hósdagur 18. september 1997síða 9

Nr. 177 — 18. SEPTEMBER 1997 tíðindablaðið >. 7 Fråsøgn úr Viet Nam. Fyrsti partur: Í HO CHI MINH BÝNUM Meðan tú gongur og hyggur inn í teir stóru synisgluggarnar, hálar ein biddari knappliga í armin á tær og minnir teg á, at tú framvegis ert í einum býi í triðja heiminum ORÐ OG MYNDIR KENNETH RASMUSSEN Reytt ljós. Bilførarin mink ar ferðina til bilurin stendur stillur. Í somu létu hoyrist eitt ljóð, sum um onkur sparkar bilin, og vit merkja at bilurin ristist. Førarin fer ut at vita hvat er åfatt, og sær nú ta ungu kvinnuna ið roynir at fåa sína lítlu Honda-motorsúkklu = upp aftur á hjólini. Tey nógvu fólkini, sum eru steðgaði av berum forvitni, henta pappír hennara, íð flugu í allar ætt ir, upp av asfaltinum Vit eru júst komnir inn í Ho Chi Minh Byin. Størsta byin í Vietnam. Tann unga skrivstovukvinnan, íð nú stendur og biður um umber ing fyri bugluna á kufang aranum, er bert ettt av teim um tíggjutúsundtals fólkun um, sum koyra á motor súkklu í býnum Hon hevur eitt turriklæði fyri nøsina og munnin, er í handskum, ið røkka heilt uppundir albogan, og hevur ein nýggjan Nike-kepp á høvdinum. Turriklæðið tek ur tann ringasta bilosan úr luftini, áðrenn luftin fer nið ur í lungu hennara, ið av tí sama vónandi ikki eru sc skitin, sum hjá teimum, sum íkki brúka hetta slagi av luftfiltri lálk aðu luftini. Fyri fólk her síggja katalysatorar, stillan av motorum og bileftirlit, út til at vera ein býur í Føroy um. Handskarnir og kepp- urin verja hana ímóti sólini Líka so nógv sum vit royna at fanga hverja sólstrálu fyri at gera holdið myrkari royna tey her at sleppa und- an sólini, fyri at kunna verða so ljós sum møguligt Ferðslan í Ho Chi Minh Býnum er tað, tú róliga kanst kalla ein ruðuleiki Gøturnar í býnum eru als ikki gjørdar til so nógva ferðslu. Skjótasti måtin at koma fram er á motor súkklu. Av somu orsøk eru bílarnir sera fáir sammett við talið av motorsúkklum Men tá tey flestu koyra á hver sínari motorsúkklu, er staðan framvegis líka fløkt Ferðsluljósini eru fá og víkiskylda finst ikki, so um tú vilt vera høviskur i ferðsluni her, kanst tú lættliga verða standandi í fleiri tímar, uttan at koma av fetinum. Einastu ráðini eru at koyra líka skilaleyst sum øll hini, og síðan vóna tað besta Í leifi nogv framtíðin inh Býurin er annað enn Søgan Ho Chi kortini nógv ferðsluruðuleiki Býurin, ið fyrr æt Sai gon, varð í I8S9 tikin av franskmonnum, og giørdist få år seinni høvudsstadur i franska hjálandinum Cochinchina. Tvey ár eftir at franskmenninir í 1954 eftir átta ára bardaga, mistu valdið, varð Saigon høvuds staður í Suður- Vietnam. og var hann tað fram til 1975 tá hann varð tíkin av norður vietnamesiska herinum. Nú ið Suður Vietnam og Norð ur Vietnam vóru sameind jørdist Hanoi partinum an norðara landinum Samstundis yvirvaldið bv hevuðsstaður gav nyggia num nytt navn til fyri Ho Chi Mini stovnaði tann vietnamesiska kommunistaflokkin frá 1946 til hann doyði 1969, var forseti í Norður Vietnam heiðurs sum ? sum búgva í bynum uttan loyvi búðu í býnum áðrenn 1975 tá mynduleikarnir fluttu tey út um býin at:arbeiða í land búnaðinum. Tey flestu eru nú aftur í býnum saman við børnum og ommu- og abba børnum, hóast tey enn ikki hava loyvi at vera har. Har afturat koma øll tey, sum væntaðu at:fáa eina betri tilveru í Ho Chi Minh By num, enn tey høvdu úti við rismarkinar, men sum nú noyðast at búgva á gøtuni Handilsvinnan I Ho Chi Minh Bynum fer ein triðingur av landsins framleiðslu fram, og tað er ul Ho Chi Minh Byin, stórsti parturin av teimum útlendsku handilsmonnun må al keypa og selja ella at byrja nýggja fram leiðslu. Handilin og ídnað urin í býnum mennist eisini um k Standmynd av Ho Chi Minh stendur í miðbýnum Í dag verður tann gamli bý- arparturin framvegis nevnd- ur Saigon, og í sunnara partinum av landinum verða nøvnini Saigon og Ho Chi Minh Býur nýtt hvert um annað. Í norðara partinum harafturímóti verður tú rætt- aður, um tú sigur Saigon Tey almennu telini siga at tað búgva fýra milliónir fólk í býnum, men tað rætta talið er nokk nærri teimum sjey milliónunum. Hesin stóri munurin kemur av at stjórnin bert telur tey við, ið hava uppihaldsloyvi í bý- num. Nógv av teimum, sum við rúkandi ferð. Allastaðni sært tú stórar bygningar í gerð. Rísastór handilshús ella hotel, ið fyri ein stóran part ella heilt verða fíggjað við útlendskum peningi. Men hóast hesa gongdina síggjast enn øll tey mongu fólkini, sum liva av at selja alt frå grønmeti og såpu til følsk Rolex-ur år Kina, å gøtuni. Hesi fólkini byrja dagin klokkan fimm um morgunin, tá tey koma inn í miðbýin við sínum verum, og fara ikki heim aftur fyrr enn klokkan átta á kveldi, sjey dagar um vikuna Framtíðin hjá handilsfólk unum á gøtun: sær út til at gerast enn strævnari, nu tann fíggjarligi vøksturin gevur fólki ráð til at keypa frá teimum stóru handlun um Sameinisborgin Í býnum eru eisini nógvir áhugaverdir bygningar. Ein tann mest vitjaði er fyrr verandi forsetaborgin, sum síðan 1990 hevur verið opin fyri almenninginum Borgin stendur miðskeið is í eimi vakrari park, sum við sínum 12 hektarum ger sítt til at borgin hevur eina stórliga og týdningarmikla útsjónd Frammanfyri borgina er ein stórur rundur grasvøllur við einum gosbrunni í miðj uni, og uttanum vøllin er koyribreytin, sum førir inn til høvudsdyrnar Hesin bygningurin, sum f dag verdur nevndur Sam einisborgin, fekk ein serlig an leiklut í Vietnamkrign um Um morgunin hin 30 apríl í 1975 brutu teir fyrstu stríðsvognarnir hjá norður vietnamesiska herinum seg igjøgnum tað stóra portrið frammanfyri borgina, og ein hermaður rann upp á altan una á fjórðu hædd og veittr aði við Viet Cong flaggi num. Seinni sama dag vóru hesar myndir vístar í sjón varpi um allan heimin Forsetabústður Tann fyrsti bygningurin á hesum staðið varð bygdur av tí franska hjálandaveldi num í 1868. Tá ið fransk menninir rýmdu, gjørdist bygningurin búðstaður hjá sudurvietnamesiska forseta num Ngo Dinh Diem. Men tá hansara egna flogvápn í 1962 royndi at drepa hann við at kasta bumbur niður yvir borgina, avgjørdi hann at byggja eina nýggja for- setaborg á sama staðið, men hesaferð við einum bumbu- skýlið í kjallaranum Arbeiðið byrjaði í 1962. og fýra ár seinni varð tann nýggja borgin liðug. Diem sá ongantíð sína nýggju for- setaborg, tí hann varð myrd- ur av herinum i 196? Nýggja borgin fekk navnið Frælsisborgin, og gjørdist heimstadur hjå ti næsta for- setanum, Nguyen Van Thien, til hann noyddist at flýggja í 1975. Thien býr nú í Onglandi Tá tú kemur inn í henda velduga bygningin, merkir tú beinanvegin ein hátíðar- MILLUM HÁHÚS OG BIDDARAR Teir royna at vinna pening við at busta skógvar ligan dám. Her er høgt mill um loft og gólv. og øll tey stásiligu rúmini eru upplýst av dagljósinum, ið sleppur inn igjøgnum teir stóru glas veggirnar Á borgini, sum hevur eina samlaða gålvvidd uppá meira enn hundrað túsund fermetrar, kanst tú síggja list úr teimum, ymsu landsport- unum í táverandi Suður Vietnam. Eisini innbúgvi er úr tilfari úr fleiri landspørt- um. Tað mest hugtakandi listaverkið er ein málningur, ið er ikki minni enn fyrati fermetrar til støddar. Hesin vísir hvussu vietnamesiska fólkið hevur livað í 1.500 ár. Málningurin hongur fyri endan á hølinum, sum nýtt varð til uppihaldsrúm, áðr- enn farið varð inn í altjóða- ella tjóðarmóttókuhelini A næstovastu hæddini búði forsetin við sínum húski. Her eru millum ann- að forsetaskrivstovan, kyk- myndahøllin, bókasavnið, måttøkuhølini hjá forseta- frúnni, umframt etisalin og hølid til kortspæl og annað undirhald. Við síðuna av forsetaskrivstovuni er eitt rúm, har fleiri ymisk kort av sunnara partinum av landinum hanga á veggi- num. Tað eina kortið hevur serligan áhuga millum vitj- andi. Á tí síggjast avmerkt tey øki, har ið norðurviet- namesiski herurin hevði viðhaldsfólk undir krígnum, og tey ski, sum vóru undir amerikanskum valdi. A einum borðið standa sjey telefonir, hver við sín- um liti. Tann ungi maðurin, sum vísir vitjandi borgina, greiðir frá at allar telefon irnar høvdu hver sína linju út av borgini. Tann reyða i miðjuni, sigur hann, hevði beinleiðis samband við Hvítu Húsini í Washington Bumbuskýlið Í kjallaranum er bumbu skýlið hjá forsetanum. Inni í rúminum, har forsetin skuldi halda til undir einum møguligum ålopi, stendur ein song og eitt klædnaskåp og í millum hesi eitt nátt borð. A tí standa ein telefon og tríggir sendarar. Rúmið ber týdiliga boð um, at her ætlaði forsetin sær ikki at verða í longri tíð. Aðrastað ni í kjallaranum eru tey so- nevndu krígsrúmini. Har inni stendur hópur av sam- skiftisútgerð Hyggur tú nærri at tól unum, sært tú, at flest øll eru komin frá amerikanska herinum. Á vegginum í tí eina rúminum hanga nøkur kort, sum sigast at vera tey mest nágreiniligu kortini, ið finnast av sunnara partinum av Vietnam. Undir kjallara- num eru fleiri tunlar at flýggja igjøgnum. Tann eini gongur heilt yvir til Kollveltingarsavnið, iddðfyrr æt Gia Long Borgin. Hesin tunnilin er knappar fimm- hundrað metur langur. Í dag stendur henda vakra borgin sum eitt minni um Lýðveldið Vietnam, ið ikki longur er til, hóast fleiri hundraðtúsund vietnames- arar og 58183 amerikumenn doyðu í royndunum at bjarga tí.