leygardagur 20. september 1997síða 13

Nr. 179 - 20. SEPTEMBER 1997 THEODOR OLSEN UMMÆLIR Stóra havid uttan fyri Norður landahúsið, ið onkrir sterkir mans høvdu koppað á bein, var nóg illa komið upp á pláss aftur, áðrenn Annika Hoydal bar eitt annað hav inn í konserthøllina leygarkvøldid 30. august í sambandi við nýút- komna verk hennara, »Havid«. Ein útgáva í tí lutfalsligu stóru før oysku flóðalduni av fløgum, ið floymir inn á marknaðin í hesum eftir ollum at døma listaliga virknu tíðum Hesar fløgur eru allar tíbetur ymiskar, men tað munnu vera fáar førovskar tónleikaútgávur, ið hava enað at:hildið seg til eitt og ia tema úr end innan. Um hetta er nøkur dvgd, 10 tråast skal ft kann em altíð kjakast um Met hetta málið n av fyrstu tíð hevur sett sær eitt bragd, tá tað eydnast Havid eg bar við mær. inn um hugans gátt<, kundu kanska umyrkt gamla sangin hjá Karsteni Hoydal, um hesa 53 minuttir longu ferðina undir kavi við Anniku Sjálv hevur hon komponerað øll login, br6dinin, Gunnar Hoydal hevur hegnisliga yrkt allar sang irnar, meðan skotski fólkatónleika bólkurin, >The Mc Calmans« við lan McCalman á odda, spælir øll tey akustisku ljóðferini í hesum tølandi teldutíðum. Og við hesum spælihátti, ið tó ikki á nakran hátt kann sigast at ríða á tí næstan slætnaðu un-plugged-alduni, er tað djarva og ikk: minst upprunakenda huglagið longu undirstrikað At hetta er ein spennandi ferð vit her eru bjóðað við á, merkja vit beinanvegin. Ikki ti, at øll løgini eru so brådfangandi, og kanska skulu tey mýkjast í oyrunum hjá teimum flestu nakrar ferðir, áðrenn tey eins og fliðan súgva seg føst í sinnið. Men serliga spennandi er tað, hvussu sjálvt vit oyggjabúgvar ið síggja sjógv hvønn dag, varnast, at hetta gerandisfyribrigdið, havið, kanska bara er vorðin okkum ein selt sjålvfylgja, hvers dýpi, vit kanska eru vaksin frá at grunda um. Tí ikki kann sigast annað, enn at vit við at læna skaldsliga seiða- kikaran hjá Gunnari síggja tann partin av ísfjallinum, ið ongantíð er opinberaður okkum fyrr Smáverur við Tær fyrstu verurnar í Havinum, vit sleppa at heilsa upp á, eru Hval- spýggjan og Taraloppan, hvers upplivingar og ofta truplu livikor verða lýst í melodiøsum og stund- um stuttligum legum. Ein styrki í hesari fløgu er nevniliga samspæl- ið millum orð, løg og framførslu, har tey serligu ljóðferini hjá skotska bólkinum rigga sera væl Her er nevniliga talan um lista- greinir, ið ferðast hond í hond, og sum eisini er so alneyðugt, um fólkatónleikur skal hava ta kraft »g dygd, skal long livitíð vera hon um lagað. Undirspælið hjá lan Mc Zalman og hinum er í flestu stød- im gott - fær ongantíð yvirvåg, er iltíð stuðlandi og letur røddina, tað ivgerandi ljóðferið á hesi fløgu, „= > bera sangin. Tad er nevniliga hon, ið fortelur okkum um hesi hav- djørini, ið skaldið so væl hevur eygfarið. Her er talan um smáverur við sjålvsåliti, ið hava góðtikið og lært at livad í tí umhvørvi og av- markingum, tær eru settar í. Meðan hvalspýggjan ferðast í »våtari sælu«, veit taraloppan, at »alt ger mun< - kanska eginleikar, ið tær lítlu Føroyar áttu at tikid til sín. Kortini er ikki bara talan um eyg- leiðandi hugarensl og nyskapandi náttúrulýsingar, men eisini um læntan arv, ið altíð er ein aktuell og ein ótemandi kelda hjá skap- andi lístafólki, ið viðhvert vilja kaga aftur til røturnar. Eitt nú sang- urin um ta dragandi Kópagentuna, har tað spennandi guitarfylgispæl- ið við ikki sért av suðurlendskum rútmum og heitum og dámi styðjar ta dramatisku søgugongdina, sum flest øll munnu kenna. Kanska eitt bindilid millum tann føroyska og skotska mentanararvin, ið hóast alt er upprunin hjá Anniku og musik- arunum til Havid. I ølum fórum er søgnin kend har um leiðir og er eisini nýliga brúkt sum beinagrind til handrit í filmi, ið kom út fyri stuttum. Tí sum Annika helt fyri í útvarpspráti, er havið eftir hennara tykki ikki nakað, ið skilir, men heldur nakað, ið knýtir saman lond (endurgivið eftir mínum minni) Og kanska er hetta eisini ein frágreiðing um, at hon í stóðum fer so vida sum at hætta sær at eksperimentera við íblástri heilt úr eysturlondum, hóast >The North Atlantic is our home and Annika is a child of that ocean«, sum lan McCalman målber seg í tí einfalda, men væl úr hondum greidda hús- anum, har eg enn ikki havi funnið eina villu, sum tíverri er vorðið heldur sjáldsamt í føroyskum prentlutum Sild og samtíð Men umframt endurtulking av eini gamlari søgn, finna vit eisini vid- merkingar um okkara egnu øld og samtíð í Havinum. Til dømis av arbeiðinum hjá føroyskum vísinda- manni, sum eitt nú kannaði lívið og atburðin hjá sildini, ið >Maður- in sum gekk móti ljósinum< snýr seg um. Eitt lag, ið ikki beinan- vegin vinnur sær fótafesti í hugan- um, men sum við sínum einføldu og erligu framførslu sigur tað, ið sigast skal Eisini við marmennilinum á ICIS-fundi, fáa samtíðin og tey aktuellu viðurskiftini sítt, og ber hetta lagið ikki sért brá av tátti, sum við speisemi og talumáli av- dúkar nuancur hjá bæði sangara og yrkjara Sangimir, ið eg kortini fyrst tók til min og mundi murra oftast, vóru teir báðir nøkulunda í midjuni, Flida og Dreymahav. Hesir eru perlur, tú ikki finnur i hvørjari ostru. Løgini glíða beint inn, sam- stundis sum tú undrast á, hvussu nógv ein kann fáa burtur úr einum skeljadjóri. Her ert talan um gávur at síggja tað stóra í tí smáa og síðani enntá skapa úr tí. Og halda vit fram, verða havsins heimur og okkara egni spakuliga flættaðir so saman, at tað er um reppið at vøgguvisan, Dreymahav, verður við yvirlutan og fær valdið á tær. Minnir rættiliga nógv um teir fittu barnasangirnar hjá Anniku í sjeytiårunum, ið tey flestu munnu kenna, teirra millum onkur enntá er endurtulkaður nú í 90'unum. So kanska hevði hesin nýggi verið góður fongur, um barnaútvarpið ansaði eftir honum! Tað er tó torført at síla úr Havin- um, tí eftir at hava hoyrt fløguna nakrar ferðir rennur alt saman í eina heild, har hvort stykki hevur sína uppgávu og stuðlar hinum. Innihaldið er kortini ymiskt, eins og tað er ymiskt, hvussu nógv ein skal leggja í hvønn sang. Men burt ur úr rúgvuni kann eg ikki lata vera við at nevna teir báðar Á Havi og Nú sigla veingir. Hesin sidstnevndi við einum heiti, ið fær teg at hugsa, um hetta er fuglur ella fiskur, og er tað kanska júst spurningurin við hesi tvørsøgn. Eftir at hava hoyrt Anniku sungið um lívið í sjónum varnast vit, at hetta ikk: bert er nak að, vit liva av, men ersini ein heild og grundkor, vit hoyra til og eru partur av. Einasta vissa, er at vit ferðast, gjøgnum aldandi råimd« hoyra vit í tí fyrra sanginum, með an tikið verður saman um í skering 13, Nú sigla veingir: "Eg eri dropi sjálvur ella alda, í felags streymi gjøgnum tíð og heim“. Ein kennir seg lítlan, tá McCalman aftur við sanginum kinir akkordirnar út á hugans streymasjógv, ístaðin fyri at leggja alt ov stóran dent á tekn iskt fingraspæl. Men í tónleiki skal ein eisini duga at virða kvirruna Haldi meg hoyra Regin Dahl ljóma onkustaðni í hesum lagnum, og ber tað kanska boð um, at rótfestið enn er førovskt, hóast teir báðir tóna smiðirnir. Regin og Annika. størsta partin á ævimi hava virkað á Flat iondun Mitt minsta land Men kennir ein seg litlan å hesi ferð undir vatnskorpun!, er kanska frægast at leita upp á turt aftur. Upp aftur á klettarnar á Mítt minsta land. Lagið tey flestu munnu kenna, av ti at tað varð utgivid fyrstu ferð á plåtu í 1981 við donskum teksti og tónleikarum Sangurin er eisini at finna í Grønu um enn hann har ber heitið Mítt lítla land, men sjålvt stigbendingar kunnu flóta viðhvert Á hesi somu LP finna vit eisini Alduna, ið valla fær frið á nakrar verðsligari samkomu, og sum uttan iva eisini er tann kendasti sang urin hjá Anniku. Men hóast nógv vatn er runnið í havið síðani tá hevði tað ivaleyst verið fongur hjá mongum at fingið hana á fløgu nú Aldan so nógv ár eftir, hon varð åtgivin, bert er tók á helst upp seldum vinyli. Kanska eitt >kom mercielt mistak«, men hinvegin eigur ein heldur at lata seg tøla av nýhugsan enn gamlari vælgongd Sum áður nevnt er Havið ein fløga við fleiri enn bert tí einu listagreinini. Hevdi einaferð var- hugan av, at føroyingar høvdu ta fatan, at yrkjarar vóru at finna i bókum, meðan tónleikarar valdu plátuna ella fløguna sum sín miðil Stødan var nevniliga tann, at tå als ikki fann tekstir úr hesum elek- tronisku søvnum millum onnur skaldaverk í bókmentayvirlitum, ið skuldu geva okkum eitt lítið innlit í føroyska yrkingalist. Stødan er tó munandi broytt seinastu árini, og ikki minst kom viðurkenningin í '95, tá vísusangarin, kári p, fekk einastu árligu fagurbókmenta- virðislen í landinum, ið seinni bleiv ein mentanarprísur Men fløgan >Havið< er eisini eitt verk, ið lækkar stikid millum hesi ymsu listasløgini, og ger henda samansetingin eisini, at hon røkkur út til eina størri fjøld, umframt at hon er umsett til heimsmálið enskt Hvenn byr hesar fløgur, Havid og The Ocean, munnu fáa, fer tíðin at vísa, men vónandi verður steðg- urin styttri hesaferð millum útgáv- urnar hjá Anniku. Í øllum førum er Havið ein vátur varði á leiðini gjøgnum føroyska fólkatónleika- søgu Theodor E. D. Olsen