fríggjadagur 9. mai 1997síða 11

Að Nr. 86 — 9. MAI 1997 trýstið á lønarlagid - Tað skuldi aftur hjålpt uppá kostnaðarsteðið, helt Hermann Oskarsson Hermann Oskarsson segði,at politiskt-søguliga hava vit „brúkt“ sambandið uppá tveir mátar Fyrr varð ríkisstuðulin markaður til ávis endamál Men av tí, at hann fór til ávis endamál, gav hann okkum fríari ræsur við okk ara egnu pengum. Og tann pengarúmd, vit fingu, brúktu vit at betala ein meir innflutning fyri Vit høvdu eir hampiliga stødugan, javnan búskap og so hvert tað bar til at gera ílegur í nýtt skip, vaks bú skapurin, tí møguleikarnir at fiska vóru óavmarkaðir Tys, at pengarúmdin danski rikisstudulin gav okkum, varð brúkt at betala hækka okkara vælferð við Men tað, sum hendi tá ið vit vórðu trongd inni á Føroyagrunninum, var, at ferð kom á studningspoli tikkurin tók rættiligt dik á seg. Startskotið var ráfiska grunnurin í 1975 Hermann Oskarsson hevði hug at býta tey sein astu árini upp í tvey: Arini fyri 1975, tá ið råfiska grunnurin kom og árini aft- aná Fyri 1975, tá ið vit brúktu ríkisstuðulin at fíggja meir nýtsluna við, høvdu vit ein toluliga javnan búskap hvussu illa vit dugdu at til laga okkum, at loft kom yvir búskapin Fyrr var einki loft. Var einki at fáa Undir Íslandi, var at royna undir Grøn landi, ella onkra aðrastaðni Síðani bleiv fiskimarkið okkara búskaparliga loft Hermann Oskarsson sig- ur, at:trúliga fara vit at læra av kreppuni og fara at megna at laga búskapin til, at loft er yvir honum, so at vit aftur fáa ein javnan, stødugan búskap so vit sleppa undan teimum ógv- usligu lopunum Tað. vit kunnu vóna, er, at kreppan lærir politikarir at leggja ein skilagóðan, figgjarpolitikk til rættis, sum tekur stød í okkara egnu framleiðsluorku. Og at bæði vinnan og fólk læra at liva undir hesum politikki Vit hava fingið ein læru- penga, sum trúliga lærir okkum at beina búskapin inn á tann vanliga vøksturin aftur Missa hevi Hermann Óskarsson heldur at beint nú hava vit eitt gott grundarlag at læra á Ti í dag eru vit akkuråt Í teirri stóðu, at tað mesta av rikisstudlinum, fer til rentur. Ella vid ødrum orð- um: I dag liva vit av tí, vit sjålvi framleiða Men so kom åvaringin tíðindablaðið ++ Eg hevdi væntað, at ein so stór innspræning i samfelagið, sum rikisstudulin er, fór at forkoma okkara kappingarførid Men tað er nógv, sum bendir á, at tað ger hann ikki, heldur Hermann Oskarsson, búskaparfréðingur árini Tí kunnu vit sláa fast, at, tað sum er hent hesi seinastu árini, er tað, sum hevði hent, um ríkisstuðulin varð tikin burtur - Avleidingin hevði verið tann sama: Framleiðslan Tað nýggja ættarlidid av vinnulivsmonnum hevði megnað at laga vinnulívið til, men oljan kann taka møguleikan frá teimum. Myndin er tilvildarlig Aftaná 1975, tá ið studningspolitikkurin tók dik á seg, fór búskapurin at ganga í lopum. Hóast vit bara høvdu grunnarnar und- ir Føroyum at :dúva uppá. blástist búskapurin upp, men fallið nú í nitfarunum var eisini djúpt Hermann Oskarsson sig- ur, at fyri 1975 heyði hann onga ávirkan enn at hann hækkaði livifótin. Men i ár- unum aftaná 1975 hava vit valt at spræna hann í vinnu lívið, heldur enn at brúka hann til meirinnflutning. Avleidingin var, at vit fingu ein flota, sum var alt ov stórur til okkara land- grunn og og eitt kostnað- arstødid, sum var nógv hægri enn tað, vit kundu bera - umframt at vit fingu uttanlandsskuldina, tí vit máttu harafturat taka lán at gjalda fyri meirinnflutning- in. Læra at liva Hermann Oskarsson sig- ur, at hetta er søgan um, Oljuvinnan er f durun um og vit og tad kann gott vera, at vit fara at missa tað søguliga høvi, vit hava at fáa búskapin at laga seg til tær nýggj umstødurnar Tað helt Hermann Osk arsson heyði verið stórt spell, tí hann helt, at hetta var akkurát tíðin, tå ið alt samfelagið, bæði politikar- ar, vinnan og fólkið, kundu havt lært seg at laga seg til tær tær nýggju umsteður- nar Livistødid minkað 25% Onkur spurdi, hvat hevdi hent, um rikisstudulin varð kappadur á stokkinum ? — Tað er eydsæd, helt bú- skaparfrødingurin. — Vit hava eitt forbrúk, sum er so høgt, at tað er eini 20-25% hægri enn fram- leiðsluorkan. — Skóru vit ríkisstuðulin burtur hevði livifóturin minkað hesi 20-25 pro- sentini — Men tað er akkurát tað, sum er hent hesi seinastu hevði minkað munandi, ar- beiðsloysið hevði vaksið stórliga og fráflytingin hevði tikid dik á seg ti før- oyingar eru skjótir at stinga í sekkin. Onkrar almennar tænastur høvdu verðið tikn- ar av og aðrar høvdu verið skerdar - Men í løtuni verður all- ur rikisstudulin brúktur til rentur. So sleppa vit undan at betala renturnar, hevdi stødid verið, sum nú Men vit høvdu eisini fingið eina stigvísa tillaging til tað nýggju støðuna. - Og tað er einki sum tal- ar ímóti, at vit ikki høvdu megnað at klintra okkum uppá somu bruttotjóðarúr- tóku uppá fólki, sum hon var áðrenn. -Stødan í dag kundi bent á, at tað ber til at fáa bú- skapin at vaksa, hóast vit eru trongd inni á heimaleið- unum og vit í veruleikanum ongan ríkisstuðul hava, um vit nú síga, at tað er hann, sum fer til at betala rentur fyri. Tí virksemið veksur, búskapurin er í vøkstri og fólk flyta aftur til Føroya Hvussu við framtíðini? Hermann Oskarsson sigur, at tann stóri spurningurin er sjálvandi, hvussu vit fara megna at klintra uppeftir aftur, um ríkisstuðulin verð ur tíkin nú og vit missa ein fjórðing av inntøkunum? Tað er fyrst og fremst ein spurningur um hugburð, helt hann - Ríkisstuðulin, sum vit fáa „mutrar“ okkara politik- arar - Tann politiska skipanin livir av at leggja ein politikk til rættis, sum hevur grund- stødid i blokkinum Tad elvir til eitt leti og eitt åbyrgdarloysi, sum eingin flokkur kann siga seg fríar fyri Tí øll, sum gera politisk uppskot í dag, sum kosta nakað noyðast gera tað við gjaldføri í ríkisstuðlinum. Men buskaparfrødingurin helt, at hetta er ikki bara galdandi fyri politisku skip- anina — Okkara vinnulív spælir vinnulív við trygd í blokk- inum úr Danmark Og vit vita øll, at tær fløgur, vinnan gjørdi og tær figgjarligu bindingar, vinn- an bant seg til, vóru gjørdar við trygd í ríkisstuðlinum og veðhaldi úr landskass- anum - Og tað sama ger seg galdandi hjá vanlige for- brúkaranum Gera tað aftur Hermann Oskarsson helt ikki, at kreppuloysnirnar hava hjálpt uppá støduna. — Tí er tað nakað, vit hava lært av kreppuni er, tað tað, at hetta kundu vit saktans gjørt einaferð afturat. - Ístaðin fyri at tosa um, hvussu vit kunnu berja okk- um uppaftur eru tað fram- vegis fólk, sum tosa um át nokta at betala, ella um at danir skulu eftirgeva okkum skuld. Vit hava tilvant hesa tjóðina at hugsa í blokkstuð- ulstankum. Vit eru ikki bara ein fiskivinnutjóð ella eitt oyggjasamfelag. Vit eru nógv meiri ein blokkstuð- ulstjóð. Hesin hugsunnar- hátturin gjøgnumsurgar atl- an okkara hugburð Og við hesum hugburð- inum er tað, vit Vit kunnu ikki gera okk- ara búskaparligu styrki í trolanum ella tonsum Okkara búskaparliga styrki kann einans gerast upp í okkara hugburði og tey evnini, vit hava at laga okkum til trongar, búskap- arlig kor og okkara evni at fylgja við í tí, sum hendir í oddinum í vinnulívinum, ikki bara her hjá okkum, men allastaðni rundanum okkum, tí tað neyðugt fyri ikki at taka lut í kappingini Hermann Oskarsson var ikki so dapurtskygdur Tí hann helt seg síggja tað nýggja ættarliðið av vinnu- lívsfólki sum eitt følkaslag, ið hevur evnini til hugsa nýtt undir trengri umstødum enn tað vinnulív, sum var og sum hevði trygd í lands- kassanum — Tað er nógv, sum bendir á, at vinnulívið, sum var, var forvant, og at framleiðslu- megin av tí sama er lítil og at tann fíggjarpolitiska stýr- ingin er út av lagi — Tað er stórt spell, um oljuvinnan skal forkoma møguleikunum hjá hesum ungu vinnulívsfólkunum at royna seg. Ikki ødrvisi Hermann Oskarsson sigur, at tað er bara ein uppskrift uppá, hvussu vit fóta okkum búskaparliga, antin tað so er í einum tjóðveldi, í einum heimastýri ella í einum amti. — Og tað er, at vit eru kappingarfør, at okkara framleiðsla stendur seg í kappingini við varurnar úr ødrum londum og at hon stendur seg í kappingini við aðrar vinnur innanlands um arbeiðsfólkið og lønirnar Og eitt tað mest týdn- ingarmikla er at læra vinnu- lívsfólk at klára seg undir strongum treytum. — At regulera kappingar- fórið við at skriva gjaldoyra ð upp og niður er ein farin tíð — Heldur er neyðugt at leggja langtíðarætlanir og gera vinnuni greitt, at so- leiðis og soleiðis verða treytirnar langt fram í tíðina Tvs, at gera vinnulív- inum greitt, at tað verður eingin hjálp við rakstrarút- reiðslum, gjaldoyrapolitikki ella fløgustuduli — Tey lond, sum hava stýrt vinnulívinum har til, eru tey, sum eru best fyri Serlgia nú samskiftið í- millum londini verður frælsari og frælsari - Tey lond, sum hava hjálpt vinnulívinum bæði so og 50, eru tey, sum eru ring- ast fyri Han segði eisini, at í longdini er tað skeivt at sig- a, at tað er lønin, sum setir treytirnar fyri kappingarfør- inum. — I longdini er tað kapp- ingarførid, sum setir treyt- irnar fyri, hvussu góðar løn- ir, vinnan hevur ráð at gjald- a. Einki Annars helt Hermann Osk- arsson, at fert tú fyrst at spyrja, hvussu verður vorð- ið aftaná, at tú tekur sjálv- stýrið, so ert tú væl á veg til ikki at gera tað. — Sjálvstýrið hevur einki samband við, hvussu tað gongst búskaparliga. Tað er ikki eitt einasta hjáland í verðini, sum fyrst hevur roknað út, um sjálvstýrið loysir seg í krónum og oyr- um. — Sjálvstýrið er nakað tú tekur, hóast umstødurnar er- u, sum tær eru, sigur Her- mann Oskarsson. — Tí tað er einki trygdar- net undir sjálvstýrinum, legði hann afturat.