mikudagur 16. juli 1997síða 12

12 tíðindablaðið ES i F óroyin gar og bretar aftur til samráðingarborið: Nr. 133 — 16. JULI 1997 Avtala millum Grønland og Island týdning fyri Foroyar-UK Tað var undir eini arbeiðara- stjórn, at bretar settu ynski fram um, at miðlinjan skuldi vera fiski- mark. Nú Grón- land og Ísland hava avtalað, at miðlinjan har skal vera bæði fiskimark og und- irgrundarmark, kann slíkt modell gerast aktuelt í samráðingunum millum Føroyar og Bretland. Jan MÚLLER Nú um dagarnar frættist, at samráðingarnar um markið millum Føroyar og Bret- land, verða uppafturtiknar í Keypmannahavn tann 16. juli. Tað er meira enn eitt ár síðani, at fundur var millum . Hesa tíðina hava bretar havt til at umhugsa eitt nýtt útspæl og var æt- lanin at halda fund 2. apríl, men so kom bretska valið, og samráðingarnar vórðu útsettar í óásetta tíð. Bretar umrøddu miðlinju alment Hetta árið meðan bíðað hevur verið eftir bretskum útspæli, hava verið ymsar viðmerkingar frá bæði al- mennari síðu og frá olju- feløgum M.a. kom fram i rødu, sum tåverandi orkumåla- rådharrin Frazer helt fyri oljuvinnufólki, orðið mið- linja. Ráðharrin brúkti fyri fyrstu ferð vendingina mið- linja í sambandi við sam- ráðingarnar við føroyingar Hann segði m.a., at tað hevði skund at fáa eima miðlinju = uppá pláss Frammanundan hava bretar als ikki viljað tosað um miðlinju, tí krøv teirra hava gingið nógv longur enn til eina miðlinju. Um hetta vóru nýggir tónar frá bretskari síðu ella tað bara var talan um eitt málbrúk, sum ikki varð nýtt áður, vita vit av góðum grundum ikki, ti einki útspæl hevur verið frá bret- um síðani. Men tað kann vera, at tað, sum her er komið fram, verður nakað av tí, sum verður við í útspælinum tann 16. juli. Sjálvt formaðurin í før- oysku samrådingarnevndini var positivt bilsin av, at bretar alment vóru farnir at brúka orðið miðlinja í sambandi við markna- trætuna, tí tað orðið hava teir ikki brúkt áður - í hvussu er íkki í hesum samráðingunum. Síðani er tað eisini hent, at bretar einsíðugt hava gjørt av at designera part av Hvíta økinum, tí olja er funnin har nærhendis. Talan er her um øki, sum føroy- ingar annars ikki hava gjørt krav uppå men sum higartil hevur verid uttan fyri al- ment designerað bretskt øki. Tað hevur formaðurin í føroysku samrådingar- nevndini so gjørt viðmerk- ingar til og hevur sagt, at vid einvist at taka slikt stig hava bretar brotid javn- vågina i samrådingunum. je ótoinast Síðani hava vit eisini hoyrt, at oljuvinnan er vorðin ótolin og hevur lagt trýst á bretsku stjórnina at fáa gongd á samráðingarnar. Eisini er tað komið fram, at føroyskir politikarar við løgmanni á odda eru ikki serliga fúsir til at knýta sam- vinnu ella hava samskifti við Bretland, soleingi bretar fasthalda síni órímuligu marknakrøv. Umframt hetta hevur Bretland fingið nýggja stjórn, og tað kann fáa av- leiðingar fyri samráðingar- nar. Aftrat hesum er so tað hent, at grønlendingar og íslendingar hava gjørt eina fyribils semju um markið millum londini. Og her verður miðlinjuprincippið brúkt tó við ávísum und- antaki, har tað umstridda økid verður býtt millum partarnar. Síðani vit hava verið til samráðingarborðið seinast hava tí verið fleiri ymsar „meldingar“, sum kunnu koma at ávirka samráðingar so ella so. Soleiðis sum Sosialurin skilur støðuna, so hava bret- ar tíkið aftur síni upp- runaliga krøv, ið varð at fáa rættin til ein stóran part av føroyska landgrunninum. Um somu tíð hava før- oyingar alla tíðina hildið fast um miðlinjuprinsippið. Av tí at samráðingarnar eru í trúnaði ber ikki til at fáa nakað ftøkiligt at vita, men kortini hava her vit loyvt okkum at rekonstruera nak- að av tí, sum er hent. Meðan bretar sostatt hava gjørt krav uppá øki, sum liggja langt inni á føroyska landgrunninum, so hava føroyingar ikki sett nakað annað krav fram enn, um at miðlinjan, sum hevur verið brúkt sum fiskimark, eisini skal vera undirgrund- armark. Dánjal Nølsøe hevur verið Føroyum ein týdningar- miklil og sera gløggur rådgevi sigur Arni Olafs- son, formaður i føroysku samráðingarneyndini. Dánjal doyði fyri stuttum. Her er hann saman við Halgir W Poulsen, sum eisini í mong ár átti ein týðandi leiklut í samráð- ingunum. Emdund Joensen, løg- madur sigur vid bretska útvarpið (sendingin kemur í næstum), at føroyingar eru sera ånøgdir við bretsku støduna í marknatrætuni Upprunaliga vildu bretar ikki tosa um miðlinju og søgdu, at fyri tað at mið- linjan var fiskimark, so nýtt- ist hon ikki at vera undir- grundarmark. Føroyingar harafturímóti hava gjørt galdandi, at tad er heilt ónáttúrligt, at fiskimark og undirgrundarmark ikki fylgja somu linju. Hetta er eisini tað sum altjóða hav- rættur leggur seg eftir í dag. Komu vid fiskimarki Men*nú tykjast bretar so bráddliga kortini at vilja tosa út frá eini ella aðrari miðlinju - hava vit eitt nú orðini hjá Fraser í huganum. Sjálvir hava teir kravt í sambandi við uppskot teirra um åstan av fiskimarki, at óbygdir klettar vestan fyri Hetland so sum Sula skerið og St. Kilda eru grundlinju- punkt og harvið skulu av- gera, hvussu miðlinjan skal teknast. Føroyingår hava bara viljað g6dtikid St. Kilda sum slíkt grund- linjupunkt, tí har búðu fólk til í 30-unum og í dag er ein hernadarstød har. Nú bretar hava design- erað part av tí Hvíta økinum kundi hóskandi verið spurt, hví føroyingar tá ikki eisini gera tað sama. Sosialurin skilur, at føroyingar kenna seg íkki at hava nakra juridiska grundgeving fyri at designera eki, sum liggja eystan fyri miðlinjuna. Kravið hjá føroyingum røkkur nettup út til mið- linjuna og íkki longur. Arni Olafsson, leiðari av føroysku samrådingar- nevndini ynskir ikki at gera vidmerkingar til samråd- ingarnar annað enn tað, at hetta at bretar við síni designering hava pilkað við javnvågina í samråding- unum, gevur førovingum høvi til at gera sær nakrar tankar um júst broyttu javn- vágina. Hann vil tó einki siga, um og nær føroyingar fara at fyritaka sær nakað út frá hesum máli Føroyska kravið er mið- linja og skilur Sosialurin, at her er talan um eina saman- hangandi argumentatión, sum juridiskt stendur væl. Sosialurin hevur annars frætt, at løgmaður skal hava úttalað seg rættiliga hvass- orðað í samrødu við tíð- indamann frá BBC, sum hevúr gjørt sending um marknatrætuna. Sendingin kemur ein av fyrstu døg- unum. Sambart hesi sending skal løgmaður hava víst á sína stóru ónggd við bretar, tí teir "hava borið seg at sum spælari, ið broytir spæli- reglurnar, meðan hann spælir. Í 1977 var tað størsta sjálvfylgja av verðini sæð við bretskum eygum, at fiskimarkið skuldi vera miðlinja, og tað góðtóku føroyingar. Hetta var tå eisini uppskotið hjá tá- verandi bretsku arbeiðara- stjórnini. Og eitt tilboð, sum ein hevur góðtikið plagar ein at meta sum eina avtalu. Men tå so partarnir metast nøkur ár seinni, spæla bretar bráddliga við heilt ødrum reglum. Bráddliga hevur miðlinjan ongan týdning, og hetta er rættiliga langt frá ti hugtakinum, sum bretar annars sjálvir hava uppfunnið, nevniliga „fair play“. Sosialurin, sum hevur havt samband við bretska journalistin, sum gjørt hev- ur sendingina, hevur eisini fingið at vitað, at løgtings- maður, sum er við í bretsku útvarssendingini, heldur tað ikki vera óhugsandi, at føroyingar fara at taka til víðgongd stig, um tað vísir seg, at bretar bara draga samráðingarnar út fyri at halda føroyingar „hen“. Vit hava spurt Árna Olafsson, um tað kann koma hartil, at føroyingar fara at designera ella geva oljufeløgum loyvi at bora í øki, sum er umstrítt! Hann sigur, at slíkt stig mugu vit vera ógvuliga varnir við at taka, tí olju- feløgini vilja til eina og hvørja tíð vera varin, tå talan er um at gera fløgur í einum øki, har ognarrætt- urin er ovISssur. ; Vit hava spurt Årna Olafsson, hvar tad um- stridda økid millum Føroyar og Bretland í veruleikanum er - og um hvussu stóran part av føroyska landgrunn-