mikudagur 16. juli 1997síða 13

Nr. 133 — 16. JULI 1997 inum uttan fyri Hvíta økid bretar gera krav uppá. Hann sigur, at umstidda ekið er ongantíð formliga formulerað, so tað ber ikki til at svara tí spurninginum. Hann vil ikki úttala seg um, um tað umstridda økid er tað sama sum Hvíta økid ella meira enn tað. Íslandsmodeilið Sosialurin skilur annars, at eitt modell, sum føroyskir myndugleikar helst høvdu viljad tosad um vid bretar, er tað, sum júst er gø millum Grønland og Ísland, har = midlinjuprinsippid verður brúkt, men har tað so verður gjørd ein neyð- semjuloysn um tað um- stridda ekið, ið meira ella minni gongur báðum pørt- um á meti. Her var so talan um eina leið, sum var býtt í lutfallinum 1 til 3 til vur nógv størri - ni Mi tað kandi Íslend væl liva við. Tað er ikki óhugsandi, at slíkt modell kann verða brúkt við Føroyar eisini. Sosialurin hevur skilt, at tað frá føroyskari síðu hevur verið lagt upp til slíkt. men at tilboðið frá føroyingum varð tíkið aftur, tí hetta varð ikki politiskt búgvið. Men nú slík semja er brúkt millum Grønland og Ísland kann hugsast, at komandi samráðingar mill- um føroyingar og bretar verða at snúgva seg um júst gráu sonuna, sum eitt um- „Strt øki- ifyrs. ikke bert fiskivinmu men eisini fyri ráevni í undirgrund. Talan er um eina leið uppá einar 12.000 kvkm. Henda gráa leiðin kemur av, at føroy- ingar og bretar eru íkki samdir um út frá hverjum grundlinjupunktum mið- linjan skal teknast. Nú grønlendingar og ís- lendingar hava gjørt semju við nettup at býta sítt gráa øki eftir einum ávísum lykli og eisini út frá ynskinum um at halda fram við tí góða samstarvinum, kann hugs- ast, at bretar og føroyingar koma ásamt um at býta gráa ekið, soleiðis at báðir partar samanlagt fáa og mugu lora. Men fyri Føroyar vil hetta uttan iva vera ein góð loysn sammett við upprunaligu bretsku krøvini. , Vit hava spurt Arna Olafsson, um samráðing- arnar eru komnar hartil, at tað nú bara er ein spurn- ingur um, hvgrja útgávu av miðlinju samráðst verður um! -Tað veit eg ikki. Hetta krevur so, at mótpartur okkara viðgongur, at tað er hetta, ið samráðst verður um, men higartil hava bretar so íkki viljað -viðgingið tað.At miðlinjan so verður nevnd alment nýtist ikki at hava nakað við tað at gera. Vit spurdu Árna Olafs- son, um hann ikki hevur eitt sindur ringan "smakk i munninum, nú hann so oftani hevur lagt upp til, at nú fór okkurt at henda í samráðingunum- og so einki hendi kortini! -Eg trúði, at 1996 var árið, tá glið kom á, men so kom stígur í og nú aftur valið, so her er farin tíð fyri skeyti, sum ein einki kundi gera við“. Neyvan presedens men tó Vit spurdu hann, um hann heldur avtalan millum Grønland og Ísland kann vera gott fyridømi fyri loysn av okkara trætu - um slík avtala ikki skapar prese- dens! -Nú er tað so, at tad er ikki rætt at tosa um prese- dens í hesum málum, tí tey eru oftani ymisk við ymsum faktorum. Og hvat tvey lond sínamillum avtalað kunnu onnur lond ikki byggja nakran rætt á. Tí mugu vit vera varin við at tosa um ns. -Men heldur tå, at mod- ellid frå Grenlandi-Íslandi hevði verið ein góð loysn fyri okkum? -Sum sagt skal ein vera varin við at tosa um prese- dens. Men her er so eitt dømi um, at ein vidurkenn- ir, at undir eini samråding eigur hvørgin parturin at seta órímulig krøv, og tå partarnir hver sær hava eina defineraða miðlinju frammanundan, so er tað frægasta gongda leiðin til eina loysn, at tú finnur eitt kompromi millum tær báðar ella tær ymsu miðlinjurnar. Sosialurin skilir annars støduna soleiðis, at:tað miðlinjukonsept, sum bretar sjálvir hava skotið upp í 1977 førir nettup móti slík- ari loysn, hvar tað einasta ; partarnir eru ósamdir um,er frá hverjum grundlingu- punktum miðlinjan skal teknast ella hverja linju tú teknar millum ektremarnar hjá báðum pørtum. Eftir tí blaðið hevur fing- ið upplýst frá góðum keld- um og frá fólki við innliti í hesi mál, so hava bretar fingið ein sjálvskaptan trup- ulleika. Tí við at ganga burtur aftur frá sínum egna uppskoti um at brúka mið- linju til fiskimark, hava teir gjørt eina loysn í markna- trætuni ómeguliga. Einasti mátin hjá bretum at sleppa burtur úr hesum trupulleika er at viðurkenna, at miðlinjan aftur verður útgangssteðið og so mugu teir til saman við føroy- ingum til at byta gráu skini so ella so. Hetta er f løtuni ein kjarnin i samråding- unum. Dånjal stóran tydning ialurin hevði herfyri prát vid Dånjal Nolsøe, bert stutt áðrenn hann doyði. Sum tann sakligi og diplomatiski persónurin Dánjal var, so vildi hann ikki alment úttala seg um samráðingarnar við bretar, hóast hetta var hansara hjartamál. Tað einasta hann vildi síga, og hetta náddu vit ikki at skriva, áðrenn hann doyði, var, at hann undraðist á, at so fáir føroyingar vístu marknatrætuni ans, tí her var talan um eitt fyri féroy- ingar stórt mál. Tað ræður jú bæði um fiskirfkidømi og møguligt oljurikidømi. Nú endaliga fiskimarkid heldur ikki er sett metti hann tað eins týdningar- mikið at fáa tað uppá pláss sum eitt undirgrundarmark. Dánjal, sum hevur verið við í samráðingunum øll árini, og hevur havt ómetaliga stóran týdning fyri føroyingar í hesum eins og undanfarnum havrættar- málum, helt fyri við und- irritada, at 1997 fór at vera „The Year of Truth“, sann- leikans ár í sambandi við marknaósemjuna við Bret- land. Hann helt eisini, at tað nú var upp til bretar at vísa, hvat teir meintu við hug- takið „fair play“. Tá vit spurðu Dánjal, hvat hann helt um føroysku sam- ráðingarfólkini og leiðslu okkara fyri samráðinginum helt hann fyri, at føroyingar í Árna Olafsson høvdu ein framúrgóðan samráðing- Nú er Dánjal farin og spurningurin er so, hvat samrådingarnevndin ger við tann spufningin. Árni Olafs- son sigur, at Dánjal var ein ótrúliga gløggur ráðgevi. Hann hevði eina sera stóra vitan um alt hetta økid og ikki minst hevði hann eitt einastandandi gott minni. Soleiðis, at tú undir sam- ráðingunum til eina og hverja tíð kundi fáa hansara paratvitan á borðið um avtalur og lógargreinar. Føroyska samráðingar- nevndin hevur eisini brúkt danska løgfrødingin Per Magid sum ráðgeva, og nú verður hann so partur av samráðingarneyndini. Hann er lektari á universitetinum í Keypmannahavn í altjóða rætti og hevur verið við í llum donsku sakarmál- unum við dómstólin í Haag. Tað er nú nakað síðani, at bretar skiftu sín sam- ráðingarleiðara út. David Andersson er farin í starv sum dómari og hevur ovasti løgfrødiligi rådgevin í uttanríkisráðnum Berman tikid við. Samráðingarnar í Keypmannahavn verða tær fyrstu undir hansara leiðslu. Spurningurin er nú um uppleggið hann fer at koma við tann 16. juli, er frá tíð- ini, tá teir konservativu stýrdu ella um nýggja stjórnin hevur sett síni fingramerki á tað. Undir øllum umstødum må roknast við, at tað er lættari at gera broytingar í bretska útspælinum, nú ein nýggj stjórn hevur tíkið við. Og nú tað onga leið gekst við útspælunum undir undanfarnu stjórn, kann tað bara ganga ein veg og tað er móti eini skjótari samráð- ingarloysn, sum byggir á miðlinjuprinsippið. Alterna- tivid er Haag, og neyvan fer ein bretsk arbeiðarastjórn til dómstólin við føroyingum, tá hon áður hevur lagt upp til at gera miðlinju til fiski- mark og annars hevur ging- ið inn fyri í samráðingum við onnur lond, at miðlinja eisini er undirgrundarmark. Nú verður spennandi at síggja, hvussu leikur fer fram í Keypmannahavn - og í hvønn mun avgerðin hjá Grænlandi og Íslandi í sátt og semju at byggja eina loysn á miðlinjuprinsipp, fer at hava ávirkan á tær samráðingarnar. Próvtókuuppgáva um úrslitið av marknasamráðingum: Ein midlinja sum verður flutt til fyri- mun fyri Bretland Jan Miller Fyri nøkrum fáum árum síðani gjørdi tveir føroy- ingar, sum lósu løgfrødi í Danmark høvudsuppgåvu um marknatrætuna millum Føroyar og Bretland. Tær báðar, Anna Dam og S.Poulsen hava skrivað eina sera åhugaverda uppgåvu, sum minni ikki sørt um eina krimi.Tær gjøgnumganga altjóða rætt á økinum og taka fram rúgvu av dómum um, hvussu aðrar sakir endaði við dómstólin í Haag. Í nidurstøduni koma tær til, at ein møgulig loysn á marknatrætuni vil vera tann, at miðlinjuprinsippið ferð at verða g6dtikid, men at endaliga miðlinjan fer at verða korrigerað til fyrimun fyri Bretland. Hetta kann merkja , at bretar harvið fáa ein stórri part av tí gráu leiðini, sum partarnir eru ósamdir um í dag. Vit loyva okkum at prenta nidurstøduna av hesi uppgåvu: Konklusion »Efter den sidste forhandl- ingsrunde mellem parterne, der afholdtes i maj d. á., kan det formodes, at forhandl- ingsdelegationerne afventer politiske signaler fra de respektive regeringer, der tilkendegiver hvilken retn- ing, den videre udvikling af sagen skal tage, idet part- erne synes at stå langt fra hinanden, hvis der ellers kan lægges nogen vægt på de — ikke dementerede — oplysninger i pressen. Situationen i dag er, at begge parter ønsker en for- handlingsløsning, og det er vores indtryk, at det er UK, der presser mest på, for at en sådan løsning skal nås. En iagttagelse, der bestyrk- er denne opfattelse, er det faktum, at den britiske for- handlingsdelegation nu er blevet udvidet med repræ- sentanter fra den britiske olieadministration. På trods af den økonom- iske krise, som Færøerne befinder sig i, synes det, som om den dansk/færøske forhandlingsdelegation ikke er underlagt et tilsvarende pres som den britiske, der under forhandlingerne må have i baghovedet, at. UK har en kæmpe olieindustri, der skal >holdes gående«. Færøerne derimod, har i oktober 1993 udbudt under- grunden til seismiske under- søgelser, der skal løbe over en toårig periode, og har derfor ikke samme akutte hastverk. '“ Vores indtryk er, at part- erne vil gá meget langt for at undgá, at konflikten end- er hos Domstolen, deres erfaringer i tidligere sager taget i betragtning. Her tænkes, for Danmarks ved- kommende på Jan Mayen sagen fra 1993, som man vel ikke kan sige at Dan- mark tabte, men man fik utvivlsomt mindre end for- ventet. For UK's vedkom- mende ved man, at af- grænsningskonflikten med Irland blev henlagt til en voldgiftsret, men at parterne alligevel til sidst, gennem forhandlinger, nåede til enighed. UK's »traumat- iske« oplevelse i den ango/ franske sokkelsag i Kanal- en har utvivlsomt medvirk- et hertil. Vores konklusion må derfor være, at parterne ved afgrænsningen af det nord- lige område som udgangs- punkt må anlægge en midt- linje, og selvom kyst- længdeforskellen ikke er af betragtelig størrelse, må en vurdering af samtlige rele- vante og særlige omstænd- igheder herunder propor- tonalitetsbetragtninger tale for, at en midtlinje korri- geres til fordel for UK. Det skal understreges, at vi antager midtlinjen for at være udgangspunktet, og at Linjan å kortinum millum Føroyar og Hetlands- rennuna sigst at vera upprunaliga bretska marknakravið den korrektion, der givetvis vil blive foretaget í en dom- stolssituation, ikke vil komme til at følge den brit- iske kravlinje. Med hensyn til-afgræns- ningen af det sydlige om- råde — på plateauet — er det vanskeligere at konkludere. Havretten står, med den forestående ikrafttrædelse af 1982-konventionen til november i år, foran en ud- vikling, der er svær at for- udsige. Vores vurdering af den dansk/færøske designering på plateauet er, at den umiddelbart kan se ud til at være noget overdreven, men vi når imidlertid til, at Færøerne står med de stærkeste geologiske argu- menter. Under alle om- stændigheder må det dog konkluderes, at denne de- signering ikke giver et bill- ede af, hvordan den ende- lige afgrænsnings linje på plateauet kommer til at se ud. På kortere sigt må begge parter antages at lægge større vægt på at nå til enig- hed om det nordlige om- råde, hvor det økonomiske pres for at komme igang med udnyttelse af even- tuelle olieforekomster er størst. På den anden side må potentialet på Plateauet pá længere sigt tillægges en så betydelig vægt, at det føre- kommer usandsynligt med en aftale, der ikke også om- fatter det sydlige område. For Færøernes ved- kommende spiller fiskeriet også en så væsentlig rolle, at en sokkelgrænse isoleret næppe kan være tilfreds- stillende. Situationen cr sáledes Framhald á síðu 18