hósdagur 16. oktober 2003síða 11

20 Nr. 196 - 16. oktober 2003 Nr. 196 - 16. oktober 2003 21 Póland roynir at menna seg til vestur- lendskt demokrati eftir tíðina undir kommunistiskum stýri. Men tað tekur sína tíð at leggja hálva øld frá sær soleiðis uttan at nakað sæst eftir FERÐAFRÁSØGN 1. PARTUR Orð og myndir Edvard Joensen Wroclaw: Landið hevur ríkar møgu- leikar. Tað er stórt og fruktagott. Og tað tykist, sum fólk fegin vilja nærk- ast vesturheiminum í skundi. Men tað tekur sína tíð at byggja eitt nútíðar samfelag upp. Í stóran mun heldur tú teg vera staddan í Vestur- europa, tá tú ferðast í størru polsku býunum. Men tá komið verður út á bygd, sæst skilliga, at her hevur tann endurbygging, sum býunum hevur verið fyri, ikki rokkið. Og serliga eru tað tekjurnar, sum tykjast hava verið fyri vanbýti. Eitt heldur løgið fyribrigdi, men soleiðis háttað, at ferðamaðurin leggur merki til tað. Bilurin stendur í túnin- um. Og tað er ikki bara ein- hvør tilvildarligur Trabant ella Lada, uttan ein rímiliga nýggjur vesturlendskur bil- ur. Nógvir týskir, sum vera man. Men eisin japanar hava verið her og selt. Sum tað hækkar upp frá túninum tykist støðið at lækka nakað. Vindeyguni eru ikki øll nýggj, og takið er í rættiliga nógvum førum vánaligt. Men inni í býunum kenn- ir tú teg eins og heima. Her er alt, tú kanst koma í tank- ar um. Gøtur og bygningar kundu fyri tað verið í Århus Drúgva leiðin vesturum ella Hannover. Í grundini kennist tað eins og at ganga í eysturríksku alpudølunum at ferðast her polsku megin Kekkiska markið. Gróðrarlíkindini her eru ófør. Dalurin vendir suður- eftir, greiðir vertur okkara frá, so tann kaldi norðan- vindurin fær ongantíð veru- liga høvdið fyri seg her. Og tað sæst eisini afur á urta- gørðum og parkum alla- staðni. Rættiliga vakurt og hugnaligt. Skundislig fráferð Komi rennandi út til »gate'na« í Kastrup, har ferðaleiðarin stendur við einum feðaseðli til Wroc- law. Skulu flúgva við Cim- ber Air, og eg var ov seinur til Kastrup. Kom úr Marie- hamn á Álandi umvegis Stockholm, og allan vegin var flogfarið seinkað. Tað byrjaði í Mariehamn. So úrslitið gørdist, at eg fór úr Kastrup uttan annað viðføri enn teldu og myndatól, sum var í hondviðførinum. Ferðaleiðarin hevði skrivað meg inn í Kastrup, uttan at eg var til staðar. Ája, vit lenda á flogvøll- inum uttan fyr Wroclaw suðuri í Pólandi, har bussur frá hotellinum, vit skulu vitja, stendur fyri okkum. Vit fara ein túr inn í mið- býin í Wroclaw, áðrenn vit koyra teir umleið 100 kilo- metrarnar til Polanica Zrój, sum eingin okkara í ferða- lagnum, uttan ferðaleiðar- in, sum er polakkur búsit- andi í Danmark, hevur hoyrt um áður. Lufthavnin í Wroclaw er lítil. Ikki stórvegis meira enn í Vágum, og har vóru heldur eingi størri flogfør at síggja soleiðis. Propelflog- før, ið flugu innanlands fyri tað mesta. Og so ruta til München og Kastrup. Onk- rir hissini handlar við slík- um, sum vanliga fæst í eini floghavn. Men prísirnir vóru eisini hareftir, varð lagt merki til. Einki soleiðis at fara eftir beinanveg. Nýggjur hamur Vit koyra inn í miðbýin í Wroclaw og verða sett av á »Vaglinum«, um vit kunnu siga so. Á stóra torginum við Ráðhúsi. Og har er sum í einumhvørjum vestur- europeiskum miðaldarbýi. Hesi gomlu húsini í sera góðum standi. Nýmálað og ístandgjørd allan vegin frá kjallara til kvist. Onkur helst seg síggja beinaveg, at byggihátturin nógvastaðni minti um tað, ein sær eitt nú í Hollandi. Smalir, høgir bygningar við spískum skjøldri. – Jú, visti ferðaleiðarin at siga. Hesin hátturin var nógv brúktur her, tí her er tað soleiðis, at tú rindar ognarskatt eftir hvussu stór fasadan á bygninginum er. So tað ræður um at fáa fáar fermetrar út móti gøtuni. Tískil verða bygningarnir soleiðis vorðnir. Men at teir eru »charmerandi«, kann ikki takast frá teimum. Býurin er universitets- býur, greiðir ferðaleiðarin frá. Og tað hevði hann í grundini ikki havt fyri neyðini at sagt, tí at kalla helvtin ella so av tí fólki, vit møta, eru ungfólk, og tað er lætt at rokna út, at hetta er fólk undir útbúgv- ing. Onkur teirra hevur fingið sær kjans sum avísseljari. Skal vitiligt vinna sær nøkur oyru við síðuna av lestrinum. Men hvussu gongst við søluni, man vera so sum so. Hendan unga frúgvin hevur sett seg á ein stabba, og har situr hon so púra friðalig og bíðar, til onkur kemur framvið og vil frætta tíðindi. Eingin ágangandi seljari, má sann- ast. Mitt í hesum prýðiliga nýístandsetta býnum, har gamlir bygningar myndaðu býarmyndina saman við gøtumarknaði, har fólk í stóran mun seldu blómur og grønmeti, var kortini einhvør skilaleysur byggi- myndugleiki, sum hevði givið loyvi til at byggja ein fýrakantaðan klossa av betongi beint upp í luftina. Oyðilegði fullkomiliga myndina. Og so var sjálv- andi talan um ein banka, løgdu tey flestu merki til. Men vit frætta eisini, at av teimum londunum, sum nú standa fyri at sleppa upp í ES, er Póland á klárum fyrstaplássi, tá um mutur verður talað. Ein stutt vitjan í eini lokalari ølstovu, niðri í ein- um kjallara vísti, at prísirn- ir, her vanligt fólk búleik- ast, kortini eru væl lægri enn tað, vit kenna norðantil í Europa. Og væntandi kann so vera, ugga fólk seg við, at longri vit koma burtur frá stórbýnum, lægri gerast prísirnir. Men hvussu so við úrval- inum? er næsti spurning- urin. Jú, tað fingu vit at sanna var ikki nakar »trup- ulleiki« hjá tí, sum hug hevði at leggja inn undir seg. Dagurin líður og farast skal víðari. Vit finna bussin aftur og koyra so suður gjøgnum landið. Eftir fyrst at hava otað okkum metur fyri metur gjøgnum tøttu ferðsluna í Wroclaw, sum einki stendur aftan fyri Keypmannahavn í so máta. Og landi broytist. Við- hvørt skógur. So víðar fløt- ur, har velt er. Síðan er fjallaryggur at síggja har burturi, og so aftur dyrkað- ar fløtur. Húsini lækka, sum vit leggja býin afturum. Í út- jaðaranum fóru vit fram við teimum eyðkendu sovjet- blokkunum, sum avgjørt einki prýði eru fyri lands- lagið. Og her úti liggja bóndagarðarnir, sum ikki eru nógv broyttir í fleiri ár. Við tekjum, sum tú undr- ast á, at tey líta á. Tí at síggja til tykjast tær at skula svíkja, hvørja ferð brúk er fyri at hava tekju liggjandi á húsunum. Hugnaligu marknaðirnir gjørdu saman við gomlu, sjáldsomu bygningunum, býin bara heilt fittan Hon hevur bara sett seg at bíða, til onkur hevur hug at keypa eina avís frá henni Var tað ikki fyri slíkar betongklossar sum hendan, var Wroclaw ein vakur býur Kostreglur sum áleggja fólki at liva sunt, leggja ikki øll so nógv í. Øl og breyð við tjúkum feitti smurdum uppá, hevði ikki dámt øllum norðaneftir. Kaloriurnar verða ikki vigaðar, áðrenn tær fara niðurum C M Y K 21 20