týsdagur 16. desember 1997síða 20

20 tíðindablaðið ; | Nr. 240 — 16. DESEMBER 1997 Alt orðaskifti og kjak um hið er gott og órvað neyð skal ikki stígur koma í Men tíverri er kt til. at órímiligt ye órættvísar skuld stundum persón tað. ið átti at ver hugvekjandi Mmenningina sctingar sakligt og rðaskifti, til bæriligt brigsl og grund aðar skuldsetingar, sum bara tey allar fægstu duga ella troysta sær at visa iftur ella svara uppå.« So snøgt og beinrakið sigur Tordur J um Málhorni sínum í Við Dimmalættingar } 1907) ansson tað í SKETA Aftur ímóti tí, ið Tórður her lýsir, eigur Útvarp Feroya rós fyri sendingin Orð og mål, sum við bert hendinga undantøkum má t at hava hepnast væl | nú manningin til sendirødina er vidkad Aftur undir eini og hverji upplýsing liggur onkur á skoðan ella hugburður. Hig- artil hava tey. ið standa fyri sendingini um orð og mál, lagt mesta dentin á upplýs- ing, men hesa seinastu vik- var = hugburðurin marlaga, har ávísur undirtóni var flættaður upp sendingina Einki skervt er í ti, at ym- iskar uppfatanir verða um boðaðar: og vónandi hevur útvarpið sum tann almenni stovnurin, ið tað er, skipað fyri hóskandi javnvåg, so at teir næstu, vit fáa at hoyra við Orðum og máli, verða målfrødingar, ið hava annan målrøktarhugburd, at hann kann viga upp ímóti ti, ið sendingin um Orð og mál við Johnny Thomsen um- boðaði seinastu viku Tað undrar ikki sért, at ein, ið sum målfrødingur býður til at kunna útvarps- lurtarar um móðurmálið fær seg til at siga, at >tað er ringt at finna argument fyri sigas t (I hví tað skal vera verri før- ovskt« at nyta ettt orðsnið enn annað. Hetta »argu ment< setti V. U. Hammers- hamb út í kortið á sinni við ti einfalda sjónarmiðinum, at har ið fleiri snið vóru av sama orði, var at velja tað fornasta føroyska sniðið, sum framvegis var livandi í Orð og mál londum at seta saman sagn orð, so tað munti, »udsejle«, >Opstige<, »bortgive«, »nedfalde« o.s.fr., og hesin mótin hevur hildið sær i vånaligum løgfrødingamåli, minkaði annars munandi i seinna helmingi av 1800- talinum. I donskum skrift- mål; verdur enn nytt eitt nu málinum. Hetta hevur síð an verið hevuðssjónarmiðið í føroyskari målrøkt. Fyri tí er ikki sagt, at fólk »ikki kunnu sleppa« at nýta onn ur orðsnið, tó at rímiligt er at vanda sær meir um mál og stíl í skrift enn í talu Skoytt kann verða uppí, at eisini Hammershaimb bøtti um málið við at seta føroysk orð fyri donsk, t.d í Olavi Riddararós: „álvar- ann“ fyri ,elvarann' og snávaði“ fyri „snublaði“ Annars er at siga, at orð- liðin „ordans-“, sum Johnny harmaðist um ikki skal sleppa upp í part, hevur Jó- han Hendrik W. Poulsen tik- ið við í Eykabindi sínum til føroysku-donsku orðabók- ina Víst finnast gomul før- oysk samansett sagnorð sum at avhøvda, avreiða fyrigeva, umbera og nøkur onnur; tað vanliga var kort- int leys samanseting sum td. at seta niður, í lýsingar- hátti niðursettur ella settur niður, tó eftir hava, kunna o.s.fr. einans set niður. Í Orðum og máli vórðu givin góð dómi um, hvat ið ber til og hvat ið ikki ber til við samansettum sagnorðum, men hví flætta tílíka orðing inní, sum „at tey leyst sam- ansettu líkasum skuldu ver- ið meira føroysk, kanska tí at nokk so fitt av sovorð- num sagnorðum eru komin inn í føroyskt úr donskum«? um danskt úr týskum og latíni hevði verið rættari at sagt fyrra helmingi av 19. eld var tað skaldamóti í granna »neddysse« og »opsige«; men danska talumálið er framvegis »dysse ned« og >sige op< Og legið er, at nú hálva aðru øld seinni eru føroy ingar farnir at válka sær í samansettum sagnorðum sum at >niðurseta<, >upp- siga<, »fyrikoma«, >upp- byggja«, »uitbugva« o.t. fyr at „seta niður“, „siga upp“ o.s.fr. Enntá tað, sum á donskum framvegis bara eitur »at tænke sig om«, er nú á føroyskum bronglað til „at umhugsa seg«. Vilja vit halda okkum til ådurnevnda hevuðssjónar- mið Hammershaimbs, hava vit alla orsek til at halda eftir við tílíkum samansett- um sagnorðum, ið hvussu er tá ið talan ikki er um nýggj hugtøk í málinum (flutta merking) Tá ið samanum kemur, kann eingin ivi vera um, at vit í øllum góðum hava tíkið fleiri orð og måliskur úr donskum enn nakra aðra staðni — og góðuikið tey, um bert tey samtykkja við før- oyska málsliga bygnaðin og ikki troka verandi føroysk orð og máliskur burtur sum tey alsamt gera Stødan gerst eina mest eyð- sædd, um spurt verður, hvussu tað eitur á donskum og so aftur, hvussu hetta eitur á føroyskum Hvussu eitur „blíður“ á donskum? „venlig“ Hvussu eitur „venlig“ á før- oyskum? vinaligur“ O.s.fr Orð ella máliska blíður blíða heilsan barngóður sópa fyri egnum durum onkur onkursvegna tað stendur til tin eg kann ikki gera við tað venda við fyrilagstur sakna savna ein kjarni góður hýrur ein liður O.s.fr M.a. ORÐAFAR hevur annað slíkt av døm- um „Onkur“ og „blíður“ eru dømi um orð, sum eru hvørvandi úr føroyskum, av ti at danskt ikki skilur mill um merkingarnar í „onkur“ og „nakar“, blíður" og , vina- ligur'. Her veri ikki sagt, at „vinaligur“ ikki er gott før- oyskt orð; hetta er kortini eitt dómi um, hvussu eitt danskt orð trokar fleiri før oysk burtur „Utkoyrdur“, „savna, og „sakna“ eru dømi um, hvussu orð skifta merking eftir donskum. Tílík dómi tróta heldur ikki; eitt hitt vanligasta, ið tikið verður til, man vera orðið „avfall“. sum nú ikki longur kemur niður av himni, men úr køkinum Tad er kortim ikki bert einstøk orð, ið víkja fyri donskum tøkuordum, men sjálvur tann málsligi bygn aðurin. Tá ið máliskur verða umsettar, er vanligt at gloyma at nýta rætt fall: »at sópa fyri egnar dyr< merkir ikki tað sama sum danska tiltakið, sum er >fyri egnum durum«. Sama er við teirri „vinaligu heilsanini“. Sum heilsan eigur orðingin at standa í hvønnfalli, eins og tá ið vit biðja „góðan dag“ (ikki >góður dagur!<). Í tímum teimum sétmastu á donskum? venlig venlig hilsen børnevenlig feje for sin egen dør nogen på en eller anden måde det er op til dig (it 18 up to you) jeg kan ikke gøre for det vende om udkørt savne samle en kerne godt humør et led orðunum omanfyri hava vit dómi um, hvussu orð skifta kyn, tá ið leitað verður aftur til upprunaorðið. „Ein kjarni“ er vorðin „ein kjarna“; fyri „góðan hýr hoyrist nú sagt „gott hýri“; og gevið gætur, hvussu harðliga ið stríðst hevur ver- ið fyri, at hverkikynssniðið „eitt lið“ skal vera tað ein- asta rætta, tó at „ein líður alsamt er livandi málnýtsla mangastaðni í Føroyum Her kundu vit vent aftur til Orð og mål, >hví vit ikki kunnu sleppa at brúka báðar formarnar« — tó at annar er betri, sbr. Hammershaimb Tað skuldi tí ikki verið at undrast á, hví tey, ið vilja varðveita føroyska málið, royna at vara seg fyri danska árininum, tó at vit gleiðbeint taka við tóku orðum og tekutýðingum eisini haðani — samtíðis sum vit skammast við tað øvuta úr føroyskum í danskt, og kalla tað „getudanskt“ (Kortini fírdi William Heinesen ikki fyri í skald skapi sínum at geva før- oyskum orðum danskan búna — og danir rósa honum fyri sítt óvanliga og góða danska!) Her eigur kortini at vera havt í huga, at danska málið og føroyskt eru ikki í somu stóðu. — Sum Zakaris Svabo Hansen skrivar í seinasta Máltingi: »I nútíðar sam — á feroyskum? vinaligur vinalig heilsan barnavinaligur fera fyri egnar dyr nakar á ein eila annan hátt tað er upp til tín eg kann ikki gera fyri tað venda um útkoyrdur savna samla ein kerna gott humør eitt led skiftistíðum er eitt líuð málsamfelag fyri nógv stórri áhaldandi åvirkan utt aneftir enn dómi eru um í stórri samfelag. og tað hev ur við sær, at orðatilfarið verður ávirkað av fremm- andum orðum og orðafari í nógv stórri mun enn orðatil- farið í einum stórri málsam felag Henda sterka fremmanda ávirkan førir heilt greitt vid sær, at nógv heimligt orðatilfar verður skúgvað til viks til frama fyri fremmand fremmanda málnýtslu.< Og í øllum floyminum av donskum orðum og orðafari er tað bert ein evarska lítlan part, ið sagt kann vera um, at hann ríkar føroyska málið við = merkingarbrigdum Heldur er tað evugt, soleiðis at har ið føroyskt ger mun á, men danir nýta eittans orð, halda vit uppat at gera mun, og eitt ella fleiri før- oysk orð hverra úr nýtslu, burturtrokað av donskum tøkuordum og måliskum „Onkur“ og „blíður /góður“ eru longu nevnd sum dømi Ella takið danska orðið „flovvur“, sum nú trokar burt ein hóp av føroyskum brigdum sum foyur, hámur, lotur, nipin, snópin orð og Jeffrei Henriksen FØROYA SJÓMANSSKÚLI Postboks 104. FO-110 Tórshavn Telf. +298 11749, Fax +298 18122 Vågafolk samd um Vågatunnilin Øll vágafólk, uttan mun til politiskan lit, eru samd um at tíðin er komin til at fara undir aftur tunnilsgerðina sum steðgaði í 1989 Politisku feløgini hava saman vid kommununum og Vi Vinnufelag tikid stig til eina sakliga viðgerð av málinum Henda sakliga viðgerð vísir týðuliga, at rættasta loysnin ikki minst búskap- arliga er fast samband við Streymoy gjøgnum undir sjóvartunnilil Politisku feløgini í Vág um eru framvegis fullsamd um, at hetta mål skal ikki brúkast flokspolitiskt og fer saman við kommununum Vága Vinnufelag og øllum øðrum góðum kreftum at standa saman til tess at:fáa hesa verkætlan framda Før- oya landi at gagni Vit krevja av Førova landsstyri og Føroya løs- tingi ILO * at arbeiðið við tunnils gerðini fer ígongd í 1998 * at: greið ætlan verður løgd, so fasta sambandið um Sundið verður veru leiki innan rímiliga tíð Vágar, 12. des. 1997 Vága Sambandsfelag Vága Javnadarfelag Sjálvstýrisfelagið Kristiligi Fólkaflokkurin Miðflokkurin Vága Tjóðveldisfelag Verkamannafylkingin Vága Fólkafloksfelag SKEIÐÆTLAN FYRI 1. HÅLVÅR 1998 Skeiðnavn lutmingur av vandamiklum evnum Arbeiðsumhvorv ISM-fyrireikingarskeið EDV-skeið fyri navigatørar EDV-skeið fyri navigatørar 2. partur Kvoldskeið Veður- 8 streymlæra Tól- & siglingarlæra VHF-skeið . 1. partur 4 dagar 15 dagar 5 dagar 4 dagar 3 dagar 3 dagar 5 dagar ; 4 dagar 6 kvold 6 kveld 5 kvold Skúlin hevur møguleika at fyriskipa onnur skeið Tilmelding: tlf. 11749, fax 18122, e-mail: farnav-sq 8 sleipnir.fo „Dato fyri skeiðbyrjan Prísur januar 7.000,00 | 9.700,00 4.200,00 | 3.200,00 | 4 000,00 4 000.00 2.800,00 2.800,00 1.200,00 | 1.200,00 1.800,00 februar mars apr 23 5 4