fríggjadagur 1. august 1997síða 11

Nr. 143 — 1. AUGUST 1997 tíðindablaðið SON » LT UONSNOSS— UD —4 % YR tað so mangan hevur víst seg fyrr. Tað sær út til. at ein stór -15%. Veruleikin er, at ein og hver „avmarking“ undir 30 sínar skera igjøgnum. Tað er tað, hann er valdur til. Hetta hevur áður víst seg at vera torført, og tað sær einki mætari út nú Hagtøl visa, at meir enn 30% av teimum fiskidøg- um, sum vórðu tillutaðir fyri seinasta fiskiár, íkki eru nýttir. ymiskt er hjá skipa- bólkunum, frá knøppum 20% til meir enn 70% I fjølmidlunum hoyrir og sært tå politikkarar i fullum álvara kjakast um eina minking uppá 12,5% til 15%. Tíverri sær tað út sum um flokkar eru samdir um hetta, og at hetta er galdandi fyri ein stóran meiriluta í løgtinginum. Veruleikin er, at cin avmarking undir 30% f midal er ongin minking at tala um Hvi ikki leggja kortini å borðið og siga sum er, at Føroya løgting gongur ikki við til avmarkingar í veiðini eftír tí tilfeingi, sum vit og okkara eftirkomarar skulu liva av. Tað hevði verið reiðiligari fyri veljaran og serliga fyri teir útlendingar, sum fíggja føroyska virk- semið, og sum skulu meta um okkara kredittvirði, tá okkum tørvar meiri fígging Tí tað verður endin við hetta lag. Blokkstuðulin Í felagslýsingini frá 3. nov- ember 1995 avtalaðu ríkis- stjórnin og landsstýrið at áseta støddina á blokk- stuðulinum til og við 1998. Eisini varð avtalað, at ein arbeiðsbólkur áðrenn 1997 er lokið skal gera uppskot til, hvussu blokkstuðulin verður ásettur framyvir. Hesar samráðingar skulu avgreiðast í ár. Løgfrødiliga grundarlagið undir blokkstuðulinum er heimastýrislógin. Blokkstuðul er samsýning fyri, at vit umsita og hava ábyrgd av målsøkjum fyri danir. Talan er í høvudsheit- inum um tey tungu økini sum heilsuverkið, almanna- verkið og skúlaverkið Blokkstuðulin er næstan ein triðingur av fíggjarlógini. Tað er greitt, at sjálvt ein lítil niðurskurður í blokk- stuðulinum hevði havt álv- arsligar búskaparligar fylgir við sær. Ein donsk/føroysk embætismannanevnd ar- beiðir við málinum og rokn- að verður við, at nevndin verður liðug í heyst. Pol- itiskar samráðingar millum ríkisstjórnina og landsstýrið verða í vetur. Afturgjalding av almennu skuldini Sambært felagslýsingini frá 1995 verður spurningurin um afturgjalding av uttan- landsskuldini tíkin uppaftur í ár. Hóast ríkisstjórnin hev- ur sagt seg vera sinnaða at leingja tíðarskeiðið, tá lán- ini skulu verða afturgoldin, verður farið undir samráð- ingar við ríkisstjórnina um tíðarskeið og treytir sum skjótast. Tilmæli verður nú gjørt, sum verður grundar- lag undir politiskari viðgerð í landsstýrinum. Samráðingar við ES um sáttmála. Politisk undirtøka er nú fyri at samrådast vid ES um nýggjan sáttmála. Vist verð- ur til uttanlandsfrágreiðing- ina, har vidurskifti Føroya við ES og ætlanir á hesum eki eru nærri lýst. Samráðingar um handils- sáttmálar við 10 eystanlond byrja í fyrru helvt av sep- tember mánaði. Ætlanin er at fara undir samráðingar við Estland sum fyrsta land- ið, og næst í rødini verður Póland. Kolvetnisvirksemi Stutt undan ólavssku varð frágreiðing hjá oljuráðlegg- ingarnevndini: “Fyrireik- ingar til oljuleiting” handað løgmanni. Løgtingsmenn hava fingið frágreiðingina til kunningar, og málið verður vidgjørt í løgting- inum í heyst. Dentur verður lagdur á, at oljupolitikkur byggir á holla vitan og á gjølligar fyrireik- ingar. Henda frágreiðing er sera umfatandi við fullfíggj- aðum uppkasti til uppskot til legungslóg um kolvetn- isvirksemi vid viðmerking- um. Harumframt er gjøllad greitt frá ymsum spurning- um, sum hava týdning fyri oljuvirksemi í Føroyum, og tilmæli eru gjørd um mál hjá landsmyndugleikum at taka stóðu til. Frágreiðingin fevnir um meginpartin av tí, ið er neðyugt til tess at fyri- reika ein føroyskan oljuleit- ingarpolitikk sum heild. Eftir at gera eru serligu treytirnar fyri fyrsta útbjóð- ingarumfarið til oljufeløg um oljuleitingarloyvi og uppkast til legtingslóg um inntøkuskatting av kolvetn- isvirksemi. Hesum tilfari verður brúk fyri, tå stóða verður tíkin til, hverji hav- botnsøki útbjóðingarumfar- ið skal fevna um, og nær umfarið skal verða. Landsoljufelag Landsstyrid fer nå at seta nevnd at gera tilmæli um, hvussu eitt landsoljufelag verdur skipad vid atliti til ognarvidurskifti, styring, handilsliga og samfelags- liga og leikluti tess í sam- band við ta politisku og um- sitingarligu skipanina og vinnulívið. Stoða verður í næstum tíkin til, nær og í hverjum líki uppkastið til legtingslóg um kolvetnisvirksemi verður lagt fyri tingið. Bankaskuldin Løgtingid samtykti einmælt at åleggja landsstyrinum at biðja ríkisstjórnina gera ein- Politiski myndugleikin er valdur at skera igjøgnum. Men tað sær ikki mætari út, enn at tað verður líka torført í år, sum ur meiriluti í tinginum mælir til at skerja fiskivinnuna 12, 5% % er eingin avmarking, hartar løgmadur samgomgufelagar a dómarakanning av parta- brævaumbýtinum av Sjó- vinnubankanum og Føroya Banka. Urslitid var, at vit fingu eina bankakanningarnevnd, sum f høvudsheitum skal kanna umstødurnar = viðvíkjandi partabrævaumbýtinum millum Den Danske Bank og Fíggingargrunnin frá 1992. Úrslitið av kanningini verður grundarlag undir eini meting av, um rættarlig á- byrgd kann gerast fyri myndugleikar, virki og persónar, ið høvdu sín lut í málinum. Tann parturin av skuldini, sum stavar frá bankabjarg- ingini, verður tíkin upp, tá bankakanningin er liðug. Formaðurin í kanningar- nevndini hevur boðað frá, at kanningarúrslitið verður greitt seinni í heyst. Tað før- ir við sær, at uppgerðin av bankaskuldini, sum íkki kann gerast, fyrr enn banka- kanningin er liðug, dregur út. Sjálvur haldi eg ikki, at ein bankakanning var neyðug, um ætlanin við henni skuldi verða at áleggja ábyrgd, tí ábyrgdin er greið framm- anundan. Bankamál eru og hava altíð verið felagsmál. Tað eru sosatt ríkismyndug- leikarnir, ið hava allar heim- ildir og alla ábyrgd av hes- um øki. Hetta er í sjålvum sær nóg góð grundgeving fyri, at danir mugu átaka sær tann partin av uttan- landsskuldini, sum skyldast bankabjargingunum. Hetta slóðu danir eisini fast við sjeytummaseymi, tá Føroya landsstýri á sumri 1992 legði upp til at yvir- taka målsøkid við atliti til at gera Føroyar til eitt serligt skatta- og búskapargki. Hetta er staðfest í brævi frá ríkismyndugleikunum. Fyri at fáa danir at hetta nú aftaná á tað, sum er farið fram, er neyðugt, at føroyskir politikarar eru samdir um hetta sjónarmið Hetta átti íkki at verið so trupult. Eitt einmælt løgting hevur longu tikið fyrivarni fyri rentunum, sum stava frå bankabjargingunum Rættindi í altjóða I løgmansrøduni í fjør varð mint á teir møguleikar, sum liggja í okkara tillutan av umleið 2.500 fiskidøgum vid Svalbard og eini kvotu uppá 1.500 tons av rækjum í russiskum sjógvi. Hetta eru meguleikar fyri 100 millióna virði, sum vóru nærum ótroyttir, hóast vit hava ein ov stóran veiði flota Eg fari at endurtaka frå í fjør, at tað hevur stóran týdning at vera við, har møguleiki býðst, eisini fyri at tryggja sær rættindi til framtíðar kvotur, og fyri at útvega føroyingum arbeiðs- pláss Fiskavirking á landi Í løgmansrøduni í fjør visti eg á, at alt oy nógvur fiskur fer óvirkaður av landinum. Skotið varð upp, at vit settu í gildi eina skipan sum ta íslendsku. Tað er ongin ivi um, at tørvandi loysnir á hesum øki hava kostað og kosta framvegis føroying- um nógv arbeiðspláss. Nú sær út til, at skjøtil verður settur á, tá fiskiárið byrjar. Norðhavssild Øktu møguleikarnir fyri at fáa stórar nøgdir av norð- havssild uppá land í Før- oyum hava givið grundarlag fyri at byggja upp ein stóran sildaídnað her á landi við møguleika fyri nógvum ar- beiðsplássum og stórari virdisøking til samfelagið. Her er eisini hent ov lítið, umráðandi er at fáa gongd á Stórir møguleikar eru í at gagnnýta strategisku stóðu Føroya í Atlantshavi og gera Føroyar til ein tilfeingisdep- il. Málið er at styrkja vinn- una í altjóða kappingini og at fáa okkara lut í tí virk- semi, sum natúrliga er um okkara leiðir, eitt nú útgerð, umvælingar, framleiðslu, flutning o.s.fr., tað verði seg innan fiskivinnu, oljuvinnu ella aðrar vinnur. Størri orka má verða løgd í hetta ar- beiðið. Nýskipan av Nýggja stýrisskipanarlógin tekur fyrivarni fyri tillaging og umskipan av landsum- sitingini í samband við ráð- harraábyrgdina, við tað at ein skái varð lagdur í lógina. Hesin skái varð nýttur til at fyrireika nýskipanina av umsitingini, sum síðani er farin í gongd. Arbeiðið við bygnaðar- broytingunum, sum sostatt er ein neðyug fylgja av stýr- isskipanarlógini, heldur fram. Seinasti aðalstjórin, sum skal stjórna fíggjarmál- astýrinum, verður settur fyrsta dagin. So er eftir at evna aðalstýrini endaliga til. Ein týdningarmikil partur av nýskipanini er, at ein fel- ags starvsfólkapolitikkur verður skipaður fyri at tryggja, at starvsfólkið trív- ist og mennist, so at al menna fyrisitingin fer at styrkjast í dygd og virkni Bygnaðarbroytingarnar skulu vera ein ílega í framtíðina, so at almenna fyristtingin kann gerast meira skikkað og rationel. Í longdini verður hetta ein sparing Niðursteða Sjálvandi kundu nógv onn ur mál verið nevnd, bæði mál, sum hava eydnast og onnur mál, sum ikki hava eydnast til fulnar I fjør helt onkur fyri, at løg mansrødan 1996 var alt ov bjartskygd. Sum tað týðiliga sæst, hava úrslitini síðani vist, at so var ikki. Tað hev ur eydnast okkum at vent buskaparligu gongdini nær um 180 stig. Ongin ivi um tað Búskaparráðið staðfestir eisini, at hagtel fyri fyrra hálvár 1997 vísa, at fram- gongdin er støðug. hóast ikki eins stór og vidfevn- andi og í 1996. Fyri meg er spurningurin ikki, um tað hevur eydnast higartil; men um vit eru før fyri at halda fast við ein fíggjar- og búskaparpoli- tikk, sum er neðyugur fyri at varðveita tey framstig, sum eru nádd, og fyri at tryggja stødug framstig Hetta vendi eg aftur til seinni Uttanlandsmåi I vår legdi løgmadur å ødr- um sinni frågreiding um utt- anlandsmál fyri løgtingid Frágreiðingin var til aðal- orðaskiftis, beint áðrenn tingið fór í summarfrí. Víst verður tí til uttanlands- frágreiðingina, har uttan- landsmál farna árið longu eru lýst. Somuleiðis verður víst til frágreiðing um norð- urlandamál, har tey viður- skiftini eru nærri lýst. Her skal tí bert verða trivið aftur í tey mál, har nýtt er komið fram. Í samráðingunum Við bretar um landgrunsmarkið hevur enn ikki eydnast at fáa semju í lag millum Føroya og Bretlands. Ikki er nógv hent í málinum síðani ólav- søku í fjør. Eftir samráð- ingarfundin í London í maí 1996 gingu ikki færri enn 14 mánaðir, fyrrenn tað lá fyri hjá bretum at meta á nýggjum fundi. Ein av grundgevingunum fyri drál- inum var bretska parla- mentsvalið í maí í ár. A fundinum í Keypmanna- havn um miðjan juli tosaðu partarnir av nýggjum um semingsloysnir. Bretar siga seg vera hugaðar at sam- ráðast skjótt nú til tess at fáa greiðu á, um til ber at fáa eina semingsloysn yvir- hevur, ella um farast má til tridjapart at fáa ein úrskurð. Tíðin må nú vera búgvin til at fáa endaliga greiðu á, um tað er møguligt at fáa bretar at góðtaka eina semings- loysn, sum vit føroyingar kunnu meta sum rættvísa og rímiliga. Næsti samráðing- arfundur verður í septemb-