fríggjadagur 1. august 1997síða 10

tíðindablaðið Nr. 143 — 1. AUGUST 1997 I Á Fl å tø Mr 4% » KSIT 1 KK Verk i k eg > kk k k i ) nd af ga hevd 1 g beinanvegin und r r t og ri t 7 m tig í hesum val- skeiði. og somuleiðis undir trika, at við Sambands kkinum á odda fyri báð um samgongunum hava allir fimm samgonguflokk arnir sín lut í positivu úrslit unum Gongdin í hesum val- skeiði Ongin føroyingur hevur gloymt ta støðu, sum Før- yar vóru komnar í, áðrenn løgtingsvalid í 1994. Før- 'yar vóru sum einasta land í vesturheiminum farnar so ruddiliga á húsagang, og harafturat settar undir út- lendska umsiting so seint sum í nítíárunum og við til- søgn frá einum politiskum meiriluta í Føroyum Vit mistu frælsið á flestu økjum, eisini rættin til at skipa fyri fiskivinnuni å sjógvi og landi, á figgjar- og búskapargkinum og vit góðtóku harafrat bindingar uttaneftir um eina framtíðar oljuvinnu undir Føroyum Politiska stødan og gongdin í landinum kundi lýsast við einum orði: Kaos. Ongin leiðsla og ongi haldbar upp- skot til loysnir. Ein avskepl- mngarmestt parturir — leggið heldur je Løgmadur skjytur vid skórpum eftir sínum egnu: — kortini á borðið í Olavsøkurødu løgmans er ein lemjandi atfinning ímóti meirilutanum í samgonguni. Hví ikki 1 sum er, spyr hann teir, tí tað hevði verið reiðiligari fyri veljaran at lagt kortini á borðið, sigur løgmadur að øsing, sum mest hevur verið vend móti dønum, og sum ikk: á nakran hátt kundi skapa framburð aftur í Før- oyum dag er staðan ein heilt onn ur. Heimastýrið er vunnið aftur, og føroyingurin hevur fingið treystið aftur Avtalur, ið undanfarin landsstýri gjørdu við donsk u stjórnina, vórðu nú broytt- ar til felagslysingar, sum loystu okkum burturúr tyngjandi bindingum. Vit eru tí ikki longur undir út- lendskari umsiting, vit skipa sjálv fyri okkara høvuds- vinnu, og fyri búskapar- og fíggjarmálum, og vit hava vunnið okkum fullan rætt aftur til sjálv at skipa fyri eini møguligari oljuvinnu Vit hava vunnið okkum meginpartin aftur av ti "frælsinum, sum føroyingar áttu, áðrenn samfelagið fór á húsagang. Men stødan er tó ikki nøkt- andi enn. Hóast vit kunnu fegnast um, at nettouttan- landsskuldin er minkað munandi, er skuld lands- kassans framvegis alt ov stór. Endalig greiða skal fá- ast við danir á tí partinum av skuldini, sum stavar frá bankabjargingini, og tí part- inum, sum av réttum er okkara Tá hugsað verður um byrj- anarstøduna og tungu upp- gávurnar at loysa, er ikki at undrast á, at talan av og á hevur verið um ávísan turb ulens á ferðini. Seinastu tíð ina hevur tó verið fridar- ligan Rådharraåbyrgdin hevur nu eitt år á baki. Løgmadur hevur tvær ferðir givið landsstýrismonnum á- breiðslu, sum landsstýris- menninir hava tíkið til eftirtektar. Eitt misålitisupp- skot varð á fyrsta sinni sett fram móti landsstýrismanni í løgtinginum. Hetta roynd- ist tó sum leysaskot Henda stutta lýsing av stød- uni frá byrjan av valskeiðn- um og til broyttu støðuna í dag, er samstundis ein lýs- ing av gongdini higartil í samfelagnum, og hvussu neyðugt tað er, at henda gongdin heldur fram. Tað hevur alstóran týdning at halda fast um settu kós- ina, serliga nú valárið nærk- ast. Ég ætli mær í samgong- uni - og andstøduni við - at gera alt, sum eg kann og um neðyugt forða fyri ov nOgv- um turbulensi, nú tað stund- ar móti løgtingsvali. Tað, sum tekur langa tíð at byggja upp, er skjótt at bróta niður. Tað, sum hesir fimm flokkar hava bygt upp í trý ár, eigur ikk: at verða lorað útaftur á fjórða ári Tað hevur størri tydning at halda fast um náddu pol tísku og búskaparligu framsugini, enn at toyggja valskeiðið út til julí mánaða Hesir fimm flokkaranir sum hava verið í hesum samgongum, kunnu órædd ir leggja nåddu úrslitin fyri veljaran. Tað, sum veljarin skal taka stóðu til, er ikki, um tað hevur gingist væl í hesum valskeiðnum - tí tað er eðysæð, tað hevur tað - men veljarin skal taka stødu til, hverjir flokkar hava styrki til at halda fast um tey náddu framstigini og tryggja harðvunna fram- burðin í Føroyum. Styrkin stendur í stødufestinum og ikki í løttum lyftum. Úrslit Í stuttum fari eg at grund- geva tað, sum longu er nevnt í røduni, áðrenn tey ymsu målsøkini verða út- greinað. Fyrst nøkur itøkilig dómi um úrslit trý tey rarnu árini, síðani nøkur mål, sum ætl- anin er at náa í hesi tingsetu — Ta umsitingarvald sum danir høvdu fingið í áður gjørdum avtalum, fyrst og fremst viðvíkj- andi okkara hevuðs- vinnu og eini framtíðar føroyskari = oljuvinnu, rættaðu vit uppaftur í felagslýsingini Legtingsfíggjarlógin hevur víst avlop trý ár á rað. Føroyar kunnu nú greiða allar sínar skyld- ur. Felagslýsingin við donsku stjórnina um javnvág á fíggjarlógini í 1998 er sostatt væl og virðiliga hildin --Gjaldsjavnaavlopið var ein góð milliard í fjør Seinastu tølini visa, at talan verður um eina - mia.kr. í ár, aftaná at byrgt er upp fyri ICES- tilmælunum. --Handilsjavnaavlopið var út við 300 mió.kr. í fjør. Sjålvt við tí stóra virkseminum verður roknað við avlopi aftur í ár, einar 250 mió.kr. — Nettouttanlandsskuld- in er nógv minkað, úr 4,3 mia.kr. í 1995 niður í góðar 3 mia. kr. í 1996 Fólkatalið veksur av álvara aftur. Vøksturin í ár verður meir enn 500 fólk. Í åttatiårunum var midalvøksturin 450 fólk árliga Arbeiðsloysið minkar Í 1993 var tað eini 20 25%, í fjør 11,6%, og seinastu upplýsingarnar siga 9% í ár Skatta trýstið er minkað uppaftur meira í ár. Har afturat er grundlønin hjá pensjónistum nú skatta fri Skattahámarkið er lækkað niður aftur á 50%. og marginalskatta trýstið er lækkað Fíggjarognaravgjaldið sum upprunahga kostað borgarunum umleið 130 flyggjað í Danmark Tiltøk í hesi tingsetu Vit hava alla orsøk at fegn ast um hesi risaframstig dømini tala fyri seg; men enn eru nógv týdningarmik- il mál at viðgera. Nevnast kunnu m.o Framtaksgrunnurin I viðtskunum fyri Fram taksgrunnin stendur, at tær verða endurskoðaðar 3 ár eftir, at grunnurin varð sett ur á stovn. Løgdeildin er farin í holt við at gera upp skot til endurskoðaðar við tøkur fyri grunnin Eiskidagaskipanin Síðan vit aftur fingu loyvi til sjálvir at skipa okkara fiskivinnu á sjógvi og landi, hevur verið nógv stríð og lítil semja um, hvat ið gerast skuldi Høvudsspurningurin hevur verið, sum danir eisini førdu fram, um vit eru førir fyri at skipa soleiðis fyri, at vit uppá longri sikt fáa sum mest burturúr okkara til- feingi. Vit hava í einar 14-15 mán- aðir roynt eina fiskidaga- skipan. Fyri fáum døgum síðani fingu vit aftur váttan um, at tað er torført hjá vinnuni, fiskifrødingum og ðrum at semjast um felags loysnir. Tað er sjálvsagt politiski myndugleikin, sum skal | |