týsdagur 23. desember 1997síða 23

Nr. 245 — 23. DESEMBER 1997 tíðindablaðið 23 Orðið á Talan, sum Jógvan Fríðriksson, prestur á Gjarðanesi, hevði fríggjadagin, tå po? Studentaskúlin og HF skeiðið i Eystur- oy hevði jólagudstænastu i Gøtu kirkju Jógvan Fríðriksson, prestur á Gjarðanesi, sum fríggjadagin talaði fyri studentaskúla- og HF- Heilt síðani studentaskúli varð settur á stovn í Eyst uroy fyri fimtan árum síðani hevur verið skipað fyri jóla haldi. Partvís í skúlanum, har tað hevur verið undir hald og framførslur av næmingum og lærarum og partvís í kirkjuni, har kór og orkestur, mannað við næm ingum, hava sett dám á Tá skúlin var við Getu gjógv, vóru gudstænastur nar í kirkjunum, sum eru í økinum, ið skúlin fær næm ingar frá. Skúlin vitjaði í kirkjunum við Skålafjørdin, á Eiði og í Klaksvík, um framt í teimum í granna lagnum. Hesi seinnu árini hevur verið skift ímillum kirkjurnar í Fuglafirði og í Getu, sum báðar eru so mikið stórar, at tær rúma bæði teimum á studenta skúlanum og handilsskúlan um á Kambsdali Aðrenn farið varð í kirkju vóru tey á studentaskúlan um í ítróttarhellini á Kambsdali. Har hava tey havt undirhald, síðani skúl- in flutti frá Getugjógy og inn á dalin. Hetta var sein asta ferðin, tey vóru í ítrótt- arhøllini, tí um alt gongur sum tey roknað við, so verð- ur høllin ella aulan, sum er í gerð, liðug í summar- frítíðini í 1998 Ríkt sang og musikkliv Tað er einki at taka seg aftur í, at sangur og tónleikur eiga nógv størri part í samkom um í skúlunum, enn tey áttu fyri einum ættarliði síðani Orsøkirnar kunnu vera fleir i, men tað er eyðsýnt, at fruktirnar av arbeiðnum, sum hevur verið gjørt í musikkskúlunum tey sein astu meiri enn tíggju årini, vísa seg í, at nógv av unga næmingum í Getu kirkju fólkinum er væl fyri at spæla og syngja. Og ein onnur orsøk er, at undir nýggju studentaskúlaskip- anini eigur sangur og tón leikur stórri rúm, enn undir gomlu skipånini. Nú kunnu næmingar velja tónleik bæði á miðstigi og håstigi Eyðun á Lakjuni er tón leikalærari á Kambsdali, og hann og næmingarnir settu sín serliga dám á jólahaldið, sum var fríggjadagin. Kórið var mannað við umleið hálvt hundrað sangarum mannfólkini vóru ikki so heilt fá — og framførslurnar fleiri solosangarum vóru á høgum staði, krydd aðar við fjøltáttaðum und irspæli Jógvan Fríðriksson, prest ur á Gjarðarnesi, hevur øll árini undirvíst nakrar tímar í skúlanum. Hann er fastur fúsur at røda á jólahaldin- um, og tað er álvarsama og hugkveikjandi talan, sum hann helt fríggjadagin, ið vit prenta niðanfyri við Orðið á ranguni - rangverga orðið Oman úr teim høgu fjøll- unum rennur áin. Vidhvørt tykist hon at vera sovnað, deyð burtur á síni endaleysu ferð. Aðrar letur er ødrvisi, tá hon rennur sum stríður streymur. Hon floymir yvir áarbakkan og tekur alt við sær. Bilar, hús — alt hvert um annað verður skolað burtur, tí áin er vorðin ein vatnflóð, ið skolar út um merk og byrgingar Eins og ein áarstreymur floyma orðini inn yvir til veru manna. Orð um orð, og orð um tøgn Fátt er feingi hjá fámæltum. Infor matiónssamfelagið — um heimur og alheimur á skíggja. Flóðaldan skolar yvir mannasinnið. Aldan, ið tekur aldu við hond, floym ur út yvir aldargamla rás og kennir áarbakkan trongan Slóðar sær rás, har víðari ræsur í óavmarkaðari vídd liggja sum ónomið land Orðið hevur vunnið sær hevd millum manna. Orðið er nakað í sær sjálvum, og vegna fær tað bestu sømdir. Hitt talaða orðið var rist inn í rúnir, høgt í klett og skrivað á talvu. Prent smidjur, bøkur og blød bera tidindi, vitan og undirhald Tøknin setti orðið í há sætið, stenografi, telefon og fax. Aður ókendar víddir verða troyttar. Og við tøkni á alheimsstigi nemur yngra ættarliðið sær førleika. A alheims miðum uttanfyri landa- og sjómark verður fiskað við tráðu, og tey, ið vilja verða ivaleys kasta nótina. Sjáldan ella kanska ongantíð væntar fongur. Er veiðan ikki nøktandi, slagið ikki til vildar, innihaldið ikki tað, ein søkti, so legg út á ókenda dýpið enn eina setu Við hesum seinast nevnda verða vit spakuliga bend inn á orð sum innihald og virði. Orð hava tað við sær, at tey vidhvørt eru tóm, klingandi bjølla. Orðloysingur verður maður nevndur, ið nýtir orð við ongum innihaldi — mað- ur, ið ikki er orðhaldin. Tóm tunna er sjáldan berari av høgari góðsku. Millum tey nógvu orðini húsast vit. Vit eru gyrd í orð, og tey tykjast týðum sum ein ófrávíkilig fortreyt — til verunnnar kor. Samskiftid manna millum. Samskiftið millum lond og þjóðir. Bæði í viðurskiftum út- og inn eftir eru orðini skapandi. Vit samskifta og samstarva, og samtalan er neyðug bæði tess millum fólk og tjóðir Eisini sålarstødan verður borin út á víðavang og skoða. Sálin verður løgd á borðið, og viðkvamar kenslur koma út úr sínum loynda króki. Kenslurnar, hesin løgni og ul tíðir undirmetti veruleikin Sálarlívið, hitt dulda dýpið av kærleika og sterkum kenslum. Orðini venda ranguna út á fólki, tað minnir ikki sért um pátrúgv og gand, tá farið var í troyggju ella klædnaplagg, ið var rangvørt Tey seinnu árini er stórur dentur lagdur á, at vit skulu vera før fyri at seta orð á tilveruna. Talan er um eima frígerðing av orðum, har frælsa orðavalið mangan er mál í sjálvum sær. Málsliga frígerðingin er bæði heppin og óheppin. Tað hepna er, at vit við orðum kunnu koma veruleikanum nærri, møguliga nærri einum sannleika Málsliga frígerðingin er eisini óheppin, tí um orðini eru mál í sjálvum sær, er vandi fyri, at innihaldið viknar. Tað royndist altíð sum ein dygd at vanda sær um orðini. Rákið í tíðini ber tann vegin, at vit skulu seta orð á kor og umstødur, seta orð á tilveruna. Vit skulu siga okkara hjartans mein- ing. Møguliga verður í so líti! dentur lagdur á hetta at spyrja seg sjálvan, hvat ein hevur at hava sína meining í På I øllum samskifti og til- veru manna eru stólpar, sum í sær sjálvum bera heildina Ein slíkur stólpi er t.d. hug- takið „sannleikin“. Navn- orðið sannleikin ber alt tað, sum satt er. Ella sagt á ann- an hátt, sannleikin hvílir í sær sjálvum. Lýsingarorðið „sannur“ má berast av ein- um stólpa. Orðið sannur er í sær sjálvum uttan týdning, so leingi tað stendur einsa- malt. Fyrst tá orðið verður hildið saman við einum navnorði ella orði av navn orðsvirði fær tað meining og innihald. T.d. í setning- inum: „Maðurin er sannur í síni utsøgn” Vert er at umhugsa, um vit í málsligu frígerðingini ikki kunnu læra nakað av einfaldari filosofi. Mín á- skoðan kann vera sonn, um hon ikki er sannleikin. Mín áskoðan tykist sonn, tá hon er sonn fyri mær. Er so fjøldin samd við mær, tykist mín áskoðan so mikið sann- ari. Um tað skuldi hent, at mín áskoðan ikki longur er sonn fyri mær, ja so er sann- leikavirðið í åskodanini viknandi At halda, meina ella trúgva eitthvert er ikki av sær sjálvum tað sama sum, at hetta er sannleikin, tí sannleikin er sannur, sjálvt um eingin trýr honum Sannleikin er sannur í sjálv- um sær Hetta kunnu vit hóskandi lýsa út frá søguni. Í øldir varð tað hildið fyri „satt“, at jørdin var fløt. Satt er, at so varð hildið, men hetta hevur ongantíð verið sann- leikin um jørðina. Hon er í sniði og skapi, sum hon hevur verið. Út frá skriftini er eitt ann- að dómi væl kent. Tá Jesus á sinni varð førdur fram fyri Pilatus, komu hesir báðir at tosa um sannleikan. Pilatus ynskti at fáa svar uppá spurningin, um nú Jesus veruliga var ein kongur. Jes- us svarar: „So er, sum tú sigur, eg eri kongur. Til tess eri eg føddur og til tess kom eg í heimin, at eg skal vitna um sannleikan; ein og hver, sum er av sannleikanum, hoyrir rødd mína“ Pilatus spyr tá Jesus hendan djúpa klassíska spurningin: „Hvat er sann- leiki“. (Jóhannes 18,37f) Vit sleppa hesum áhuga verda spurninginum og staðfesta, at hann, ið segði seg at vera „sannleikan“ varð krossfestur fyri sína utsøgn. Jesus varð dømdur til deyða, tí fólkið metti, at tala hansara ikki var „sønn“ Sannleikin varð krossfestur Kristna trúgvin hevur hildið fast við henda mót setning, at sannleikin ikki verður mettur sannur at vera. Kristna trúgvin hevur í skjótt tvey túsund ár prædikad, at Jesus er sann- leikin, sjålvt um fjøldin av fólkinum hevdi aðra áskoð an og rópti Krossfest krossfest“ Eisini jólaevangeluð vísir á sama fyribrigdið, hesa tví støðuna millum tað at vera og hetta at verða hildin fyri at vera: „Hann kom til sítt egna, og hansara egnu tóku ikki ímóti honum. — Men so mongum, sum tóku ímóti honum, teimum gav hann mátt til at verða Guðs børn, teimum, sum trúgva á navn hansara“. (Jóhannes 1,11f) Um jólagestin kundu vit hugleitt og vidgjørt meira gjølla spurningin: Er Jesus „sannleikin“ ella bara „sannur“ fyri trúgvandi? Er hann sannleikin fult og heilt? Ella er tala hansara bara sonn fyri tey, ið trúgva? Ella er tað so, sum sungið verður „Guð er Guð, um land alt legðist Oy Mo, Gud er Gud, um menn- iskjan øll doyði“