leygardagur 8. november 1997síða 20

+ FJ í + Í Í Nr. 214 — 8. NOVEMBER 1997 MÁLTEIGURIN 6 6 Úr Orðafari VÆLKOMNIR FRÆNDUR! Fyska månevndin fagnar umbodum fyri målnevndirnar i hinum Nordurlondum og býður teimum hjartaliga vælkomnum til fundar í Føroyum við vón um frédhgar fyrilestrar og umrødur um evnini mål og miðlar og mål og kyn. Tað er søguligt, at fyrsti årsfundur hjá hinum nýstovnaða Málráð Norðurlanda, ið reist er á toftum Málstovu Norðurlanda, verður hildin he rum somu leið Málsamstarvið í Norðurløndum hevur staðið sína roynd í mong árini, men neyvan man tørvurin á tí nakrantíð hava verið størri enn júst nú, ið »altj6dan« og »heimskringing« eru hugtøk, ið troka javnt og samt á Nú kann tann tykja lítil, ið fyrr var málsligt stórveldi her um vegir. Nú ræður um seming og áralag HEINTA - HENTA Hetta eru tvey fullgóð føroysk orð, men tey merkja hvert sitt. At heinta er at 'fara eftir" einum-hverjum, upprunaliga heimta, te. "taka heim" el. ul. At heinta er eisini at taka fiskiloddið nakað uppfrá, eftir at:tað er komá botn. Samsvarandi navnorð er heinti, td. kenna í heinta, td. "kenna í somu løtu, sum heintað verður" Annað er at henta, te. "taka upp við hondini ella upp í hondina", avleitt av orðinum hond. Vit henta ber, lesull o.a. Stuttligt er, at lesullarlagdur eitur hentilaged á hetlendskum - lesa merkti upprunaliga at "henta"! Nú vil so til, at heinta eitur hente á donskum. Hetta hevur vilt mangan til at hald, at henta er ikki nóg gott føroyskt orð.m en at:tað heldur eigur at vera »heinta«. Í barnasøgum hoyrist iki so sjåldna, at tey »heinta« ber og fyri stuttum ljóðaði, at menn høvdu »heintad« mandarinir suður í londum. Av frásegnini skiltist, at ter høvdu ikki »verid eftir« mandarinum, men teir høvdu hjålpt til at henta henda leskiliga åvøkst, te. taka hann niður úr trøunum >AT TAKA TARV« Gitið er tað. sum maðurin segði á sinni, at nú var Þat taka tarvin við hornunum, sum tað eitur á føroyskum« Tað er bara taði at:soleiðis hevur tað aldri 110 á føroyskum. Hetta er einki uttan hitt danska orðafellið >at tage tyren ved hornene«, ið hermt er eftir orð fyri orð Var rætt hermt, hevði tað verið tað, tað var. Men ved samsvarar her als ikki við føroyskt við. Tú kanst taka fisk vid høvdi og gørnum, men hví nevna tað, tá ið tú fyrst fert í holt við at taka ein tarv, at nú tekur tú hann við hornunum. Annað hevði verið legið! Skuldu vu roynt at tytt orðafellið. var ein møguleikin kanska: At taka um hornini á tarvinum, men tað tykir heldur lofnad Í fornum máli varð tikið til, at maður var »hardur í horn at taka «, og er tann myndin helst komin av tókum við tarv ANNAR Talað varð um tveir lutir. Í staðin fyri at:siga annar, sum rætt er, segði maðurin »tann eini«! Deydligt FISKAVIRKING ER HON! »Fiskavirking er deydadømt«, stóð einaferð at lesa vid stórum støvum framman á einum av blødunum, og í greinini inni í blaðnum, sum víst varð til, stendur, at »Fiskavirking er sloppið at standa sína roynd«, og har standa eisini endurtíkin orðini á framsíðuni »Fiskavirking er deyðadem!<. Hvat er tað, sum ger, at kvennkynsnavnorð kallar á lýsingarorð og -hátt í hvørkikyni? Er føroyskt um at far af partalag við mål, har sum tað er í samljóði við mállæruna at siga eitt nú: »Sild er godt« og »Mælk er dejligt«? HALDA I Tad hoyrist meir enn so sagt t.d.: »Halt f hondini å mær«, »halt í bandinum«, ikk: bara av børnum, men eisini tilkomnum fólki. Hetta er so skeivt, sum tað fær verið. Tad rætta er: >Halt í hondina á mær“, »halt í bandid«. Hvenn fall og ikki hverjumfall! »HER Í SUMMAR« Hetta er óferoyskt tiltíkið, tó at orðini hvert sær eru føroysk. Heldur átti at verið sagt: >Nú í summar« ella bara »i summar“ HH Styttingarnar tróta ikki nú á døgum. Henda her omanfyri skal vist merkja "hægri handilsprógv“. Tykir neyðugt at bera fram styttingina og ikki hitt fulla heitið, áttu fjølmiðlar at:cirt fólki fyri at latið hana ljóða »hå, hå« Tíðin átti so sanniliga at verið farin frá slíkum målsligum eftirstødum! Skal verða stytt í hesum føri, sigið so »hå, hå«! GANGA mlelslel»] |s| TERE SjAIRI! ? BUGCBE BORNAR SHlafslelslell:| = [a|s] elslo] |eljafmjalu|a|s|r| [ål vlalelslalet (ets føjet: Ta m[:] |uls[ms]:jmle] |6|4|v| | Jajm] | | | |s[elv]pje| el EJ A SOS me] Joj-| x jefels] Jejkje]s] 4) eje] | Jels |£|4} ejrlofjæls]nla |=} |a||s/ Im] |æ|>|s|*| z|mja| [| Ð GEN ODA |s| |2]4| €|s |Tjolk |wjwle] [R] Jejs]elsfel: ]r| |slv) Hvønn er kross áta í blaðnum. Drigið verður millum røttu inn- sendu loysnirnar. Vinningurin er ein bók frá Bókadeild Føroya Lærarafelags ella Føroya Skúlabókagrunni. (Krossa av á listanum høgrumegin, hverja tú best kundi hugsað tær) Fyri at verda við í dráttinum um vinningin, má loysunar- orðið vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin. Vinnarin verður saman við loystu gátuni kunngjørdur í blaðnum næsta leygardagin. Sendið loysunarorðið til: Sosialurin, Box 76, 110 Tórs- havn - og viðmerkið »Krossordagåta nr. …« á bjålvan. jælo jæl BAGS BJEJ LJæjeje] |s BOR3ASN H [ad : m h á Vinnari: Gunnleiv Dalsgarð Varðabú 32 100 Tórshavn orðið Lesið føroyskt — hugsi Frá BÓKADEILD FØROYA LÆRARAFELAGS: O Ljósini slókna 2 Segur úr Port Janua 3 Bíblian í orðum og myndum 0 Indiånararnir. Søgan um upprunafólkið i Norduramerika 0 Mangt er millum himmal og jerð Frá FØROYA SKULABOKAGRUNNI: 0 Samfelagsfrødi 1. Tú og samfelagið 0 Heimssøga 1 J Søgan um hini 2 Liv og gróður 0 Orðaskyn. Mín fyrsta orðabók Bøkur og annað tilfar — bæði innan og uttan skúlagátt. føroyskt!