leygardagur 8. november 1997síða 15

maður í franskari umsiting, fyrst í Bordeaux, stóra havnabýnum á vestur strondini, seinni sum løg regluovasti í París, síðani í fronsku umsitingini í Alger ia, so ráðharri í stjórn hjá forsetanum Valéry Giscard d'Estaing, dugnaligur, ráð atøkur, arbeiðssamur, heiðr aður við ríkisins fremstu heiðursmerkjum. Tað er bara tað, at hann hevur eis int verið ógvuliga dugnalig ur, tá ið hann var a0alskriv an í landspartinum Gironde við Bordeaux undir kríg num. Tyskt setta rnin í Vichy styrdi tå teir lands partar, ið ikki vóru bein leiðis undir týskari umsit ing. Tað er síðani komið fram úr skjalagoymslunum u hansara undirskrift stend ur á teimum útivið 1600 persónligu skjølunum, 10 lótu jødar úr hesum eina landsparti ul hersetingar valdið at føra til týningar legurnar í Týsklandi og Pol | landi Hampamadurin I 16 år hava hesi skjøl verið kann 10, og umsidir hevur samtakið fyri synir og døtur eftir tey í tkarmálið fyri rættin. Tað sum eitt slag av Ham mm ikarmåli umaftur. ein old burturfluttu fingið 1, sum átti at verið langt Nani deyður. stendur fyri rur seg eimki angra. Men hansara verja er heilt aðr Hesin maðurin sigur seg ikki bara hava gjørt sína kyldu sum embætismaður í eimi truplari tíð. hann vil vera við, at hann samstundis loyndum arbeiddi ímóti sínum harrum. Utskriving arnar til kundu havt verið enn ræð uhgari, var hann ikki har og í 1944, nakrar mánaðar fyri frígerðingina frá týsk arunum., fer hann upp í loyniligu motstødurørsluna Ti er hann uppi á søguligu myndini, har De Gaulle stendur á ráðhússvalanum í Bordeaux og lýsir býin frælsan. Tað er eisini fræls ishetjan De Gaulle, sum tekur Papon við sær París g gevur honum týðandi starv í nýggju fronsku landsumsitingim Hansara verjar siga, at her er maður, sum alla sína tíð g í øllum sínum starvi hes ur gjørt sínar skyldur fyri faðilandið og meira enn tað Hann hevur eisini fylgt síni samvitsku og settt seg sjálv in í vanda fyri tað, hann helt vera rætt tysku legurnar Bølmennid Akærarnir vísa á, at skjølini eru til, prógvint eru her, tað er hansara hond, ið hevur leitt túsundatal av ósekum til týsku gasskómurini Hevði hann havt meint nak að við sítt dirvi og sína sam vitsku, so hevå hann sagt seg úr sínum høga starvi Her stendur eitt umbod fyri tað ringasta og ræðuligasta i franskari søgu: Undirbrot ligheitin fyri nasistiska valdinum. Her stendur ein samsekur í ófatiligum brots verkum móti mannaættini Nr. 214 - 8. NOVEMBER 1997 Tað verður nú hjá dóm- stólinum at avgera. Søgum- enn ávara ímóti at taka eftir almennu hugsanini, sum hon er í dag. Stød var eitt heilt annað í 1940. Eftir fá um døgum høvdu týskarar nir bart fronsku hermegina niður, bretsku hjálparliðini máttu í skundi flýggja heim aftur um Ermasund, hudr aðtúsund fronsk flóttafólk fyltu vegirnar suðureftir sigurin var fullkomin, og Vichy-stjórnin hevði einki í at velja: Annaðhvort sam starv ella beinleiðis týskt ræði í øllum landinum Hvat ið annars kann vera í hesum sjónarmiði, so er einki at vast í. at tann franska fólkahugsanin er í móti tí gamla manninum Blødini fjølmiðlarnir spurnaðarkanningar og les wabróv vísa tað. Spurning urin er, um tað ikki í teirra huga er ettt annað sakarmál enn tað, sum rætturin skal taka stóðu til. ikki ímóti ein um gomlum manni. men í mot eini farnari tíð. Undir ollum er tann felags skommin um tað. sum hendi fronsku þjóðin, og tað veruliga karmálið eru kanska ákærurnar hjá einum nýggjum ættarliði ímóti ti ldra ættarliðinum. tí farna Ha farandi: Hvussu bar tað til. at t kundi OKK Jan | nd I nr gaml: maðurin sinum varda glasbúri í rættinum i Bordeaux og verjir seg. Og eisini hann hevur á orði, at hetta er alt ettt spæl. sum tíðindafólk hava sett saman fyrr at:fáa ibyrgdarleys tað góðu søguna um mennið at:siga fólki og selja verðini Oyggjaland Fann stóra verðin er tey tíð indini vit fáa um hana. Og rætt er tað, at pengarnir meira og metra ráða fyri sannleikanum. Teir kunnu sum einki keypa sálirnar og hjørtuni eisini, so sum tíð indini um eitt lítið oyggja land í Indiska Havinum siga Komorurnar ella Kom oru-oyggjarnar er oyggja bólkur við fimm størri oyggjum og ymiskum smá oyggjum, einar 20 ulsam ans og um eina helvt stórri enn Føroyar í vídd, tó við fólkatali, sum er væl stórri Tær liggja í ein útnyrðing úr Madagaskar eystan fyri afríkanska = meginlandið einsamallar og fyri seg sjálvar Oyggjarnar hava verið franskt hjáland, og franskt mál er framvegis vidurkent umsitingarmål og javnsett landsins egna måli. Sjålv styrisrørsla tók seg upp seimast í fyrru øld, og eftur seinna heimsbardaga, í 1947, fingu oyggjarnar heimastýri við egnum lóg- gávutingi og egnari umsit- ing av innanhýsis viður skiftum. Fyri Frakland høvdu oyggjarnar fram vegis tydning hernadarliga, og har var stór flota- og flogstød á sunnastu oynni Mayotte Hvar hava vit hoyrt hendan spurningin fyrr? Hvat er meira, tann fylti búkurin ella tað reina hjartað? Sjálvt tíðindafólkini ivast. Men á oynni Anjouan eru tey sinnad at selja svarið fyri góðar franskar frankar, skrivar Gunnar Hoydal m. a. í hugleiðingunum úr Fraklandi Stríðið fyri fullum sjálv ræði helt kortini fram, og á folkaatkvødu í 1974 var stórur meiriluti fyri loysing frá Fraklandi. Frankland vildi ikki uttan nakað við urkenna úrslitið, og oyggj arnar lýstu seg ti av sínum eintingum sjålvstødugt lýð veldi árið eftir Sjålvstyri /heimastyri Men longu i 1976 kom split í. Oyggin Mayotte har suð uri var misnøgd við nýggja stýrið og avgjørdi at taka seg úr felagskapinum og melda seg inn aftur í heim astýrið við Frakland. Hóast stjórnin lýsti avgerðina 6 lógliga og kærdi til alheims- stovnar, so kom einki burt urúr, og Frakland, ið ikki hevði gjørt sáttmála um nakað við stjórnina og ong- antíð viðurkent hana form- liga, segði seg ikki kunna ganga ímóti einum tílíkum ynski. Síðani hevur verið eitt sjálvstýri og eitt heima- stýri í sama landi, og Frak- land hevur hildið fram at veita ríkisstuðul og gera í- løgur í suðuroynna May- otte Í summar er tað so hent, at næstsunnasta oyggin, An jouan, hevur tikið eftir oynni Mayotte og vil sleppa uppí heimastýrið. Fiski skapurin er í ringari kreppu útflutningurin hevur ov langar vegir á marknaðin arbeiðsloysið er stórt, so tey á Anjouan leita hvønn dag til Mayotte at arbeiða, ella tey flyta hagar at búgva Har, beint sunnan fyri fjørð in, síggja tey byggikranar daga upp í luftina og nýggj hús reisa seg í fleiri hædd- um, rík fronsk og ameri konsk ferðafólk sóla sær á strondunum, har er eitt lív á leistum afturímóti tí dag- liga strevinum norðanfyri Men nú tigur Frakland Tað vil ikki hava uppaftur meira klandur við komor- isku stjórnina, og tað hevur ikki stórri áhugamál enn tey á Mayotte, hví so seta seg í stórar útreiðslur av øðrum oyggjum við? Endin er, at tað lítla stjórnarherliðið, sum er í oyggjunum verður sent til Anjouan, og eftir ein stuttan bardaga eru leiðar- arnir har uknir og settir fast- ir. Oyggin er aftur innan fyri mark. Men í sínum fang ilsum hava teir fongslaðu tosað við fronsk tíðindafólk og harmast um støðuna. Er tað ikki betur at vera mettur enn at vera frælsur, spyrja teir Hvar hava vit hoyrt hend an spurningin fyrr? Hvat er meira, tann fylti búkurin ell a tað reina hjartað? Sjálvt tíðindafólkini ivast. Men á oynni Anjouan eru tey sinn að at:selja svarið fyri góðar franskar frankar Verðin Er verðin til, ella er hon bara søgd? Vidhvørt mást tú iv ast stórliga og royna sum frægast at halda teg til ta lítlu verðina beint fyri fótu- num. Har ganga børn ny vaskad i skula, og foreldrini koma í góðari tíð eftir teim- um, tá ið skúlatíðin er liðug, standa har fyri skúlagrindini og bíða tolin. Menn spæla kúluspæl niðri á havnarlag- num, og tað dundrar í, tá ið stálkúlurnar bresta saman Eldri fólk sita á beinkjunum undir pålmatrøunum ella við borð í kaffistovunum og lesa blødini Passar tað. sum tey skriv a? Kunnu tíðindi yvirhevur vera álítandi? Har er ein, sum skal hava trý ítróttar blað, nú heimsmeistara dystirnir í fótbólti nærkast og verða sparkaðir her í landinum komandi summar Hann leggur ein neva av smápengum upp á skivuna og teir telja báðir, hann og handilsmaðurin. Kanska eru pengarnir og telini tað ein asta, sum er eftirfarandi í verðini. Men hví skal tað so vera so ringt at telja á fronskum, tað er næstan verri enn hálvfjerðs og hálv fems hjá okkum, fems, hvat er tað? Hvussu siga tey, at hetta árið eitur? Eitt túsund, níggju hundrað, fýra ferðir tjúgu og seytjan! Næsta ár tann sama suggan og átjan, annað árið alt umaftur og nítjan Tað verður ein harrans lætti at koma aftur um trý ár. Tá verður árið bara við tveimum stavilsum, MM við romverjatølum, deux mille á fronskum