leygardagur 13. desember 1997síða 13

Nr. 239 - 13. DESEMBER 1997 Gudmund Bruun prestur Fyrilestur, sum David Johannesen, sóknarprestur í Vágum, heldt um Gud- mund Bruun á mentanarløtu í Miðvágs skúla seinasta sunnudag 18. august 1991 vóru hundr að ár liðin síðan Gudmund Bruun, próstur og skald varð borin í heim. Í hesum sambandi stóð grein í Dimmalætting, sum Pól á Kletti, blaðmaður, hevði skrivað. Hon bygdi á sam- réðu, sum Pål á Kletti heyði við Ejvind Vilhelm, vara- biskup. Mín fyrilestur bygg- ir fyri tað mesta á hesa grein Gudmund Bruun varð føddur í Jansagerði í Mið- vági 18. august 1891. For- eldur hansara vóru táver- andi sóknarprestur í Vág um, Emil Bruun og konan, Dora Topp. Gudmund vaks upp í Miðvági og í Havn, í Sandagerði, har Emil, fað- irin fekk starv seinni. Emil Bruun, var prestur í 3 ár í Vágum, og 6 ár í Havn. So fluttu tey niður til Hasle á Bornholm at búgva, har fað- irin fekk prestastarv. Í 1903 fekk Emil Bruun prestastarv við Kristianskirkjuna í Keypmannahavn Emil Bruun var ein nógv avhildin prestur og ein dugnaligur predikantur. Hetta skrivar Mikkjal á Ryggi í Miðvinga søgu. Emil gav prædikur út, og eru lestrar hansara eisini lisnir í Vágum. Gudmund gloymdi onga- tíð Føroyar. Hann hevði kærleika til hetta land, og kendi hann seg sum føroy- ing. Hann tók preliminer- prógv í 1907, og í 1909 tók hann studentsprógv á Bor- gerdydskolen í Helgolands- getu. Hann var saman við føroyskum studentum, og stovnaði hann saman við vørum hitt føroyska Stu- dentafelagið í 1910. Á sumri í 1915 tók hann gud- frødisligt embætisprógv við framúr góðum úrsliti. Ynski hansara var at koma heim til Føroyar at verða prestur Men so varð ikki. Hann fekk hjålpaprestastarv við Trinitatis kirkju í Keyp- mannahavn. Og hann varð prestvígdur í Frúukirkju 16 Skrivað tilfar, sum Gudmund Bruun lat eftir september 1916, av Harald Ostenfeld, Sælands bsikupi Sama år giftist hann vid Edel Fenger Ehrenreich, fødd 7. desember 1888 I 1917 varð hann fyribils settur sóknarprestur í Vág- um og í Eysturoy. Hann var settur í eitt hálvt ár, við tað at tað var prestaloysi á hes- um stødum Longu 28. november 1915 stovnadi hann St. Olava føroyska kirkjulid i Keypmannahavn, sum hann í trúfesti røkti í meir enn 40 ár. Í 1918 gjørdist Gudmund sóknarprestur í Svallerup á Sælandi. Og í 1923 fekk hann kall sum sóknarprestur í Hesselager á Fjóni og síð- an 1931 og til hann doyði var hann eisini próstur í Gudme-Vinding Herreder Eisini vórðu honum litin til mong ålitisstørv. Alt, sum hann fekst vid varð væl umsitið og væl úr hondum greitt. Føroyingar heidradu Gudmund vid at gera hann til heidurslim i Studentafelagnum í 1935, og í Føroyingafelagnum í 1947. Kongur heidradi hann vid riddarakrossinum í 1941. Gudmund Bruun var eisini skald. Hann yrkti nógvar sálmar og fostur- landssangir. Og haraftrat týddi hann ein hóp av sálm- um til føroyskt. Mangir av hansara sálmum og týðing- um standa í Sálmabók okk- ara. Í 1916 gav hann út »Føroyskar Kirkjusålmar«. Og í 1939 gav hann út » Vallaralj60«. Hann skriv- aði bæði í Vardanum, Kirkj- utíðindum og í Oyggja- skeggja. Hann skrivaði í Utiseta og »Kirke og Folk<. Hann skrivadi eisini grein- ina um Føroya Kirkju í tví- bindsverkinum, »Føroyar«, sum Dansk-Færøsk sam- fund gav út í 1957. Í 1968 komu út prædikur, týddar av Axel Tórgarð, prestir. Præ- dikurnar eru týddar eftir hondskrivaðari bók, sum Heini Jeonsen á Ryggi við pen) % i Á seg í Miðvági. Mynd: Jens Kristian Vang familju eigur. Teir, sum kendu Gud- mund siga, at hann var eitt ómetaliga gott, vinsælt, og fyrikomandi menniskja. Og hann var hugnaligur at skifta orð við. Hóast hann íkki var føroyingur, so kendi hann seg sum føroy- ing. Tað vitna bókmentaligu avrik hansara um. Gud- mund Bruun greiðir sjálvur frá í einum minningarriti, hvussu tað bar til, at hann tók á seg arbeiði millum før- oyingar niðri í Danmark Hann sigur sjálvur, at tá sluppirnar um heystið komu til Keypmannahavnar at selja fisk, plagdi hann at vitja umborð og tosa við menninar og veita teimum ein beina. Hann plagdi eis- ini at vísa sjómonnunum runt í býnum. Hann fór við teimum á Tjóðminnissavnið at vísa teimum teir føroysku fornlutirnar. Teir føroyingar, sum komu til Keypmannahavnar høvdu ein kristiligan førn- ing, sum tað galt um at varðveita og fjálga um. Her gjørdi Gudmund eitt stórt arbeiði bæði í tí andliga og í tí tímiliga. Hann hjálpti teimum, at varðveita kristna sidaarvin, so teir kundu hava nakað at byggja á, tá teir komu heim aftur til Før- oyar. Gudmund talar um tað rák og ta mentan, sum gjørdi seg galdandi í Keyp- mannahavn tå. Her hugsar hann um Brandesianism- una. Hetta var ein rørsla, sum vendi sær móti kirkju og kristindómi yvirhøvur. Gudmund vildi verja teir føroyingar, sum komu niður at lesa, móti slíkum ateist- iskum hugsunnarhátti. Teir føroyingar, sum komu niður høvdu eina kristna trúgv, sum barlast. Og galt tað um at varðveita hesa góðu bar- last. Tað var tað, Gudmund royndi at gera í felagslívin- um og við gudstænastum yvirhøvur. Tað vóru soleiðis vandar, sum lúrdu, og sum hóttu at taka gudstrúnna frá teimum lesandi Gudmund Bruun sigur sjálvur, at endamálið við gudstænastunum var at varðveita tað sáð, sum var lagt niður í føroyingar heimanífrá - og at fáa tað at nørast og vaksa. Prædikurn- ar vórðu frá fyrstu tíð - líka frá 1915 - hildnar á føroysk- um. Og var tað soleiðis for- kunnugt at hoyra prædikur á føroyskum. Tað styrkti um samanhaldið og tjóðskapar- kensluna. At vit ikki bara eru eitt fólk við egnari mentan, men eisini við egn- um máli. St. Olavs føroyska kirkju- lið helt fyrst gudstænastur í Abel Kathrinu kirkju í Keypmannahavn. Í 1923 flutti kirkjuliðið í Nikolaj kirkju, og í 1939 varð flutt í Mariukirkju, har Emil Joen- sen var prestur. Og uppaftur seinni varð flutt í Vartov- kirkju. Og har varð hildið á líka til Gudmund andaðist í 1956. Gudmund Bruun helt før- oyska gudstænastu eina ferð um mánaðin, og tað var alt- íð um kveldið, tí hann sjálv- ur skuldi hava gudstænastu í Hesselager fyrrapart. Und- ir krígnum vóru nógvir før- oyingar niðri, og var sam- anhaldið sera gott. Gudmund var altíð sera væl fyrireikaður, tá hann kom á prædikust6lin. Præd- ikurnar, hann helt fyri før- oyingum í Keypmannahavn eru útgivnar undir Heitin- um: Ljósið rann av kærleiks runni. Sum sagt var tað forkunn- ugt fyri føroyingar at hoyra prædikur á móðurmálinum. Teir vóru jú vanir at hoyra danskar prestar í Føroyum - í hvussu so er, fyri tað mesta. Seinni komu før- oyskir lestrar eftir Jákup Dahl prósti út. Tá vórðu eis- ini føroyskir lestrar at hoyra í føroyskum kirjum. Tó hevði onkur føroyskur David Johannesen, sóknarprestur í Miðvági Mynd: Jens Kristian Vang prestur prædikað á føroysk- um fyri tað. Teir, sum kendu Gudm- und, siga, at hann fylgdi væl við føroyingunum í Keyp- mannahavn. Serliga væl fylgdi hann við gudfrøding- unum. Og tá teir vórðu prestvígdir, plagdi hann at senda teimum bønina hjá Frans úr Assissi. Hon var skrivað við hansara vøkru hondskrift. Gudmund hevði sjálvur týtt hesa bøn til før- oyskt. Teir, sum hjálptu til í kirkjuliga arbeiðnum vóru Tróndur Olsen, Emil Joen- sen, prestur og Janus Øss- urson, kórdeknur. Gudm- und kom til Keypmanna- havnar og tók lut í felags- lívinum altíð tá tað bar til. Hann kom javnan í Føroy- ingafelagid og hini feløgini. Ferdaumstødurnar vóru ikki so góðar tá í tíðini. Gudm- und Bruun vildi ikki, at før- oyska kirkjufólkið í Keyp- mannahavn skuldi verða ein serflokkur. Hann vildi, at tann kristiliga førningurin, tey fingu í kirkjuni, skuldi »smitta av« í tí verðsliga lívinum í arbeiði, verki og gerandisdegi. Gudmund Bruun umyrkti svenska Sálmin Fedranna kirkja. Hann gjørdi hann til ein føroyskan sálm, har tað tjóðskaparliga = tyduliga kemur fram. Hann talar um Keltiskar kristmenn, írsku munkarnar. Hann talar um Olav hin Heilaga, og Sigm- und. Sálmurin stóð í Kirkju- tíðindi í 1937, sama ár, Skúvoyar kirkja varð vigd Gudmund var sjálvur vi til vigsluna. Skuvoy er ju Før- oya elsta kirkjulið. Har bygdi Sigmundur fyrstu kirkjuna. Eg haldi sjálvur, at sálm- urin, Ég fátækur snúgvi mær, faðir, er ein av teim mest evangelisku sálmun- um, vit eiga. Hesin sálmur talar um ta eyðmýkt, sum eigur at eyðkenna ein krist- nan, tá hann stendur fyri andliti Guds. Hesin sálmur er ein megnar sálmur. Vit kunna eisini nevna fødilandssangin, Norrøna Mål. Ein sera vakur og góð- ur sangur, sum verður nógv sungin. Fyrsta sunnudag í advent, 2. desember 1956, helt Gudmund Bruun, próstur gudstænastu sum vanligt í Hesselager kirkju. Og um kveldið fór hann til Keyp- mannahavnar, tí hann skuldi fyrrapart mánadag, 3. de- sember, fara til Kong, at takka fyri Riddarakrossin av fyrsta stigi, sum hann hevði fingið stutt framman- undan. Eftir vitjanina hjá kongi fór hann at vitja bróður sín, Sigurd, í Ny Kongensgøtu. Stutt eftir at hann var komin inn um gáttina, gjørdist hann sjúkur og varð fluttu rá Kommunuhospitalið, men longu áðrenn hann var komin á Sjúkrahúsið, doyði hann. Hjartað var steðgað. Í minnisgrein um Gudm- und í Kirkjutíðindum sigur Janus Øssurson, kórdeknur, at tað frættist skjótt um Keypmannahavn, at hann var deyður. Sorgarboðini komu óvæntað. Hann hevði stutt áðrenn verið við til 75 ára veitslu Føroyingafelags og hildið gudstænastu í Var- tov kirkju. Eisini í Hesselager var Gudmund væl umtóktur. Og tey syrgdu eisini henda mæta mann Janus Øssurson sigur um Gudmund, at hann sum em- bætismadur átti mekt og mæti, men var samstundis hjartagóður og vinsælur: og fólk høvdu alit á honum Ein stórur maður var far- in. Og hóast ikki føroyingur, kendi hann seg sum føroy- ing. Og verða skrivligu avr- ik hansara standandi sum varðar um ein merkismann! David Johannesen, sóknarprestur