týsdagur 25. november 2003síða 8

Nr. 224 - 25. november 2003 15 MARKNAÐARRÁK Fyri viku síðani væntaði Markn- aðarrák, at rákið við hækkandi rentum fór at seta dám á farnu viku, men at hetta rák fór at verða tengt at gjaldoyragongdin. Gjaldoyragongdin fekk annan av høvuðsleiklutunum, tí ein av stóru hendinginunum í farnu viku varð ógvusliga fallið í doll- aranum. Orsøkirnar til dollara- fallið eru millum annað, at ein uppgerð fyri septembur vísur, at peningarenslið inn í USA er fallið munandi. Samstundis hev- ur tosið um toll av kinverskum vørum, ið verða innfluttar í USA, viðført eitt trýst á dollaran. Yvirgansatsøknin í Istanbul fekk eisini ávirkan á virðis- brøvini. Bumbuspreingingirnar mintu marknaðarluttakarar aftur á 11. septembur 2001, og førdi við sær, at yvirgangur aftur kom á dagsskránna. Syrgiliga hend- ingin fekk marknaðarluttakarar at selja partabrøv og keypa láns- brøv í staðin. Hetta fekk parta- brøv og lánsbrævarentur sum heild at fella. Roknskapirnir frá farnu viku gjørdust misjavnir. Meðan HomeDepot og Hewlett-Packard kunngjørdu hægri inntøkur enn væntað, gjørdust roknskapirnir hjá Jyske Bank og Coloplast áleið sum væntað. Roknskapurin hjá ISS var vánaligur. Hesa vik- una kunngerða virkini Group 4 Falck og Topdanmark. Sam- stundis fer Vestas Wind Systems at kunna um gondina og markn- aðarstøðuna hjá teimum. Kunn- ingin frá Vestas verður áhuga- verd, orsakað av sera vánaligu tíðindunum frá kappingarneytan- um NEG Micon herfyri. Ógjørligt er at siga nakað um, hvørja ávirkan yvirgangur fer at hava á virðisbrævamarknaðirnar restina av árinum. Um lærast skal av farnum døgum, vil marknað- urin sum frálíður gloyma slíkar hendingar, og savna seg um grundleggjandi búskaparligu gongdina aftur. Hóast prísvakstrartøl úr USA, frá farnu viku, kundu verið betri, gjørdust framatlítanti álitistølini úr USA aftur góð, samstundis sum bjarta gongdin á arbeiðs- marknaðinum, har yviri, heldur áfram. Tískil er grundaður møguleiki fyri, at marknaðirnir aftur fara at ávirkast av positivu búskaparligu gongdini. Serliga týsdagin og mikudagin vera áhugaverdar búskaparuppgerðir kunngjørdar og hesar fara sannlíkt at vera positivar og kunnu fáa partabrøv og rentur at hækka. Yvirgangsatsóknin í Ist- anbul og bangilsi fyri, at fleiri slíkar vera at síggja í næstum, kunnu tó gera, at markanaðirnir vera óstøðugir í hesa vikuna. Dollarin og yvirgangur í andgletti Vika 48, 2003 www.kaupthing.fo Italsk matstova letur upp Matstovan, Toscana, letur upp hósdagin. Matstovan fer at selja italskan mat burtur- av. Eigarin, Mohsem Darvishi, ber ikki ótta fyri, at hann ikki fer at klára seg í hørðu kappingini um kund- arnar. Hann heldur tað verða gott, at fólk hava nógvar matstov- ur at velja ímillum NÝGGJ MATSTOVA Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Hósdagin letur enn ein mat- stova upp í høvuðstaðnum. Tað er Mohsem Darvishi, sum letur upp matstovuna, Toscana, aftanfyri Havnar klubba. Toscana fer at selja it- alskan mat burturav. Møgu- leiki verður at fáa matin gjørdan til, júst sum italiu- menn vildu gjørt hann. – Eg kann beinanvegin siga, at eg fari ikki at selja pitsa. Gestirnir kunnu mill- um annað fáa italskar supp- ur, skaldýr, oksakjøt, rækjurætt, dessertir, sigur eigarin av Toscana Matstovan, Toscana fer at hava opið allar vikudagar fram til jóla. Eftir jól er ætl- anin, at matstovan letur aft- ur ein dag um vikuna. Nýggja matstovan hevur eisini fingið skeinkiloyvi, og tað fegnast Mohsem um. Hann leggur afturat, at vín hóskar ómetaliga væl til italskan mat, og hann hevur tí fingið fatur á serligum víni til gestirnar hjá sær. Nógvir møguleikar Eigarin av matstovuni, Toscana, ber ongan ótta fyri, at hann ikki fer at standa seg í hørðu kapping- ini um kundarnar í Havn. Tað er einki dulsmál, at fleiri og fleiri matstøð lata upp, og tí er spurningurin, um øll matstøðini fara at megna at hóra undan í hørðu kappingini. – Eg haldi bara tað er positivt, at fólk fáa nógvar matstovur at velja ímillum. Gevur tú kundunum hjá tær eina góða tænastu, so koma tey aftur. Eg haldi, at eg havi nakað serligt, tí eingin matstova hevur italskan mat burturav, og við at veita eina góða tænastu, vóni og vænti eg, at eg fari at klára meg, sigur Mohsem Dar- vishi, eigari av Toscana. Toscana er nýggjasta matstovan í Havn. Matstovan liggur aftanfyri Havnar klubba, og hon fer at selja italskan mat burturav. Hon letur upp hósdagin Mynd: Jens Kristian Vang 15 14 Nr. 224 - 25. november 2003 Rækjuflotin tódnar burtur í einki Um dagarnar frættist, at rækjutrolarin, Hvilvtenni, er seldur til Íslands, men reið- arin vil hvørki vátta ella avsanna tíðindini. – Eg trúgvi, at tað er ein spurningur um tíð, nær føroyska rækjuvinnan steðgar upp, sigur Kjartan Joensen RÆKJUVINNAN Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Á vári ár 2000 vóru 12 rækjuskip í føroyska rækju- skipaflotanum. Í teirri bestu tíðini, vóru skipini uppaftur fleiri. Í løtuni eru 8 skip eftir við Arctic Viking og South Island, sum leirvík- ingar nýliga hava keypt. Tá ið Arctic Viking er flaggað- ur út, verður talið 7. Spurningurin er so, hvussu útlitini eru hjá teimum 7 skipunum, sum tá eru eftir. Ein annar spurningur, sum eisini tekur seg upp, er, hvussu vit skulu megna at varðveita okkara søguligu veiðirættindi, tá ið lítil og eingin rækjufloti er eftir. Hvilvtenni Í vikuni frættist, at Hvilvt- enni er seldur til Íslands, men reiðarin, Kjartan Joen- sen, sigur seg onga við- merking hava til tíðindini. – Eg trúgvi, at tað er ein spurningur um tíð, nær vinnan steðgar upp. Hóast rækjuflotin ikki fiskar av umbýtiskvotu, og fyrsta- hondsvirðið hjá flotanum er ein fjórðingsmiljard, so er kortini ikki líkt til, at nakar politiskur áhugi er at gera tað møguligt hjá hes- um skipum at vera verandi í flotanum. Kjartan sigur, at rækju- menn í hálvt triðja ár hava tosað við løgmann, lands- stýrismannin í fiskivinnu- málum og fíggjarmálaráð- harran. – Einki er komið burtur úr, og nú haldi eg, at nóg mikið er tosað, leggur hann aftrat. Sterkir herðar Tað seinasta undir himmal- inum, sigur Kjartan Joen- sen, er, at nakrir rækju- menn í Kollafirði eru vorðnir hunddálkaðir. – Tað skulu sterkir herðar til at vinna ígjøgnum slíkan ágang, sum her hevur verið talan um, sigur reiðarin í Leirvík at enda. Hvilvtenni er í løtuni undir Eysturgrønlandi á rækjuveiði. Sosialurin royndi í gjár at fáa fatur á Jacobi Vester- gaard, landsstýrismanni í fiskivinnumálum, men hann var ikki at hitta. Vit hava skilt, at Fólka- flokkurin eftirhondini er at tosa við um bjarging av rækjuflotanum, meðan Tjóðveldisflokkurin fram- vegis er ímóti. Livst, so spyrst. Ábyrgdarleyst Ein vinnulívsmaður, sum Sosialurin hevur tosað við, sigur, at hann altíð hevur verið ímóti studningi, men málið við rækjuflotanum er ekstremt, sum hann tekur til. – Tí haldi eg tað vera ábyrgdarleyst av myndug- leikunum ikki at taka hond um flotan, soleiðis at føroy- ingar eisini í framtíðini kunnu hava ein rækjuflota. Hann heldur, at tað kann vera skaðiligt í einum samfelag sum okkara, tá ið myndugleikarnir vísa seg als ikki at hava skil fyri vinnulívi, sum málið um rækjuflotan er eitt prógv um. – Vit hava skjótt 400 miljónir ES-borgarar á hin- ari síðuni, sum fáa stuðul til alt millum himmar og jørð, samstundis sum okkara politikarar seta seg afturá, meðan rækjuflotin bløðir út, sigur hann. Sofus Poulsen, stjóri á Rækjuvirkinum á Oyri, sigur, at tey merkja týðiliga, at rækjuflotin er mink- aður. – Føroysku skipini eru grundar- lagið undir virksem- inum á Oyri, og henda ongar broyt- ingar í tollviðurskift- unum við ES, er ikki ilt at ímynda sær, at uppaftur minni verð- ur at gera, um rækju- flotin minkar uppaft- ur meira, sigur hann RÆKJUVINNAN Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Á rækjuvirkinum á Oyri, sigur stjórin, Sofus Poul- sen, at tey merkja týðiliga, at færri skip eru í føroyska rækjuskipaflotanum. – Vit plaga at arbeiða rækjur alt árið, undantikið tá ið fólkið hevur frí. Men í fjør lá virksemið stilt í fýra mánaðir tilsamans, tí virkið hevði ov fáar rækjur. Hann sigur, at føroyski rækjuskipaflotin, sum er nógv minkaður seinastu ár- ini, framvegis er grundar- lagið undir virkinum á Oyri. – Skulu vit keypa rækjur úr øðrum londum, noyðast vit at rinda 20% í tolli, og tá hongur virksemið ikki sam- an. Sofus vísir á, at henda ongar broytingar í tollviður- skiftunum við ES, er ikki ilt at ímynda sær, at uppaftur minni verður at gera á virkinum, um rækjuflotin minkar uppaftur meira. Tollsamráðingar – Leingi hevur verið arbeitt við at fáa í lag eina betri handilsavtalu við ES, so- leiðis at rækjur og onnur fiskasløg sleppa undan toll- inum. Sum eg havi skilt, er málið nú komið har til, at okkurt hendir í næstum, tá ið samráðingar verða við ES um hesi viðurskifti. Sofus Poulsen sigur, at tað hevði verið ein stórur fyri- munur fyri virkið á Oyri, um tey kundu keypt eitt nú norskar og íslendskar rækjur og selt tær av aftur landinum undir somu treytum sum føroyskar. – Men so leingi, sum føroyski rækjuskipaflotin framhaldandi minkar, og vit ikki kunnu keypa út- lendskar rækjur, eru fram- tíðarútlitini hareftir, sigur hann. Hvilvtenni telist millum føroysku rækjuskipini, sum skapa samfelagnum eitt fyrstahondsvirði uppá eina fjórðingsmiljard um árið. Sum skilst, er lagnan hjá skip- inum óviss Rækjuvirkið á Oyri merkir minkingina Føroysku rækjurnar eru grundarlagið undir virkinum á Oyri. Minkar rækjuflotin uppaftur meira, og tollviður- skiftini ikki broytast, eru framtíðarútlitini hareftir C M Y K 14