týsdagur 23. september 1997síða 8

Orðið, sum var í fyrstuni Røan, sum Helgi í Brekkunum helt á árliga fólkafundinum á Háskúlanum á Olavsøku í ár - hann hugleiðir um temaið: Orðið, sum var Gott fundarfólk - góðu ólav søkugestir Farið í nøkrum variation 3 im at hugleiða yvir tema Orðið, sum var í fyrstum! að aftu r í mjúkum ði, í orðum, sum nødur mæltu stákandi inni við eld. Vit funnu tað aftur rdåatøkum og føgrum stadarnøvnum. Vit funnu að aftur hjá einsligum stór mennum. ið festu tað fyrst í blað. Vit funnu tað aftur mand lond fiovttar á rundan um víksneyt við Eg var púra tryggur - ikki bert ti, at mamma hevði signað meg og lisið Faðir men eisini ti at góðar yvirnatúrligar kreftir gingu mær til handa Hvalvíksneyt vóru komin út um Hamrá. Har hava tey einki at gera, og tí hevði onkur duld kraft gjørt um seg, so at tey vóru runnin í stein. Tey stóðu rundan um meg. sum tey hava staðið í øldir, ja alt tað fólk kunnu minnast. Skúlin Hvalvíksneyt runnu í stein - eisini í skúlanum. Har doyðu livandi steinarnir, tí í skúlanum gjørdist stóri spurningurin alt og tíðliga, um tey skuldu skrivast við stórum ella lítlum og um tey vóru ávirki ella fyriseting- arlidur í setninginum. Í skúlanum steindoyðu hval- víksneyt eisini, tí náttúru- vísindin fortaldi mær, at hin dulda yvirnatúrliga kraftin var natúrlig. Natúrvísindin fortaldi, at ísurin hevði sett tey frå sær har uppi á Varða fyri tús- undir av árum síðani - í minsta lagi 7 dagar áðrenn Ádam og Eva fingu lívs- anda blástan í næsarnar Men tey vaksnu hildu, at eg var blivin so klókur, tí nú visti eg ikki so líuð um ístíð síðumorenur. Ég bleiv klókur, at eg gloymdi søguna um hval víksneyt. og børn mini hava ongantíð hoyrt hana Tá ið náttúran í okkun verður kúgað, verður etsini søgan kúgað Høvudslivskraftin i barnaårunum er hugflogið t evnini at ímynda sær - at fantasera Men hví er skúlin, ið kundi verið gulur, vorðin og s gráur? Er tað ti, at livandi orðið, ið bernini bóru við sær inn um skúlagátt, ikki fekk nóg góð gróðrarlíkindi? Og hví gongur Tóroddur ge droymir heldur enn at skaldaverkið ru hansara. Mc livilsi - eitt sum man sjálvur hevur havt, hóast man hevur rðað tað inni í høvdin Hann klárar ikk: at halda penninum. Ottin fær hann at skriva tú heldur enn eg Hann minnist ein danskt- lærara, sum gav honum verri karakter í stíli, tí hann skrivaði eg Og Tóroddur spákar oman eftir Vardagøtu fram við einum stórum gráum bygningi, ið kundi verið gulur. Tað einasta hann hev- ur lært í hesum bygningin- um eru nøkur sálmagrindi - men tað er honum eisini nóg mikið Meðan hann spákar, minnist hann sín fráfarna lærara í rokning, ið fær tíð- ina at ganga við at bíða eftir sínum bestu árum Og tað finnast so mangir Tóroddar Bæði Heðin Brú, Tórodd- ur Poulsen og so mong onn- ur hava havt sterk uppliv- ilsi, sum tey hava orðað inni í høvdinum. Heðin Brú var førur fyri at halda pennin- um, hóast hann ongantíð hevði fingið 'stórvegis skúlaundirvísing í móður- málinum. Grundtvig hugsaði mang- an um burturspiltu ung- dómsárini í svarta Kathe- dralskúlanum í Arhus, og hann sá fyri sær frú Gram- maticus, ið átti alt rásarúmið í skúlanum, standa við homlubandi uppi yvir neyð ars barninum, ið hataði lat in, tí barnatrúgvin enn var ljós og hugflogið enn ikki so skert. at barnið heyrði sær á ' Og Grundtvig dugdi int at halda penninun Men tað knípir hjá Tór xddi, og nú hugsar hann um at halda uppat at skriva og heldur gera okkurt fornuft tgt Hví gjørdist skúlin, ið kundi verið gulur, hví gjørd ist hann so mongum? Orsøkin í dag er ikki bert frú Grammaticus Eg minnist frá skúlaárun um í realskúlanum, at eg valdi altíð at skriva fristil Fekk soleiðis í skrift møgu- leika at seta orð á kenslur pg tankar og kanska eisini skapa okkurt smávegis Men so gjørdi bókmænta ysan innrás í skúlan eraur hjá so skapanarnugur g Skapa argieol teirra på! Eva verður hann bók lur sungu Vaksda mentavísindaliga pettaður, so hann doyr í høndunum á teimum Kenslur og skapanarhug- ur eiga sína bestu tíð í ung- dómsárunum, og tá ið kenslurnar verða innilæstar, sígur myrkur niður yvir vit og skil. Og vit og skil ræna, um tey í hugmóðsklókskapi sínum billa sær inn, at tey eru før fyri at skapa tað, tey vóru ætlað at fáa greiði á Í skúlaskipan okkara standa hugflog og kenslur á eggini og berjast móti viti og skili Soleiðis eigur ikki at vera Hugflog og kenslur, vit, skil, vísindi og tøkni hava brúk hver fyri ødrum og eiga at kunna vera í skúla- stovu saman, tí hugflog og kenslur sovna burtur, royna vit ikki sum vit eldast við viti og skili at fáa greiði á teimum Hin grái skúlin kann ger- ast gulur aftur. Men tað eru menniskjuni, ið geva hon- um lit. Og iljugulur verður hann ivaleyst, um vit gera okkum greitt, at fantasiurin hoyrir barndóminum til, at kenslur og skapanarhugur serliga hoyra ungdóminum til og at vit í nanndóminum við vísindi, viti og skili royna at fáa greiði á tilver- uni og heiminum uttan um okkum Eftir hesum leisti má í fyrstuni skúlaskipan okkara skerast og tá kunnu frú Gramma ticus og madam Bókmen millum annað verða ið kunnu brúkast. tá ið orðið, sum var taanalyýsa ambodini fyrstuni. hevur sett skap Myndlistin og tónlistin Í fyrstuni var orðið, í tí var lív, men Rói Patursson og vit hava viðhvert upplivað, at tey orðini, sum leitaðu eftir nýggjum landi, vendu sær í flognum og komu aft ur sum rovfuglar við sterk um klóm og fremmandum eygum. Og vit gjørdust mál leys og eiga einki orð og skilja einki orð Kanska ger tað minni, tí vit hava nógv at læra og nógv at gera Undrandi mynd listamansins fann hitt In andi orðið aftur í himmali eyga og havi, og ljósi og lun I að í nýggjan búna Men gott hevði verið við einum skúla. ið stuðlar og inspirerar, og har úrslitið ikki verður so syrgiligt sum hjá Tóroddunum Undrandi oyra tónlista- mansins fann livandi orðið aftur í kátum barngóli, í havsins andadrátti, í himm alsins stormduni og alskyns fuglaljóðum og gav tí nýtt liv Tónlistin stendur í besta blóma. Í kjallarum, á neystaloftum og í skansa stovum sita ungir musik- alskir analfabetar og syngja, spæla og komponera. Úr hesum yðjandi lívin- um vaksa evnarikir ung- dómar, sum eisini eru farnir at gera seg galdandi uttan fyri landoddarnar Vi. eiga ein musikkskúla, ið stuðlar og mennir, men vit eiga at ansa so sera væl eftir, at nótalesingin og musikkteoriin ikki verða so mekaniskar og larmandi, at hesi ungu missa hoyrnina og livandi rútmuna n Í fyr:tuni var orðið, og orðiu var hjá Gudi, og orðið var Gud. Allir lutir eru vorðnir til við tí, og uttan tað var einki til 'av tí, sum til er orðið. Í tí var lív, og lívið var ljós menniskjunnar Hjá Jóhannes e vangelisti hoyra vit afturljóðið av skapanarsøguni, har alt var so sera gott líka ul hin dag- Helgi í Brekkunum helt í ár følkafundarrøduna á Háskúlanum á ólavseku in, tå ið menniskjurnar ótu av kunnleikans træi og settu seg uttan fyri skapanarverk ið sum analýtikarar, admin istratorar og forbrúkarar Tað førdi so manga sorg arsøguna vid sær Kåin drap - illa sjúkur av øvund - br6dur sin Abel og ger tad enn Menniskjurnar bygdu sær Bábelstorn og gera tað eis ini í 1997 Niláin rann full í blóði dag rennur tað, ið verr er i heim ! Neyðug høgga 3 Livar i n gjørdist hold og tók bugv okkara millun it skoðaðu dýrd hansara - fulla av náði og sannleika Frúgvin gjørdist ljós og vonrik sum hjá børnunum tí hitt gamla var farið, og alt tað vorðið nýtt Men hví gjørdist kirkjan, ið kundi verið grøn, hví gjørdist hon so svørt? Hví hava so mong sett seg í skuggan av krosstrænum at bíða eftir lívinum hinu megin? Hví tóku vit ikki svarta krossin av grøvini og gróð- ursettu eina lilju, har kross- urin stóð? Kanska var tað tí, at orð- ið, ið ongan skugga kastaði, kámaðist burtur í teolog- iskum spekulatiónum Men serliga var tað tí, at livandi orðið, ið var hold, var so kollveltandi í sínum fríheitsboðskapi, at flestu prestar og prædikumenn ikki tordu at vera við í tí kollveltingini, men aftur lótu seg í dimmu skikkjur teirra skriftlærdu og fingu sær hamara og seym. Hesa ferð var orðið ikki krossfest, men neglt til bók- stavin og skriftina, sum aft- ur gjørdist steintalvulóg. Hóast Pætur var biðin um at stinga sverðið í slíðran, tá ið hann hevði høgt oyra av Malkusi, og Malkus einki oyra heyði at hoyra við, so smíðaðu bæði mið- aldar og okkara føroysku nútíðarskriftlærdu sær eitt nýtt sverð, ið teir kalla tað andaliga Og í kirkjum og samkom um okkara blása aftur ís oyðimarkavindar. Tað verð ur neglt og andaliga høgt og stungið, og fleiri munnu teir føroysku Malkusarnir vera ið ganga oyralesyir Mong vilja fegin bera við til skerseldarbálið, ið mill um annað okkara kvinnu ligu prestar skulu reinsast í meðan sungið verður un ynd. deyða og gravarmyrk sumegin og perluport rullgøtur hinumegir okkara nýggju skriftlærdu Men tað finnast menniskju í kirkju og sam komum okkara - bæði prest ar og leikfólk, ið hava skilt at teira uppgáva er at royna at gróðurseta eina lilju, har svarti krossurin stóð, hóast lotið mangan er bítandi kalt Vit kundu kanska rætt teimum eina hond, tí eg havi varhugan av, at tey. kenna seg eitt sindur einsamøll - ikki bert sunnumorgun Cistni Lívsins dansur Í fyrstuni var orðið, í tí var lív, og lívið var ljós menn- iskjunnar Ljósið eigur ikki at standa undir skeppumálinum, meðan vit bíða eftir okkara bestu døgum, oljugullinum ella gullgøtunum hinumeg- in Ljósið skal setast í ljósa- stakan, og so mugu vit taka kjansin, finna stevið aftur og síðani treða lívsins dans, meðan vit brúka allar tær gávur, vit fingu í hugflogn- um kenslunum, vísindini, tøknini, listini og guds- trånni, so vit fåa livsins kvæði undir fót. Og so man Várharra ráða, hvar vit drekka onnur jól og um vit vera boðin til nátt- urða í Emmaus hitt páska- kveldið, vit enn eiga á. Havi gott stev - góða 6lavsøku.