógv »danskt« uppí. Ti mátti málið reinsast Hini, tey við brúksáskoðanini, halda, at føroyskt hevur hildið sær merkiliga >rent og ublandet som paa Sigmund Brestissøns Dage« (Napoleon Nolsøe, 1846). Donsk og onnur orð, sum eru komin inn, eru komin upp á ein nátúr- ligan máta, og tey vika íkki málsins sterkastu súlur: bend- ing, úttalu og fastar måliskur (idiom) Vit kunnu eisini brúka orðini 'pyntiføroyskt' og 'er- beidsføroyskt' um hesi bæði málini. Pyntiføroyskt er eyð- kent av nógvum nýggjum og ókendum orðum, sum gera tað torført at brúka. Tað kemur fyri, at næmingar bóna um at sleppa at skriva krevjandi uppgávur á donskum — og fáa nei frå skúlamyndugleikunum Tey við brúksáskoðanini halda, at málið ikki skal vera ein sýnislutur sum ein tufla á Forngripagoymsluni. Før- oyskt er eitt a-m-b-o-ð, sum vit hava brúk fyri í gerandis- degnum. Og sleppa vit ikki at brúka føroyskt, so er vandi fyri, at vit fara at brúka okkurt annað málamboð. Øll duga danskt, og tey flestu duga eingilskt. Kanska kann ein møgu- lig oljuframtíð gerast ein vandi Tað liggur ein grundtanki av misåliti og formyndaríi undir málreinsingini. Hvat verður vunnið við at reinsa og skrubba málið — og síðani pynta tað við íslendskum lánum og heimagjørdum ordagåtum? Summi ting skulu slett ikki skrubbast og pyntast. Rasmus Effersøe skal sleppa at hava sína patinu í frið, har hanr stendur og heldur eitt kritiskt eyga við Gamla Apoteki. Føroyskt verður ikki betri av, at onkur sígur "tengja" í staðin fyri "knyta', 'kervi' í staðin fyri 'system” ella eitthvert" í staðin fyri "okkurt". Upp á hvønn máta er 'veglummi' betri enn 'vendiplåss'? Hví skulu kenniorðini útruddast? Hví skulu hvørsfallslidini vendast øvugt: Skal "Harrans ólukka' nú eita 'vanlukka Harrans'? Tá ið sjónvarpið snakkar um tað, sum er >handan lúk- urnar<, so vita almindiligir føroyingar, at'kusturin stendur aftan fyri hurdina'; men 'handan fjøllini blåu er Soria Moria Slom'. Í dag er tað so ómakaleyst at blanda stíl, tí tað kunstiga málið hevur innbygdan stílmiksara. Tá ið útvarpsmenn brúka vikingaføroyskt og síga 'skamt" í staðin fyri 'stutt«, so er tað synd í útvarpinum, men tað er eisini eitt signal um, at gerandisføroyskt ikki verður hildið at vera nóg fínt. Hver hevur makt ella vísdóm til at síga, hvat er fínt ella ófínt? Hví er "atstóðingur' fínari enn 'assistentur'? Kanska er tað øvugt? 'Professari' er jú finari enn 'fróðskapar- seturskennari'. Og hví er "løgreglumadur' fínari enn "politistur", tá ið "advokatur' er fínari enn 'sakførari'? »Men hvussu kunnu tær bådar målåskodanirnar sam- einast?«, spyr kanska onkur. Hetta gerst best við, at tað kemur at standa í tí nýggju fólkaskúlalógini, at lærarin má fylgja millumlanda samtyktum og ikki gera mismun vegna kyn, trúgv, húðarlit ella móðurmál. Í móðurmálsmálundir- vísingini må hann ikki royna at fáa børnini at vraka tað, sum mamman hevur lært tey. Næsta ár verða 50 ár liðin, síðan Heimastýrislógin ásetti, at føroyskt er høvudsmålid í Føroyum, og 60 ár verða liðin, síðan danskir skúlamyndugleikar góðkendu føroyskt. Er tað ikki upp á tíðina, at vit sjálvi góðtaka okkara mál? C = HØRMANN === | £ Sterkar og álítandi MALLCO . — I——i " — — á 2 3} cr Br BEN: i þv 3 KROSSORÐAGÁTA Loysnin frá seinastu viku Loysunarorðið: HILDARLEIKUR 2 OECSASIDE LIR Jek "nlælo|sjejm| mjæ] |-|- = SSR er áta í blaðnum. Drigið verður millum réttu inn- sendu loysnirnar. Vinningurin er ein bók frá Bókadeild Føroya Lærarafelags ella Føroya Skúlabókagrunni. (Krossa av á listanum høgrumegin, hverja tú best kundi hugsað tær). Fyri at verða við í dråttinum um vinningin, má loysunar- orðið vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin. Vinnarin verður saman við loystu gátuni kunngjørdur í blaðnum næsta leygardagin. Sendið loysunarorðið til: Sosialurin, Box 76, 110 Tórs- havn — og viðmerkið >Krossorðagáta nr. ...< á bjálvan. - 6 Vinnari: Laila Arge, Reynsgøta 81 160 Argir Loysunar- OD: sssssssrsiisr ru LON Navn: eee ra rr skran BåstaØur: .„...rerrrrrerurrnnrsanarrr rr rare Bygd/byur:. seere Lesið føroyskt — hugsið føroyskt! Frá BÓKADEILD FØROYA LÆRARAFELAGS: O Ljósini slókna Q Søgur úr Port Janua Q Bíblian í orðum og myndum Q Indiånararnir. Søgan pprunafólkið í Norðuramerika ma Q Mangt er millum himmal og jarð Frá | á) FØROYA SKULABOKAGRUNNI: O Samfelagsfrødi 1. Tú og samfelagið O Heimssøga 1 O Søgan um hini O Liv og gróður 0 Orðaskyn. Min fyrsta orðabók Bekur og annað tilfar — bæði innan og uttan skúlagátt.