leygardagur 30. august 1997síða 8

10 tíðindablaðið Nr. 164 — 30. AUGUST 1997 Klakt 4.046 pisur í 60 ár Teir fy rstu studentarnir 1939 saman við lærarum. Frá vinstru: Ejvind Dahl, Jóhan Weihe, Christoffer r Liitzen, Juliana Hammer, Christian haraldsen, Sofus Joensen, Lena Nicolajsen, Thomas Nygaard, Påll å Dul, Erik Petersen Månadagin ve rða liðin seksti ár síðani, at studentaskúli varð settur á stovn í Føroyum. Skúlin hevði sera trong kor fyrstu árini, men fyrst í sekstiárunum flutti skúlin niður í Hoydalar - í gamla sanatoriið, og bøttust hølisvidurskiftini munandi. Skúlin hevur higartil klakt 3.087 studentar og 959 HF'arar. Søguliga gongdin verður lýst í greinini niðanfyri: Mánadagin komandi - tann |. september verða liðin seksti ár síðani, at Føroya Studentaskúli varð settur á g í dag kunnu øll sanna tann tydning, skúlin hevur havt fyri samfelagið Hann byrjaði undir trongum korum, men hevur støðugt ment seg, um enn húsa- rúmdin ikki er tann, vit kundu ynskt okkum, nú far- ið verður inn í næstu øldina Avmarkaðir møguleikar vóru fyri skúlagongd, tíðina fyri studentaskulan. Aftan á at gamli látínskúlin varð niðurlagdur í 1794, var eingin hægri skúli í Før- oyum. Í 1861 var ein lands- realskúli settur á stovn í Havn, og í 1870 var lærara- skúli settur á stovn. Seinni komu eisini realskúlar úti á teimum størru plássunum - á Tvøroyri í 1923, í Vági í 1928 og í Klaksvík í 1935 Tey góðu 100 árini, frá tí gamli látínskúlin varð nið- urlagdur, til ár 1900, tóku ikki fleiri enn 31 føroyingar studentsprågv, men eftir aldarskiftið vaks talið mun andi, og til 1935 tóku 98 føroyingar studentsprógv Næstan allir gingu á donsk um studentaskúlum tovn stovn Vøksturin í studentatali num skapti áhuga fyri at fáa ein studentaskúla i Føroy- um, men tað vísti seg, at meira enn 10 ár skuldu ganga, áðrenn komið var á mál við hesum tiltaki Royndir at skipa skúlan Rættulig gongd kom á mál- ið í 1926, tá 13 føroyskir akademikarar sendu løg- tinginum eitt bræv. Teir heittu á tingið um at seta 5- 10.000 krónur um árið í ein grunn, ið skuldi lata studn- ing ella lán til studentar Tingið gekk ikki hest åheit- an á meti, men í staðin varð samtykt at biðja skúlastjórn- ina hjá amtinum gera eitt uppskot um at fáa student- askúla settan á stovn í Havn Uppskotið skuldi leggjast fyri tingið á ólavsgku í 1927 Skúlastjórnin sendi ting- inum frágreiðingina hjá Jákupi Dahl, og aftur sam- tykti tingid at biðja skúla- stjórnina gera eitt uppskot til ein studentaskúla í Før- oyum So gekk aftur eit ár. Skúl astjórin heyði einki uppskot klárt og bað um at fáa eitt ár afturat til arbeiðið. Hetta vóru ikki allir tingmenn nøgdir við. Eftir uppskoti frá javnadartingmanninum Peturi Mohr Dam og sjálv stýrismonnunum Jóannes Patursson og Niclas Nicla- sen samtykt tingið at biðja ein skúlakgnan mann granska studentaskúlaskip- anir í gðrum londum og ger- a eitt uppskot um, hvussu ein føroysku studentaskúli kundi skipast Heitt vard å Richard Long, lærara, um at taka sær av hesum, og hann gjørdi eina ferð til Islands og Dan- markar. Til tingsetuna í 1929 sendi hann tinginum eina frágreiðing og eitt upp- skot. Hann mælti m. a. til, at ein studentaskúli varð samskipaður við lærara- skúlan Leggja saman við læraraskúlanum Urslitid av tingviðgerðini hesaferð var, at tingið bað skúlastjórnina gera eitt upp- skot um ein studentaskúla, ið skuldi samstarva við Før- oya millum- og realskúla Eisini varð skúlastjórin bið- in um at kanna, hvat neyðug bygging og raksturin av skúlanum fóru at kosta Skúlaneyndin helt, at skúlin skuldi hava nýmálsliga og matematiska deild. Næm ingarnir skuldu hava bæði munnligt og skrivligt før- oyskt til próvígkuna, og skúlagongdin skuldi vera 6- keypis. Nevndin helt eisini, at kostdeild skuldi byggjast og mælti til, at staturin og løgtingid í felag skuldu gjalda útreiðslurnar til bygging og rakstur Í 1930 var studentaskúla- málið aftur fyri á tingi. Skúlastjórin hevði gjørt ymsar kanningar í Danmark og Íslandi og gjørt uppskot um eina kostdeild til 50 næmingar. Men tekningar vóru ikki fingnar til vega, og svar var heldur ikki kom- ið frá undirvísingarmálaráð- num. Feroyingar alt ov fámentir Skúalnevndin helt, at skúl- in fór at vera ov stórur, um hann skuldi vera kostskúli fyri allar Føroyar, og mælti til, at millum skúlar vórðu stovnaðir í teimum størru bygdunum. Nevndin helt, at dsneyndin skuldi gera a fyribils ætlan um = LAGT TIL RÆTTIS: EIRIKUR LINDENSKOV bygging, so gongd kundi koma á málið Til tingseturna í 1931 var ein ætlan gjørd um bygging, og hon varð mett at kosta 130.000 krónur. Skúlastjór- in hevði spurt undirvising- armálaráðið um møguleikar fyri at fáa ríkisstudning til studentaskúlan, men svarið var, at tað lat seg ikki gera Undirvísingarmálaráðið helt, at føroyingar vóru ov fámentir til at hava ein stud- enta skúla. Eisini varð sagt, at føroyskir næmingar kundu fåa ta neydugu undir- visingina i Danmark. Skúlaneyndin hjá ting- inum helt, at hetta svarið frá donsku myndugleikunum var so greitt, at grundarlag var ikki fyri at gera meira við málið í hesum umfari Men nevndin helt kortini, at tað ongantíð verður so lag- aligt hjá føroyingum at fáa studentsútbúgving, sum ynskjandi er, uttan ein stud- entaskúli verður settur á stovn í Føroyum Nevndin var tí ikki sinnað at sleppa málinum. Hon helt, at roynt átti at verið at sett eitt studentaskeið á stovn í Føroyum, og hugs- aði sær, at hetta kundi gerast við studningi frå løgtingi num. Byrjast kundi við eimi málsligari deild. og víst varð á, at skúlin kundi leiga skúlastovur frá realskúla num seinnapart á degi Hejbjerg Christen- sen at takka Fingið samtykti at seta eina nevnd at gera eitt meira fullfíggjað uppskot um hvussu skúlin skuldi skip ast. Í hana komu Johan Kallsoy. Johan Poulsen og P M. Dam. Teir løgdu eitt álit fyri ungið í 1932, men tað var ikki nógv ødrvisi enn álitið hjá skúlaneyndini árið fyri. Tó hildu terr, at skulin átti at hava tvær deildir og eitt preliminer skeið, so ikki bert tey, sum høvdu gingið í realskúla, skuldu hava møguleika fyri at sleppa á studentaskeiðið Mett varð, at skúlin tað fyrsta árið fór at kosta 16.000 krónur, og henda pening kundi lagtingið ikki lata. Tí hendi heldur einki hesaferð, og nú gingu fleir! år, áðrenn studentaskúla málið varð tíkið fram aftur Amtmaðurin hevði sent undirvísingarmálaráðnum álitið hjá skúlaneyndini frå 1931, og tað varð lagt fyri Højterg Christensen, sum hevði leidsluna av donsku studentaskúlunum. Hann var ógvuliga áhugaður fyri ætlanunum hjá føroyingum um at fáa ein studentaskúla, og tað var í stóruan mun honum fyri at takka, at tað nøkur ár seinni eydnaðist at fáa sett studentaskúlan á stovn Foru undir skålan utt- an samtykt tingsins Í 1936 varð studentaskúla- málið tikið fram aftur. Skúl anevndin hjá tnginum mælti til, at vinnunevndin skuldi fåa heimild til at sam- rådast vid Thomas Nygaard, ið hevði tikið embætisprógv í 1933 og var lærari við realskúlan í Havn, um møguelikarnar fyri at stoyn a ein studentaskúla. Thomas Nygaard fór saman við ødr- um undir hetta arbeiðið, og á ólavsgku í 1937 hevði hann eitt uppskot klárt um eitt 2-åra studentaskeið Longu |. september sama ár var ætlanin at byrja skúl- an. Og hesaferð bar til Farið var bert í gongd utt an nakra tingsamtykt, og utian at løgtingid hevði játt- að pening. Edward Mitens, sum var formaður í vinnu- nevndini, fekk hetta í lag við stuðli frá hinum báðum limunum í nevndini. P. M Dam og Kristian Djurhuus Teir hava helst hugsað, at nú var nóg mikið tosað um hetta mál - nú mátti okkurt gerast Mitens tók á seg ábyrgdina order Mitens tók sjálvur ábyrgdina av, at hetta varð gjørt uttan um tingið, og hann átók sær eisini persón