leygardagur 31. mai 1997síða 2

A rblaðstjóri: Blaðstjórnarfulltrúi: Jan Múller Randi Jacobsen Fyritaksstjóri: Krisjan Dahl | Blaðfólk: Lýsingar og sola: Aki Bertholdsen, Marjun Dalsgaard Eirikur Lindenskov, | Dagny Joensen, Grækaris D. Magnussen Eyðun Klakkstein, Ljósmyndari: Jens Kristian Vang fe uppseting og prent: Sp/ Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argjum Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn a) Telefon: 11820 | Telefax. 14720 | e-mail: ialur 8 olivant.fo Í HESUM døgum er umhvorvisráð- stevna í Norðurlandahúsinum og hetta er eitt frálíkt tiltak, sum stig- takararnir, eitt nú Heilsufroðiliga starvsstovan, eiga stóra tokk fyri. Tey seinastu árini eru føroyingar farnir at rakna við í umhvørvisspurn- inginum. Vit hava fingið eina um- hvorvislóg, ið tykist at hóska væl sum amboð í umhvervsverndini, ungdómurin tykist at vera umhvørv- isliga filvitandi og alt fleiri privat virki eins og almennir stovnar eru farin at orða sær ein umhvørvispolitikk. HETTA er sera gott, ti vit vita, at uttan at oll mannaættin frá minstu til storstu tjóðir tekur annað skinn um bak, so kann dálkingin gera enda á okkum øllum. Ídnaðurin dálkar, ferðslan dálkar, heimsins lungu (regnskógurin) eru illa fyri. Jørdin og hennara atmosfera tykj- ast troytt og slitin — ja, slítast meira fyri hvønn dag, meðan nútímans ídnaðarsamfelagið forbrúkar uttan fyrilit. Vit fegnast um oljurikidømi eitt nú í føroysku undirgrundini, og vit lata samstundis eyguni aftur fyri tí beiska veruleika, at brenningin av olju og koli er ein hin storsta hóttanin móti mannaættini — ein vandamikil hóttan móti ozonfløguni. TAÐ er við slíkum viðurskiftum í bak- sýni, at vit eiga at fegnast um stór og smá tiltøk, ið kunnu broyta okk- ara hugsunarhátt og tilvit. Hetta er galdandi fyri ráðstevnuna í Rio eins og fyri ráðstevnuna í Norðurlanda- húsinum. Allur bati bøtir og hug- skotið við kappingunum um besta undirvisingartilfar og reinastu kommunu er eitt frålikt hugskot, ið eigur at gerast fastur táttur. Vit ynskja vinnarunum tillukku og gleða okkum til tiltøkini, ið vónandi verða í 1998. Sosialurin Ein ótomandi kelda Umróðan og verjan av doktararitgerðini >Fylking< átti at verið á Tvøroyri, skrivar Sverre Midjord Ikki vardi tað arbeiðara- fjøldina á Tvøroyri at teirra slóðandi verk skuldi føra til eina doktara ritgerð, men tað var tað, sum hendi leyg- ardagin tann 24/5 1997. Tað at hetta kundi fara fram er tí at virksemi teira, sum løgdu stæði, er varð- veitt í gerðabókum og skjøl- um. Tað í sjálvum sær er eitt bragd, tí tey sum heta hava framt hava ikki havt ta stóru skúlaútbúgving. men tey hava haft ansvar fyri at varðveita og skriva niður, soleiðis at eftirtíðin kann hava eina hóming av. hvussu viðurskiftini vóru, men tað verður bert ein hóming. Tí kalda veruleika fyri tey. sum slóðaðu, hon- um kann næstan ikki sigast frá At verja eina ritgerð sum hesa, og at verjanin fór fram í Norðurlandahúsinum. vil fyri mong verða hildin at vera beint, at ramman um stórhendingina skuldi vera í Tórshavn. Her eri eg ikki samdur, framløgan og tað, sum víðari hendi, skuldi far- ið fram á Tvøroyri Har sum fakfelags hug- sjónin festi røtur, søgan skuldi verið umrødd, har rótin rann. Eg var staddur í Tórshyn henda dagin og leitaði mær niðan fyri at leggja oyra til, og lat meg beinanvegin siga, at rithøvundurin kom sera væl frá sínari framløgu, og eg vil ynskja honum til- lukku við tí heiti, sum hann grundað á søgu Fylkingar hevur vunnið sær. Verkið, sum bókin er bygd upp um, eru skjøl hjá Fylking, sum eru varðveitt í hesi mongu ár, niðurskriv- aðar hendingar stórar og smáar, ein ótemandi kelda um, hvussu vidurskiftini vóru og stríðið fyri termum, sum vóru á niðastu rók sam- felagsins, áðrenn tey sjálvu tóku róður í hond og bygdu og stýrdu sínari egnu lagnu. Og sannast má í dag, at til- tak teirra hevur so havt við sær, at tann nidasta rókin ikki finst meira. Tað er greitt, at granskanin av hes- um verki Fylking er íkki úttómt, tvørtur ímóti, tí bók- in sum her er skrivað, kann ikki taka alt vid, og tí verður tað upp til rithøvundin at avgera hvat hevur størsta týdningin, hvat skal takast við. Og tað í sjálvum sær er sera torført. Skal eg finnast at ella rættari sagt harmast yvir nakað, so er tað, at ikki meira er tíkið við um hitt stóra fakfelagid, sum so sanniliga hevur gjørt vart við seg og sett síni spor, og sjálvt um hetta sum er sett á prent er ein ritgerð um Fylking. so heyði tað ikki verið av vegnum, um Fiske- pigernes Fagofrening var umrødd eitt sindur meira, ti tað sum hesi fakfeløg hava framt í felag fram til dagin í dag, er fyrimyndarligt, og tað er iki komið nóg týðu- liga fram. Samarbeiði teirra skuldi verið meiri umrøtt. Fiskepigernes Fagforen- ing er bert fimm ár yngri enn Fylking og er líka áhugavert søguligt at fáa fram. Tað at tær útiarbeið- andi mammurnar taka eitt slíkt stig og frá fyrsta degi av verður eitt tætt samarb- eiði ímillum bæði feløgini Og tað er grundarsteinurin undir tí, sum seinri hendir á Tvøroyri, bæði fakfelags- liga og ikki minni vinnu- hga Ta tað í sambandi við dømingina av verki Jóannes Dalsgaards var sagt, at fak- feløgini yvirtóku Mortens- ens fyritskuna, so er tað søguliga skeivt, fyritøkan fór av knóranum og fakfel- øgini yvirtóku ikki men keyptu virkir og harvidøgn- aðu sær síni egnu arbeiðs- pláss, tey keyptu og løgdu pengarnar á borðið, tey guldu kontant fyri tað virk- 10, sum bleiv Arbejdernes Travlerdrift stuttnevnt A.T. Tað vóru uppspardir fel- agspengar, sum tey keyptu fyri, og helt hetta virkið fram til fyrst í fimtiårunum At tad før av knéranum og eisini orsøkin til tað, hevur sína syrgiligu søgu. Tað at fakfeløgini í størstu niðurgangstíð, heimurin hevur kent til, at tey kundu keypa og gjalda, sigur alt um arbeiðarargrsluna á Tveroyri. Tað at vit í dag kunna lesa og hartil hava fingið eina doktaraviðgerð av hesum søguligu hendingum, er tí at alt er nidurskrivad, tad sum er farið fram, og tað sigur okkum, at tey, sum stóðu á odda, hava verið skilagóð. Tað er alt gjørt við hondskriving, ongar teldur, einki internet, og hetta vóru vanligir verkamenn og kvinnur, tey høvdu onga akademiska útbúgving. Tí er verkið meira vert, tí alt er skrivað í bók, og hvert skjalið goymt. Tíðindablaðið Føroyatid- indi sum var blað arbeiðs- gevarans helt lítið um arb- cidararørsluna og skýrði tey í oddagrein >Uenighedens fugle«. Hetta kom av beisk- leika teirra, tí at arbeiðara- fjøldin nú stóð saman. tey gjørdu sínar skyldur og kravdu sín rætt. Tí áðrenn tey tóku seg í felagsskap, vístu tey ongantíð, hvussu teirra fíggjarligu viðurskifti vóru, og heldur ikki hvat og hvussu nógv teirra arbeiði var vert í pengum. Tey høvdu bert eina kontrabók og í hana varð so tilskrivað renta, tá hon var negativ, men einki var tilskrivað, tá tey áttu tilgóðar. Hans. J. Debes bar saman Fylking við eitt fakfelag sum hevði verið í Tórshavn og segði frá, at tað mest var stovnað fyri at arbeiðarin í Tórshavn eins væl og yvir- klassin skuldi hava møgu- leika at spæla kort. Arbeiðarafjøldin á Tvør- oyri sum kom úr flest øllum bygdum her á landi, tey høvdu annað at gera enn at spæla kort, her var tað spurningurin um at yvirliva Og tað er tað, sum Fylk- ing hevur framt og við fel- ags tøkum hevur ført arb- eiðarafjøldina á sjógvi og landi, bæði fakfelagsliga og politiskt á ovastu rók, har tey hoyra heima Tað var ikki bara tey fast- búgvandi men her galt tað alt samfelag, tað komu fólk úr landsins bygdum flest fyri á Tveroyri at lívbjarga sær og sínum. Tað kunnu enn tann dagin í dag førast ættarbond til nærum hverja bygd her á landi, tey komu til Tvøroyrar, tí her var sum skaldið Poul F. so ramandi sigur tað >Her vóru virkini og livikorini best«. Tiverri skilti eg ikki nógv av tí, sum tann íslendski dómarin segði, her skuldi verið tosa á norðurlendsk- um ella enskum. Í umrødu síni av bókini um Fylking, sigur Petur M. Rasmussen prestur á Tvør- oyri eitt sindur um tey pol- itisku vidurskiftini, og tað er rætt, at suðuroyingar sum heilt vóru sjálvstýrisfólk. men við tað at sjålvstyris- flokkurin ikki vildi góð- kenna valevnið frá arbeiðar- afeløgunum, so gjørdu tey sín egna flokk, ein flokk sum frá fyrsta degi av hevur verið ein arbeiðara- og fiskimannaflokkur, og hev- ur vart tey áhugamálini. Tað er ikki beint, tå Petur M Rasmussen sigur, at arbeið- arafjøldin vendi kirkjuni bakið og fór til Brødrasam- komuna Tað vil altíð vera ein per- sónligur spurningur og ikki ávirkaður av teimum viður- skiftum, sum fakfelagið umboðaði, tí har vóru øll í sama báti Bókin um Fylking er ótamandi kelda yvir hend- ingar, tá arbeidarafjøldin tók róður í hond og harvið stýrdu sínari egnu lagnu. Keldutilfarið vil í fram- tíðini vera grundarlagið undir kanning av livikorun- um hjá verkafólkinum her á landi, hjá teimum sum tá vóru á niðastu rók, og sum frá byrjanini skiltu, at eingin livir av sjálvstýri ella sam- bandi Nú bleiv hetta bókaverk umrett í Tórshavn og sagt varð, at hetta var ein søgulig hending, sum tað eisini er, men tað hevði verið meira náttúrligt at umrødan og verjan fór fram har tað søguliga hendi á Tvøroyri. Sverre Midjord BEITUHÚKAR í ymiskum støddum við rustfríum svøvlum. Hava eisini 5 og 7 punds LODD. Tilboð verða givin. Vinarliga ringið tlf. 75259