fríggjadagur 19. september 1997síða 20

20 tíðindablaðið Nr. 178 — 19. SEPTEMBER 1997 Fråsøgn úr Viet Nam. Annar þeta Friður hevur nú valdað í fimm ár TÁ TANN VIET- VAMESISKI HERURIN Í 1992 ALMENT HEVDI TIKIÐ SEG ÚR CAM- BODIA, VAR HETTA SAM- STUNDIS BYRJANIN TIL TAÐ FYRSTA TÍÐARSKEIÐIÐ UTTAN KRÍGGJ SÍÐAN SEINNA HEIMSBARDAGA r 4 » > r { gin I san Okið við 5 Mek: ngosan eg ra fruktagott nogv ris að er meira enn landið. Eisini verða kokusnøtur, sukurrør g nógv ymisk sløg av fruktum dyrkað her. Me KONgAM er av teimum størstu áunum í heiminum | árstíðini renna millum 1900 og 3800 Viet Na drenn I ØKK rðu tr I På 1 g K i | teir gg Irek 111 Na KEM t át lei i , 4 KK reif re i er P í ; H Til handils á flótandi marknaðinum sunnasta av hesum seks stóðum eru meira enn | | Båt i stadin fyri bil Umframt hesar høvuds greinar eru túsundtals smærri greinar. Hesar verða nýttar til flutning av land bunadarvørum, ið verða framleiddar í økinum, og til flutning av fólki. At búgva við hesar greinar er ikki altíð lætt. Fyri at verja husini, ið standa tættast við ánna ímóti flóð og streymi, verða húsini bygd á bambussteyrar. Um vegirnir á áarbakkanum ikki eru hækkaðir væl uppum ánna, eru teir undir vatni stóran part av árinum. Av hesi or sek verða bátar í flestu før um nýttir til flutning Onkrastaðni er bert fram komandi við báti ) aå aar DakKanu ( Ti ta 1 i Mekongósanum n tveyhundr ið jSÚ r un tann tørst ta på im av Viet Nam Tað er farið at skýma men enn síggja vit teir mongu bátarnar, ið koma framvið eftir at hava keypt ella selt verur á tí flótandi marknaðinum Flotandi marknadurin i Can Tho liggur í útjaðaranum av by num. Einasti mátin at koma til og frá marknaðinum er við báti. Hvønn morgun kemur hópur bátum úr eki num uttanum býin til marknaðin. Bátarnir, ið allir eru fullfermdir av landbún- adarvørum, samlast á sama staði, og mynda soleiðis tann flótandi marknaðin Summir av bátunum eru út- holaðir viðarbular við árum meðan aðrir sterri bátar hava motor. Tá tú ert til handils á flótandi markn- aðinum ven tå spakuliga millum allar båtarnar, sum selja alskyns grønmeti fruktir ella livandi hønur og dunnur. Aðrenn tú siglir heim, kanst tú eisini leggja at onkrum báti at keypa rå sodavatn og góðgæti Try årstøl Hinumegin borðið, yvir av mær situr Hoang Ðmh Quang (Ð-ið í millumnavni num er ikki ein prentvilla tað verður úttalað sum d), og fyri endan á borðinum situr Huynh Tam Tri. Quang hevur lovað at greiða eitt hvussu upplivdi tíðina undir Viet Nam-krígnum enskt á lærda háskúlanum í Can Tho, og skal tulka sam- røduna sindur hann lesur einsamallir aðru hædd fýra tænarar bera á borðið altanini á meðan okkum matin út kunnu vit eygleiða humm ararnar og skjaldbøkurnar ið liggja í einum kari og bíða eftir at verða slept nið- ur í eina grýtu við kókandi Feskari råvøra fæst Quang byrjar við at nevna trý årstøl í seinnu helvt av ið hann heldur hava havt stóran týdning Tað fyrsta árs talið er 1954, tá franska hjá landaveldið varð rikið ú Annað árstalið er tá harðast leikaði Vietnamkrígnum verður Bardagasummarið summari harðastu bardag: nordur erin ødrumegin hesi øldini, fyri Vietnam landinum undir Summarið nevnt Hetta 1972 voru lelnamesiska pe suður siska herin victname amman við amerikumonnum hinu- megin, uttan at nakar av pørtunum hevði stórvegis framgongd. Tað seinasta árstalið er 1975, tá ið nordurvietnamesiskt her urin sigraði, og Norður Viet Nam og Suður Viet Nam vórðu sameind Kriggj enda og byrja Quang er norðurvietnam san. føddur 30. oktober 958, og uppvaksin i Thai Binh landspartinum. ið ligg ur umleið hundrað kilo metrar í ein landsynning úr Hanoi. Undir krignum móti franskmonnunum vóru pápi elsti bróðir Quang í heri num.“ Påpin plagdi at siga frá hvussu teir gróvu tunlar undir hernaðarstóðir hjá franskmonnunum, og um hermannin, sum gjørdist hetja, tå hann vid kroppi sínum vardi fyri eini fransk- ari kanón, og harvið bjarg aði nógvum landsmønnum „Hann var ein av teimum mongu, ið fóru í deyðan fyri fyðilandið, ” sigur Quang álvarsamur Teir høvdu bert ein stríðsvogn, men hó ast tað vunnu teir á fransk monnunum, ið høvdu alla tátíðar hernaðarútgerð Sambært fridaravtaluni millum teir stríðandi part- arnar, sum var undirskrivað í Geneve í juli 1954, skuldi Viet Nam fyribils býtast í tvey, og frí val skuk lu verða um alt landið 20. juli 1956 Fram til valið skuldi sunnar! panurin stýrast av Ng Dinh Diem, ið var kendur fyri at vera ein ikki-kommu nistur, meðan norðari part urin varð stýrdur av Ho Chi Minh, leiðaranum av vietnamesiska kommunista flokkinum Men í 1955 noktaði Diem. við stuðli frá USA at fylgja Geneve-avtaluni, ti hann væntaði at Ho Chi Minh fór at vinna valið Hann skipaði í staðin fyri eini følkaatkvødu, og kunn gjørdi stutt eftir at vera valdur forseti í Vietnameska Lýðveldinum. Seinni kom fram at umfatandi valsvik var farið fram. har Diem millum annað hevði fingið ein triding fleiri atkvødur í Saigon, enn tað vóru skrá settir veljarar. Men kortini góðtóku fleiri lond, við USA á odda, hetta nýggja landið ýtt land eo partinum, 10 nu nevndist Demokratiska Lýðveldið Viet Nam, varð øll jørð løgd undir almenna umsiting, og nógvir av gomlu eigarunum settir fastir. Í desember í 1985 stutt eftir at Diem hev kunngjørt sunnara partin at vera eitt lýðveldi. kvetti USA alt samband við Hanoi, sum gjørdist han uðsstaður nyggja land num Tað skuldu vanga fyrati år, áðrenn USA i 1995 tók sambandið vid Hanoi uppaftu Hóast tað miðskeiðis í fimtiårunum vóru fleiri álop Diem-stjørnina, ið vóru fyriskipað av kommunist um í Suður Vietnam, byrj aði tann rættiligi bardagin fyri einum ” frælsum” Suð ur Viet Nam ikki fyrr enn í 1959, tá nordurvietnames iska stjórnin lovaði at studla kommunistunum í suðri Í april í 1960 stovnadu kommunistarnir í báðum londunum Frælsistylking ina. sum gjørdist kend undir navninum Viet Cong Stutt áðrenn franskmenninir noyddust at flyggja í 1954, vóru teir fyrstu amerikansku hernaðarligu = ráðgevarmir komnir til Viet Nam. Eftir at franskmenninir vøru farnir. vandu hesir ráðgevar hermenninar Í sudurvietnamesiska heri num. I 1959 doyðu teir fyrstu amerikansku rådges arnir í Vietnamkrignum, í august 1964 flugu tey fyrstu amerikansku bumbuflog førini yvir Norður Vietnam og í mars 1965 kom tann fyrsta amerikanska her deildin til Suður Vietnam Nógv rís Quang sigur, at bórnini í Nordur Vietnam fingu at vita at:tey skuldu eta nógv rís, fyri at tey kundu hjálpa suðurvietnamesarunum at berjast ímóti USA, tá tey gjørdust eldri. Hann leggur dent á at talan ongantíð var um bardaga ímóti suður vietnamesiska = fólkinum men ímóti USA og teirra viðhaldsfólki í Suður Viet Nam Undir krígnum samar beiddu grannalondini Laos og Cambodia við Norður Viet Nam við millum annað loyva norðurvietnames iska herinum at koma inn um markini til hesi londini og haðani leypa á Suður Viet Nam. “ Ho gubbi, (Ho Chi Minh verður í talu nevndur Ho gubbi) ið var ein sera klókur maður mælti fólki í Norður Viet Nam til at býta rísið í trý ein part til Laos, ein til Cambodia og ein til tey sjålvi, fyri kunna bjarga Sudur Viet Nam frå amer ikvmonnunum,” sigur Quang, meðan hann fær sær nakrar bitar av tí frálíka slangukjøtinum Skúlagongd undir jørd I 1964 fór Quang í fyrsta flokk. Undirvísingin fór fram undir jørð orsakað av teimum amerikansku flog førunum, ið tveittu bumbur yvir Norður Vietnam Jil børnini gingu til frå skúlanum i tjåkkum kåpum, flættadum av blød im frå risplantum. Kápur nar varðu tey ímóti steinum ødrum smærri lutum, ið ru tveitt upp í luftina av bumbuspreingingunum Stutt eftir at Richard Nix I november 1972 varð