týsdagur 16. desember 1997síða 19

Nr. 240 - 16. DESEMBER 1997 tíðindablaðið 007 19 »Vågatunnilin« - nakrar viðmerkingar Tá ið sagt verður, at vit heldur e farið av sporinum og vorðið åbyr, ílóga uppá 80-90 mill. krónur í ferjusamband Herfyri løgdu undirritaðu fram eina frágreiðing vid víkjandi einum møguligum undirsjóvartunli undir Vest mannasundi. Eitt av høv uðsendamálunum við frá greiðingini var at fáa í lag eitt sakligt orðaskifti um málið, tí talan er um eitt stórt mál og stóra upphædd Fyribils kunnu vit staðfesta at tað tykist okkum, sum at verður nú skift sakliga orð um eina slíka verkætlan og grund eivið verður fyri og ímóti HNunun millum manna meðan málið í fjølmu grundað verður sett upp sum eitt val millum undir vartunnil og niðurgjald ing av uttanlandsskuld Nú nakað er fráliðið p tisk naggatódn eisini er komin í málið kenna t tað sum eina skyldu at gera viðmerkingar til nøkur av teimum sjónarmiðum, sum hava verið frammi. Vónandi kemur almenna orðaskiftið iftur á beint Hvat kostar ein tunnil? Landsverkfrødingurin hev ur mett, at tad fer at kosta 210 mi6. kr. at gera ein tunnil undir Vestmanna sundi; aftrat hesum koma 30 mill. kr. til veg v.m. Fyri tunnilspartin svarar hetta til knappar 45.000 kr. fyri met min. Norska fyritskan Selmer upplýsti fyri okkum at teir kundu gera tunnilin fyri 25.000 kr. fyri meturin ella fyri knappar 120 mill kr. Vit hava alla tíðina verið skeptiskir mótvegis hesum tali, og settu tí 150 mill. kr sum lægsta prís í okkara frá greiðing. Selmer hevur síð- ani eftir áheitan frá okkum gjørt eina greiniligari út rokning, sum vísir, at teir kunnu gera tunnilin fyri uml. 170 mill. kr., leggja teir aftrat, at Óvissan er pluss/minus 25%, t.v.s at eitt veruligt tilboð heyði verið onkunstaðni ímillum 130 og 210 mill. kr Onkur hevur havt frammi, at rendi man seg í óvæntaðar trupulleikar und ir sjálvum arbeiðnum, so fór prísurin at verða munandi hægri. Tað kann vera nakað um tað, men nýtist ikki at vera tað. Tá ið Bjarni Olsen og Kári Petersen gjørdu teirra frágreiðing í 1992 søgdu teir í varisligum vendingum, at tað var kanska ikki heppið at lata Landsverkfréðingin gera ar- beiðið; teir skrivaðu: »Eitt annað, sum er tungtvigandi í valinum millum Lands verkfréðingin og eitt privat byggifelag, er møguleikin fyri at fåa fastari bindani avtalur um køstnadin« Ger landsverkfrødingurin ein tunnil, sum verður dýr- ari enn roknað varð við frammanundan, so er ikki aðrastaðir at fara enn í landskassan eftir tí, sum í restar og s0 Tá Suni á Dalbø og Ólavur Waag Høgnesen men enn er ikki eydnast at fáa veruligt orðaskifti í lag Tå ið eitt privat felag gev ur eitt tilboð, Ld. Selmer uppá 170 mill. kr., so verður tað endaligi prisurin; hava teir forroknað seg, so mugu teir taka av egnum kassa til tess at fullføra tað, teir hava bundið seg til. Tað avger andi er tí, at talan er um eina fyritsku, sum dugir síni ung yg eisini er kapitalsterk Ein annar møguleiki er at útbyggja hesa loysnina við eini sokallaðari projekt fíeging (islendska modell ið). T.v.s., at eitt tryggingar felag átekur sær at tryggja, at projektið verður liðugt fer byggifyritøkan av knóranum; hetta ber so í sær, at projektið dýrkar við einum tryggingargjaldið, men afturfyri er prísurin fastur Hava vit ráð? Tey, sum mæla ímóti at fara undir at gera ein tunnil, grunda sítt sjónarmið á, at vit hava ikki ráð, tí uttan- landsskuldin er so stór. > Vit skylda sjey milliardir, altso hava vit ikki ráð til undir- sjóvartunnil<, tykist sjónar miðið vera. Tað, sum er mest forargiligt við hesum sjónarmiðnum, er, at eingin — heldur ikki båskaparfrød- ingar — enn hevur grundgiv- ið fyri, hví uttanlandsskuld- in er ein góð grundgeving fyri ikki at fara undir at gera tunnil um Vestmannasund Er »Vågatunnilin« veruliga eitt alternativ til afturgjald- ing av uttanlandsskuld? I frágreiðing okkara hava vit grundgivið fyri, hví uttan- landsskuldin ikki er ein forðing Teir pengarnir, sum verða brúktir til ein møguligan undirsjóvartunnil, høvdu kortini ikki verið brúktir til niðurgjalding av uttanlands- skuld. Ein partur av iløguni (80-90 mill. kr.) svarar til tað, sum undir øllum um stóðum skal brúkast uppá ferjusambandið, og ein partur verður figgjadur av bummpengagja 1 alt eftir hverja loysn ein velur, so verður møguliga talan um eina ðslu fyri landskassan, sum liggur lind og einki; vit roknað við ís kkara meirutrei millum ikki lendsku loysnim í frágreiðing) Ein tunnil í staðin fyri eitt ferjusamband fer at forloysa i InnløKu hava paringar møguleikar, sum í dag eru niðurbundnir ella óhugsandi Hvorki búskaparfréðingar hava á ris " ! politkkarar ella ment tikið stóðu til hesar grundgevingar Búskapar frødingar, ið serliga hava skil fyri hesum okt, leggja dent á, at tað er ikki bert ein spurningur um, hvat er biligari, tunnil ella ferju- samband; tað er avgerandi at kanna eftir, hverji avleidd árin eitt betri samband fer at hava við sær. Fer ein tunnil at hava við sær sam starv millum føroyskar fyri tøkur, sum annars ikki heyði komið í? Fer ein tunnil at hava við sær, at flogfeløgini fara at gera fleiri ferðir, sum tær annars ikki høvdu gjørt? Fer ein tunnil at hava við sær, at hotellini fara at fáa rådstevnuferdaløg, sum annars ikki hvedu komið hendan vegin? Fer ein tunn- il at hava við sær, at olju- feløg fara at bjóða meira, enn tey annars høvdu gjørt? O.s.frv., o.s.frv. Stutt sagt Kann ein fløga í ein undir- sjóvartunnil verða við til at gera okkum betri før fyri at gjalda uttanlandsskuldina? Tað er við góðari grund, at eyguni hava verið vend ímóti útreiðslusíðuni í bú- skapi okkara. Búskaparliga framgongd fáa vit ikki við sparingum eina, men við at framleiða verur og veita tænastur, sum onnur vilja gjalda fyri, eftir okkara tykki, so er stundin komin til at vit aftur fara at:líta at framleiðslu- og inntskusíð- uni. Serliga tá ið flogvøll- urin verður havdur í huga november høvdu gjørt (mer innlendis høpi), so eigur ein ílega í ein tunnil undir Vestmanna sund at verða roknað sum grundarlag fyri rationaliseringum og meir cisIni neyðugt inntøkum »Skynsamur, skila- góður åbyrgdar- politikkur« Sidani »Våga-tunnilin — ein lýsing< varð løgd fram hava fleiri politikkarar, búskapar frødingar 0.0 meira og minni halda tunnilin vera váðaverk í verandi búskap arstødu, nytt høvid til at staðfesta seg sum umboð- andi >skynsaman, skilagóð- an åbyrgdarpolitikk«; tað er alla æru vert. Hinvegin hev- ur tað verið sera trupult hjá okkum at fáa greiðu á, hvat verður lagt í hesa orðing Tað er ikki neyðugt hjá okkum at fortelja búskapar- fréðingum, at samfelagsbú- skapur er ein stødugur trupulleiki. Stutt sagt sum a: hevur tú ov fáar pengar tøkar/i umfari, so hevur tú ikki ráð til íløgur b: hevur tú ov nógvar peng- ar tøkar/i umfari, so er tað ikki skilagott við fløgum, sum vilja leggja eitt størn trýst á búskapin So hvat konjunkturið við- víkur, so er sostatt eingin eyðgivin loysn uppá fløgu- spurningin, og tí má hann svarast við konkretum grundgevingum. Vit hava víst á, at við teirri gongd, sum er serliga í oljumáli- num og í ferðafólkavinnum!, so fer eitt ovurstórt trýst at verða á farleiðina um Vest- mannasund; tað fer at verða ógjørligt at loysa hesar trupulleikar uttan stórar í- løgur í ferjusambandið Verður serliga hugt at »Vågatunlinum« í oljuhøpi, so er væntandi, at virksemið fer at vinda álvarsliga uppá seg; so umframt at ein tunn- ina fragretðing, varð | ir Vestmannasun« indir kann átrokandi av praktiskum grundum, so hevur hetta cisint eitt kon junktur-politiskt aspekt: Er tað skilagott at bíða við eim fløgu til ein komandi olju vinna hevur lagt ovurstórt trýst á tann lítla og við kvæma føroyska búskapin? Vit halda ikki, men sakna grundgevingar frá teimum, sum halda tað øvugta Í >Vágatunnilin — ein lýs ing« var dentur lagdur á at lýsa projektið sum bæði eina landspolitiska verkætl an (flogvøllurin + vinnu- livid yvirhøvir) og sum eitt projekt vid lokalum tydn ingi (Vågarnar). Stutt kann sigast, at nidurstødan var, at landspolititiskt og figgjar- liga var rætt at fara undir projektið, meðan lagnan hjá Vågoynni var mein ivasom, fekst fast samband Nú er almenna ordaskift- ið endað í ti mest óhepna sporinum, sum hugsast kann: Valfeløgini í Vågu- num skora á politiskt fyri at fåa verkætlanina framda; samstundis mana einstakir politikkarar úr øðrum pørtu- num av landinum fram sjónina av ábyrgdarleysum lokalpolitikkarum, sum fara niður í pengaksassan hjá okkum øllum til eitt váða- verk; á hendan hátt kunnu teir spæla totalt frítt og framstilla seg sjálvar sum fíggjarliga ábyrgdarfullar landspolitikkarar uttan at hava skeitt at sjálvum pro- jektinum og fyrihildið seg til tað og teir møguleikar og vansar sum hanga uppi- við tí! Antin »Vågatunnilin« verður til nakað ella ikki á hesum sinni, er og verður ein politisk avgerð; men tað minsta ein kann krevja er, at búskaparfréðingar og po- litikkarar fyrihalda seg til málið sjålvt. Kjarnin í måli- num er greiður: Alternativið til tunnilsiløguna er ikki nidurgjalding av uttan- verða iga at gjalda uttanlandsskuld enn at gera > Vågatunnilin«, tá er almenna orðaskiftið edarleyst. Alternativið til tunnilsiløguna er ikki niðurgjalding av skuld, men ein landsskuld, men ein iløga upp á 80-90 mill. krónur í eitt betri ferjusamband. Tá ið buskaparfrødingar og einstakir politikkarar uttan nakra sum helst grundgev ing påstanda, at »vit hava ikki ráð<, so er hetta polit iskt ábyrgdarloysi so tað forslær! Ber tunnilin seg? Skal bummgjaldið verða ført fyri at fíggja lånini, sun tíkin krevst, at ferðslan verður meiri enn í dag. Í eini grein í Dimma lætting herfyri var staðfest at tunnils-projektið í Alc sund hevði eitt dundrandi verða, sí undirskot, uttan at hetta nakran hátt varð kopla Vágatunnilin. Tað slaf bara at hanga í leysari lul tað enda líka galið. Ti hetta er fyrst at siga, at tað er einki forgjørt í tunnil, sum fer at geva und irskot: Er tað politisk undir tøka fyri einum tuni út Hest, so verður eitt undir skot fíggjarligi prisurin sum politikkarar eru sinn aðir at gjalda fyri polititiska ynski um samanbinding eitt møguligt bummgjald verður tá bert ein viðfáning ur til fíggingina Annað er, um talan er um ein tunnil, ið er ætlaður at bera seg, men ikki ger tað Ld. Alesund-sambandid Talan var um eitt rættiliga stórt projekt við fleiri tunl um og brúm, ið vórðu gjørd nøkulunda samstundis Tvinni viðurskifti hava gjørt, at projektið gevur undirskot: Samskipanin av projektinum var ikki nóg byggirenturnar vuksu og vuksu; og meting- in av, hvussu stór ferðslu- økingin fór at verða var skeiv. Tann, ið ætlar at brúka Alesunds-projektið sum ræðumynd, skal fyri tað fyri tað fyrsta gera sær greitt, at Vágatunnilin er eitt avmarkað projekt (ein tunn- il, ið sostatt ikki krevur stór- vegis samskipan av arbeið num); og í ødrum lagi hevur viðkomandi forpliktað seg til at grundgeva fyri, at ferðslan um Vestmanna- sund fer ikk; at økjast so nógv, sum er neyðugt fyri at projektið skal bera seg Enn hevur eingin verið frammi við slíkum meting- um at gera en góð, so At enda Fyribils er málið sjálvt steðgað í einum politiskum meldri, sum er trupul at fáa greiðu á í løtuni. Vit hava ta vón, at flestu politikkarar eru sinnaðir at viðgera mál- ið sakligt og við konkretum grundgevingum „ Suni á Dalbe & Ólavur W. Hegnesen