fríggjadagur 1. august 1997síða 12

12 tíðindablaðið >>>" Nr. 143 — 1. AUGUST 1997 —— A ——s"" er Síðani fari eg at tríva í tey einstóku málsekini hjá landsstýrismonnunum Figgjar- og búskapar- mál Viðvíkjandi taltilfari verður víst til fylgiskjølim til løg- mansrøduna. Her verður givið eitt stutt yvirlit yvir nøkur høvudshagtøl hetta fyrra hálvárið Fólk flyta nú aftur ul Føroya. Fyrra hálvárið í ár var tilflyungin upp aftur sterri enn fráflyt ingin sama tíðarskeið í fjør. Nettoulflyungin higartil í ár var 180 fólk mótvegis 110 í fjør. Fyri alt árið væntast ein nett otilflyting uppá um! 300 fólk. Hetta eru rætt liga stór bruttotøl, emi 1.700-2.000 fólk árliga Umframt aravi 230. Undir hes rtreytum verða p upp stivliga 500 fólk fleiri í ár. Midalvøksturin øll tatianm var 460 árliga Arbeiðsl ter mink ur 2240 ni 1880 : árið. Tað er nú ar ; , í tørt eru > nu tíð hør 5 Økstu 1996 Munur er tó á g vinnubólkarnir vaksa í mun til í fjør. I 1996 øktist vinnu grein abólkurin vørugerå, her- undir fiskiskapur, 13% Hann er nu øktur 3% Vert er at leggja til merkis, at lønarutgjald- ingarnar i fiskavøruidn- aðinum eru minkaðar 12%. Bygging, handil o.a tænastur eru økt 8%, tad sama sum i 1996. I hesum bólki er serstakl- iga privat bygging økt nógv, 44 % móti 20% alt árið í fjør. Almennar tænastur eru øktar 7% móti 6% í fjør. hvussu --Útflutningur, skip ikki íroknað, fýra teir fyrstu mánaðirnar er 2% hægri í virði enn sama tíðar- skeið í 1996. Tó er virk- aður fiskur minkaður bæði í virði og nøgd, meðan óvirkaður fiskur er øktur munandi. Ut- flutningurin av heilum toski og hysu fyrstu fyra mánaðarnar er øktur úr uml. 5.000 tonsum upp í knøpp 9.000 tons. Løn- arútgjaldingarnar benda á, at virksemið í fiska- vøruidnadinum veksur Utflutningsprisirnir eru heldur frægari í ár Vøksturin í nøgd er væl størri, góð 20%, m.a. av idnadarfiski. Beinleidis landingarnar av toski og hysu eru góð 13.000 tons móti góðum 6.000 tonsum í fjør --Innflutningur, skip ikki íroknað, fýra teir fyrstu mánaðarnar vaks uml. 4% Verubólkar í vøkstri eru alifóður 30%, byggitilfar 6%, brennievni 8%, bilar 7%, nytsluvørur 9% og ídnaðarfiskur = 100% Men færri landbúnaðar- verur -9%, verur til “aðra framleiðslu" -16, salt -35%, feskur fiskur -92% og frystur heilur fiskur -79%. At inn- flutningurin av feskum og heilum fiski er mink- aður so nógv teir fyrstu fýra mánaðirnar skyld- ast helst støduna hjá m.a. Fiskavirking Landingar til føroysk flakavirki jan-jumi 1997 arbeiðsloysið hugsast at økjast 3-5%. Hetta kann merkja, at skipanin í ring- asta føri kann fáa eina eyk- aútreiðslu árliga upp á upp til 80 mió. kr. Um ein ikki minkar um flotan, sam- stundis við at fiskiskapurin verður skerdur, so kann hugsast, at útreiðslurnar hjá arbeiðsloysisskipanina ikki økjast so nógv, men at landskassin í staðin fyri fær øktar útreiðslur nl minst- uløn og dagstudning. ” Vit hava orsøk til at vera kritisk mótvegis fiskifrød- iligum metingum; men tá fiskiveiðin er so langt om- anfyri tað vanliga, sum hon I mió kr., sum í navnvirði gekk frå 1994 til 1996, er afturgoldin. Tann seinna uppá 300 mió. kr. í navn- virði gongur frå 1995 til 1997. Harumframt gongur ein lånsbrævarød vid stats- veðhaldi til april 1998 Landskassahallid er minkad so mikið nógv, at ikki var neyðugt at selja lånsbrøv í fjør. Tá vóru lånsbrøvini aft urgoldin av gjaldføru fíggj- arognini, tvs. av kistubotn- inum. Fyri at umfiggja låns- brøvini, sum ganga út í des- ember 1997 og april 1998, verða lånsbrøv fyri umleið 600 mió kr. útgrvin Meirrentan fyri landskass av rentulættanum, sum tey hava kent, stavar frá ti 6- vanliga lágu rentuni, sum er í løtuni. Fer rentan upp, fer tað at kennast meint. Fyri allar partar av samfelagnum er tí sera umráðandi at kon- solidera seg Skattamál Bruttoskattalíknandi skipan varð sett í gildi á nýggj árinum. Uppskot um at ser- skatta hjún kom ikki aftur úr fíggjarneyndini og fall tí burtur. Tað verður lagt framaftur í heyst Tá verða uppskot um auto- matisering av sjálvuppgávu og ognaruppgerð, uppskot Fyri húsarhaldini og teir almennu kassarnar er tað vert at leggja sær í geyma, at ein partur av rentulættanum tey hava fingið stavar frå óvanliga lága rentustødinum. Fer rentan upp, fer tað at raka meint. Ti er tað neyðugt hjá øllum at konsolidera seg vóru knappliga 46.000 tons mót — stivliga 44.000 tonsum jan-juni 1996, ella 4% meir Stórur munur er ål sam- anseting av fiskasløg- um. Landingar av toski øktust 5.200 tons og hysu 2.600 tons. Hin- vegin minkaðu landing- arnar av upsa 3.100 tons, kongafiski 600 tons, blálongu 300 tons, havtasku 150 tons, svartkalva 390 tons og gulllaksi 1.650 tons --Galdsjavnaavlopið er fyribils gjørt upp til góða 1 mia.kr. í 1996 --Nettouttanlandsskuldin, sum við árslok 1995 var 4,3 mia. kr., var við års- lok 1996 komin niður á góðar 3 mia. kr Viðvíkjandi tilmælinum hjá ICES hevur búskaparráðið gjørt sær nakrar metingar: “Fyri landskassan kann ætlast, at ein niðurskurður í samsvari við ICES-tilráð- ingina kostar landskassan- um netto upp til 25 mið. kr. Fyri kommunurnar undir einum kostar tað netto 10- 20 mið. kr. Arbeiðsloysis- skipanin kann tó hugsast at verða hart rakt, um bæði flotin verður minkaður og minni kemur til virkingar á landi. Um so verður, kann var seinasta ár, er vandi á ferð. Ein og hver at sær komin stjórn eigur at taka avleiðingarnar beinanveg heldur enn at bíða og so noðyast at taka skrædlið seinni Skuld landskassans Bruttoskuld landskassans var 6.346 mió kr. við árslok 1996. Fíggjarogn lands- kassans í landsbankanum og aðrastaðni var 908 mió kr., soleiðis at nettoskuldin var 5.438 mió kr. Netto- skuldin vaks fram til 1995, tá hon var 5.585 mió kr. Í 1996 minkaði hon 147 mió kr. Landskassans úrslit eru munandi batnað hesi sein- astu árini, tí síðani 1995 hevur yvirskot verið á figgj- arlógini. Eftir avtalunum við donsku stjórnina fær landskassin statslán til at fíggja aftur- gjalding ay lánum uttan fyri Føroyar, meðan endurfigg- ing i Føroyum og hall skulu útvegast við låntøku á før- oyska og danska kapital- marknaðinum, tvs. við láns- brøvum. Við árslok eru øll uttan- landslán, sum landskassin hevði frá útlendskum bank- um, umlegd til lán frá danska statinum, sum tá vóru 5.600 mió kr. Landsstýrið hevur útgivið tvinnar lánsbrævargðir yvir 2 ár. Tann fyrra uppá 310 ans lånsbrøv sammett við statslån var 2,25% p.a. í 1994. Hon er síðan minkað til minni enn 1% p.a. fyri eitt 2 ára lánsbrævalán Hendan gongdin boðar frá einum betri kredittvirði Broytingin í seinastu sam- ráðingunum millum lands- stýrið og donsku stjórnina var, at avtalurnar broyttust til felagslýsingar. Tað førdi nógv minni politiskar bind- ingar við sær, og hevur skapt linna í viðurskiftunum Føroya og Danmarkar mill- um. Hesin linni og bøtta bú- skapargongdin hava styrkt munandi um kredittvirði Føroya uttanlands, og tå ser- stakliga f Danmark. Nettorentuútreiðslurnar eru settar til 397 mió. kr. á fíggj- arlógini í ár, sum svarar til 14% av inntøkunum. Netto- renturnar verða kanska nak- að lægri enn hetta, nú rent- ustigið er lækkað. So hvert altjóða bankalán eru fallin til gjaldingar, eru statslán tíkin, og rentan ásett so hvert. Høvdu øll stats- lánini verið tíkin í ár, hevdi árligi rentukostnaðurin hjá landskassanum verið stivl- iga 50 mió. kr. minni enn í dag. Hetta vísir, hvussu við- brekin, landskassin er fyri rentubroytingum við tí stóru skuldini Fyri húsarhaldini og teir al- mennu kassarnar er vert at vísa á, at ein stórur partur um álíkningarmyndugleika og kærunevnd, rættartrygd borgaranna og aðrar broyt- ingar í skattalógini løgd fyri tingiå. Endamálið er at fáa eina einfalda, rættvísa og liðiliga skattaskipan Arbeitt verður við serligari skattaskipan fyri fiski- og sjómenn, soleiðis at teir ikki av skattaávum flyta í onnur lond, har skattatrýstið er munandi lægri Skattalætti uppá 55 mió.kr varð givin á nýggjárinum Skattahámarkið varð lækk- að úr 52% niður í SO% og marginalskattatrýstið lækk- aði úr 67% niður í 60% Tilboð um skattalætta aftur fyri lønarafturhald verður lagt fyri arbeiðsmarknaðin, bæði tann almenna og priv- ata. Hetta verður sjálvandi bert gjørt, um allir partar sjálvbodnir taka undir við ti Uppskot um broytingar í lógini um meirvirðisgjald. serliga um meirvirðisgjald á tænastuvinnuni, verður lagt fyri tingið í heyst. Barn- afrádrátturin verður hækk- aður. A nýggjárinum varð nýggj fíggjarstýringarskipan sett í gildi. Alt roknskaparhaldið og øll fíggjarstýringarskip- anin vórðu gjørd av nýggj- um. Nógvir trupulleikar hava staðist av umlegging- ini, men nú rekist fyri, at flestu trupulleikarnir eru ruddaðir av vegnum Tó verður roknað við, at meginparturin av árinum gongur, áðrenn skipanin virkar eftir ætlan. Tá hava vit eisini eitt figgjarligt stýr- ingaramboð, sum er neyð- ugt fyri at lúka ásetingarnar í nýggju stýrisskipanarlóg- ini um avgerð og ábyrgd Lenarmál Lønar- og starvsfólkadeild- in á Løgmansskrivstovuni hevur í mong år umsitid landsins lønar- og starvs- fólkamál. Henda deild varð býtt sundur í tvinnar deildir, eina lønardeild og eina starvsfólkadeild, tá lønar mál og sáttmálasamráðing ar í februar mánaði vórðu flutt frå løgmanni til lands styrismannin i fíggjarmál um Såttmålarnir vid flestu al- mennu fakfeløgini vórðu uppsagdir í mars mánaði Felagssemja varð gjørd við 18 fakfeløg, har ásett er, at lønarafturberingin verður 1998: 0.75% Í. jan I. juli 1998 1,25% i. jan. 1999. 2,25% Nlsamans 4,25 Sostatt verður lønin 1. jan 1999 tann sama sum niðurskurðinum ur undan 1993 Semastu tvey árini hevur em ávís lønarhækkan verið men lutfalsliga hækkaði tøka lønin meir. Í 1996 var tað serliga ti, at landsskatt urin lækkaði, og í ár bæði tí at landsskatturin lækkaði og tí. at botnfrádrátturin í kommunuskattinum hækk aði Seinastu = skattalættarnir hava givið løntakaranum munandi meiri pening um hendi. Verður hugt nærri at tóku årslønini, hevur ein skattalætti somu åvirkan, sum ein lønarhækking Nú ið tøka lønin er munandi økt bæði í 1996 og 1997, eiga komandi batar at verða nýttir til eftirlønar- og út- búgvingarskipanir Roknað verður við, at tey, ið fáa fólkapensjón, gerast fleir, og samsvarandi fækk- a tey, ið skulu gjalda fólka- pensjónina. Fyri at tryggja sær ein peningaligan trygg- an aldurdóm, er ein góð eft- irlønarskipan neyðug Summi almenn fakfeløg hava eina skipan, har ar- beiðsgevarin rindar 10% av lønini og arbeiðstakarin 5% í eftirlønargrunn. Onnur hava tilsvarandi skipan, har býtið ístaðin er 8% og 4% Landsstýrið miðar ímóti, at øll almenn fakfeløg hava eina skipan, har býtið er í minsta lagi 4% í part til ar- beiðstakara og arbeidsgev- ara. Í frágreiðingini frá búskap- arráðnum varð nevnt, at 900 almenn størv vórðu fleiri í almenna sektorinum síðani 1994. Kanningar vísa nú, at hesi tøl eru heilt burturvið Ein villa vísti seg beinan- veg, at umleið 500 fólk vóru skrásett ov nógv í hagtals- skipanini. Aðrar villur eru eisini ávístar. Vónandi fer tann umskipanin av hagtals-