týsdagur 23. september 1997síða 25

Nr. 180 — 23. SEPTEMBER 1997 tíðindablaðið Tónleikalivið er í menning men musikkskúlin er skerdur Føroyski musikkskúlin, hesin vónríki mentanarfuglur, sum fyri 10 árum síðan rættiliga var við at spenna flog, bleiv brádliga so sárliga vongskerdur, at hann allastaðni uttan júst her í Havn lítið meira enn lavar yvir lendið, segði Ólavur Hátún millum annað, tå hann tók í móti M.A.Jacobsen virdislønini fyri mentunnaravrik Arini fyri seinna veraldar kríggj vóru ein mentanarliga rík tíð í Føroyum, serstaki iga í Havn. Her í hevuðs staðnum, sum tá valla taldi tnåingin av núverandi íbúgvatali, hittust menn sum åarstovubrødurnit Hans Andrias og Janus Djurhuus skyldmenninir larger Frantz Jacobsen og Willian Heinesen, háskúlamenninir báðir Rasmus og Símun brødurnir Jóannes og Sverri Patursson, Christian Matras og Heðin Brú, tónaskeldini Petur Alberg, Óla Jákup í Horni og Jógvan Waagstein, listamålarin Mikines, og úti á bygd sótu menta- og lista fólk sum Martin Joensen, Hans Marius Eidesgaard Hans Jákup Højgaard Maria Skylv Hansen og fleiri við teimum bæði á bygd og í byi Jú, her var veruliga talan um eina mentanarliga gull tíð. Men ikki bert vóru øll hesi mentafólk javnan at síggja í Havnartúni, her ráddi ersini ein viljt og eitt fyritakssemi til andaligar framburð, sum eina mest kon ti! nar við m Mads Andriasi Jacobsen. Á Havnin tá í eitt 10-ára skeið hevði slíkan mentamani til borgarstjóra sum M. A. Jix obsen kom sjálvandi at seta sær síni varandi spor. Eitt virðiligt minnið reisti býur in hesum sínum farna syni tá ið M. A. Jacobsens bók mentaheidursløn varð stovnað og latin á fyrsta sinni í 1958, smá 15 ár eftir deyðadag Mads Jacobsens Gleðiligt stimbrandi PÅ samfelag sum okk- ara spinnur ongin gull av at skriva og geva út bøkur. Tað var tí eitt sera gleðiligt tiltak hjá Tórshavnar byråd at veita henda meguleika til viðurkenningar av bók- mentaligum avrikum. Og sanniliga er tad ein fagur skari av mentafólki, sum tey farnu brátt fjøruti árini hev- ur kunnað fegnast um hesa heidursløn fyri fagrar bók- mentir, yrkisbókmentir og barnabækur Nú reglugerðin er broytt til eisini at umfata annað mentanarligt virksemi enn bókmentir, kennist tað gleð- iligt og stimbrandi, at hesin heiður í ár fellur tónleikin- um í lut. Hetta er eisini væl í tráð við hugsjónir hjá M A. Jacobsen, sum ikki legði minst til fyri at veita eisini tónleiki gróðrarlíkindi í býn- um. Sum býráðsformaður var tað fyrst og fremst hann, sum veitti fíggjarligt staði, tá ið menn í 1942 tóku stig til at stovna táverandi Tórs- havnar Musikkskúla Vit eldru minnast við gleði regluligu konsertirnar úti á bókasavninum, har Mads Jacobsen heyði verið bóka verður, og har hann heyði veitt orkestrinum innivist Eftirfylgjand byråd sýndu framhaldandi hesum tónleikavirksemi = vælvild g serliga rikand r minn ihgar gjørdust hesar kamar konsertir, eftir at flutt var heim í nýggju kommunu skulahøllina, og tað í 60 árunum gjørdust ráð til at heinta dugnaligar leiðarar uttanifrå Stødan hjå tonleiki og mentan i Føroyum Mangt er broytt i okkara samfelag síðan hesi ár, og ikki minst á tonlerkaøkinum er talan um eina sanna koll velting. Men um enn slík heiðurslanarlata sum henda fyrst og fremst má hava brá av takklæti og gleði, má slík lata eisini vera høvi til obj ektiva meting av vidurskift um og til at seta fram spurn ing sum: hvussu er veruliga stødan hjá tónleiki í Føroy n í dag? Ikk: eru her um tødur at:fara so vida, og hj mær er tað natúrligt at koma mest inn á tað eina evnið tónleikauppaling. sjålvt um hesi viðurskifti meira enn so hava verið frammi fyrr Feroyski musikkskúlin, hesin vónríki mentanarfugl ur, sum fyri 10 árum síðan rættiliga var vid at spenna flog. bleiv brádliga so sårl iga vongskerdur, at hann allastaðni uttan júst her í Havn lítið meira enn lavar yvir lendið. Her í høvuds staðnum gevur tað stórra fólkatalið tó møguleika til samanhang í musikkskúla- virkseminum, um enn tað eisini her er langt á mál Sum vit sóu í blødunum her- fyri, eru so nógvir næmingar á bíðilista hjá Tórshavnar Musikkskúla, at tørvur er á tvífalt so nógvari undirvising, sum skúlin fær bjóðað. Men av landsjáttan ini til musikkskúlan kann Havnin ikki fáa stórt meira enn 200 vikutímar. Á fundi herfyri úti í Tinganesi greiddi leiðarin av musikk- skúlanum á Akureyri, sum hevur sama fólkatal sum Havnin, frá, at teirra mus- ikkskúli hevði 550 tímar - út ímóti tríggjar ferðir tað, sum Havnin fær havt. Og hetta er júst lutfallið, um tú gert aðrar samanberingar í musikkskålamålum við næstu grannar okkara, sum jú eisini kenna til trongar tíðir Hetta verði á ongan hátt sagt til tess at kasta teimum nakað fyri, sum nú ráða fyri borgum. Loyvi mær enntá i at nevna, at ongin politikari hevur gjørt meira til tess at fåa okkara musikkskula skipan í lag enn núverandi landsstýrismaður í skúla málum. Men figgjartølini í farnum landsstýrisskeiðum løgd í eima legu. er tað iva eyst ikk: lætt at:vinna hóð fyri at:fáa fórkað tey upf eftir attur Musikkskulin er tó ikkt einsamallur í sínari trong stóðu - mentanin sum heild hevur trong kor í Føroyum Hetta sást eisini á hagtølum sum vóru frammi í fjølmið! unum fyri nakað rúmari tíð síðan. Av almennum peningi játtaður til mentunarlig endamál í ymsu nordurlond unum fær hver føroyingur bert brotpart av tí í sín part sum aðrir norðbúgvar fáa irtóka »Ja, men sum tíðirnar eru mugu vit jú øll vera við til at spara! Eyðsæð at so er; men hevur ikki mentun arligi stirðilin stórri tydning fyri okkara fólk enn tær lut falshøa fáu krónurnar her verða spardar sum Tonleikur meira enn marglæti og itrivandi undirhald Venda vit nú aftur til tón leikin, so er har ikki talan bara um marglæti og ítris andi undirhald, so sum mangur man halda, men um grundleggjandi virði fyri sál og sinni hjá tí einstaka og fyri tjóðina sum heild Latið okkum hyggja at onkrum, sum hevur verið sagt av góðum fólki um tón Olavur Hátun endurgav Søren Kierkegaard fyri at siga, at har sum seinastu sólstrálurnar ikki røkka, finnur tón- leikurin fram Tverrar peningalig undirtska Fyrst í sjeytiårunum tók for- maðurin í Rithøvundafelag Føroya, Jens Pauli Heines- en stig til álit í mentamål- um, sum var ætlad landsins myndugleikum til vegleið- ingar. Hvussu nógv, ið er rinið við av tí, sum var vart mælt til á ymsum mentan- arøkjum, er ilt at meta. Men í fjør kom út digur bóklingi um mentanarmál, sum landsstýrið sjálvt hevði tíkið stig til. Um enn mangt áhugavert er har at lesa um, má tó ásannast, at verða ikki figgjartøl løgd upp undir hesar tankar og hesi hug- skot, er her ikki talan um annað enn litfagurt eygna- fang, sum lítla og onga ávirkan kann fáa á mentun- arligt virksemi; tí tað eru ikki hugflog og áræði, sum tvørra, men peningalig und- (mynd: Jens Kristian Vang) leik upp gjøgnum tíðirnar Platon, grikskur heim- spekingur í 4. eld f.Kr > Tónleikur gevur alheimin- um sál, hann gevur sinnin- um veingir, fantasiinum flog, álvarseminum sjarmu, gevur allum kæti og liv«. Kirkjufaðirin Augustinus, um 400 e.Kr.. >Tónleikur fremur felagsskap, hann er tænari trúarinnar<. Martin Luther, kirkjure- formator eftir 1500: >Tón- leikur er gleðiboðskapur náttúrunnar< William Shakespeare, enskur dramatíkari um hundrað ár seinni 1600 „Ofta hevur gandamegi tón- anna gjørt il til gott« Victor Hugo, franskur rit- høvundur um 1800: >Tón- leikur ber tað fram, sum hvørki kann sigasi ella tig- ast burtur«. Søren Kierkegaard, danskur heimspekingur i seinastu øld: »Har sum seim astu sólstrálurnar ikki røkka har finna tónarnir tó fram B. Auerbach, týskur rit høvundur um so Tónleikur heimsmálið, st mu tíð nasta im ikkt tørvar týðine tað talar frá sál til Viðvíkjandi týdninginum nleikafrálæru so kunnu Tanskarar taka undir jaranum av nútíðar skúlaskapi Pesta 1800 hev ið grundlegg lozzi, sum um funnið fram til, sum hann segði, at >Tónleikur er praktiskur, gevur betri úrslit í skriving, røkning og mor alj«. Ahugavert kann her vera at skoyta uppí, at nýggjar kanningar í Sveits vísa, at fleiri tímar í skúl unum til tónleik geva betri úrslit í máli, sjálvt um teir verða tiknir frá teirri læru grein Mentanarmenndi leikluturin At umsita hesar ivur til menniskjuni rudanna sum teir fornu erikkar tóku til r at vera við til at:lata upp fyri hesum møgulerkum tl okkara er men lívsvirði hjá fólk! ikki hissini uppgáva musikkskúlin er ikk hana. Líka stórt ja. helst stórri høvi til bein leiðis ávirkan hava útvarp og sjónvarp Ungarska tónaskaldið Zoltan Kodaly, sum ikki bert var faðir at tónleikaupp alingini í sínum heimlandi, men hvers hugsjónir eru vorðnar grundleggjandi um allan heim, legði stóran dent á tann tydning, tað hevði fyri tjóðskarligu mentanina, at eisini fjølmiðlarnir høvdu sær sín uppalandi leiklut fyri eyga. Og um hesi viðurskifti tekur rithøvundurin Arthur Koestler = soleiðis — til »Orsøkin til, at okkara mentan er í vanda fyri at drukna í einum meldri av akustiskum og visuellum vavstri, er tann, at rotasjóns ressan, útvarp og sjónvarp, ger fjøldina til óvirknar móttakarar av hes- ari í »list« og heldur henn- ara smakkvísi á lægsta staði < Munnu hetta ikki vera orð hjá eisini okkara fjølmidl- um tónleikaliga at tíkið sær til umhugsunar? Tónleikaligi áhugin verið sterri Men latið okkum nú venda aftur til tað meira positiva Ongantíð hava tey ungu her hjá okkum eins og um allan heim verið so tónleikaliga áhugað og virkin sum í okk- ara tíð. Burtursæð frá teim mongu, sum í dag ganga í cinsa Á mallur un musikskúla, finna ungdóm ar saman mestsum í øðrum hverjum kjallara til saman spæl í tónleikabólkum, í vinarligari samveru og í vertskapi verður sungið sum ongantíð fyrr, og hetta tónleikaliga ovræsni gevur sær endurljóð víða hvar Kanningar í Sveríki hava at tá ið tað un áhuga og frítíðarvirksemi hjá teim ungu ræður, s kemur tónleikurin fyrst, og síðan kemur ítrótturin. Hjá tenn flestu man tó ikki vera talan um eitt »antin ella« men um >bæði og<. Umráð andi er hjá okkum at veita báðum ítrivum bestu sømdir og í mentamálum ikki at skilja hevur frá kroppi, so sum lyndi kann vera vil Longu øldir fyri okkara tíð- arrokning høvdu teir gomlu grikkar í musisku uppaling ini heildarmyndina í huga av tónlist, myndalist, leiklist og leikfimi Við fyrimynd í syðri eur opeiskum londum verða í dag í Noregi, í Svøriki og í Dan musikkskular mer ru ersini víst so við og við eisin mark ikk burturav settir mentunarskúlar, har eygu, hugi og hond, sál likam sleppa upp í part á stovn Eitt framtíðarhugskot og tilmæli William Heinesen. sum meira enn nakar gjørdi sin fødistad kendan um alla verð, lýsti hendan heimsins minsta høvudsstad sum eitt samfelag, har ríkt og spenn- andi var at liva. Mær tykir at Havnin ongantíð hevur verið so >deilig< sum nú Ikki minst hugsi eg tá um viðarlundina við Listaskål- anum, Gundadal við sínum itrøttamøguleikum og yðj- andi ungdómslívi og um Sortudíki vid útvarpshúsi og okkara frálíku mentunar- háborg Norðurlandahúsin- um. Nú mangt bendir á, at liósari fíggjarligar tíðir eru í vænti, skal tað vera mítt tilmæli á hesari fagnarstund, at ætlanir verða lagdar um eitt mentunaruppalandi ungdómssetur, sum hegnisliga kann fellast inn íhetta býarins og landsins mentunarliga og ítróttaliga middepilsøki, og har allar listagreinir skulu kunna fáa innivist Olavur Håtån