leygardagur 3. januar 1998síða 7

Nr. 1 - 3. JANUAR 1998 Alt er í nánd Skaldsøgan »Undir suðurstjórnum< eftir Gunnar Hoydal er eitt høvudsverk í føroyskum skaldskapi. Greinin er ein roynd at kaga inn í listaverkið AN KSEN MMÆ R søg as UIminning k VSL i BÓK re g erð g ppiiving g leggur seg virhøv er upp at in u høvundinum, + g systkjum Tilsipingarnar til einahelst virksemið hjá Karsteni Hoydal eru so nógvar, at eg gjøgnumgongdim ofta hav: 3 skilja ímillum pápan skaldseguni og jápa høvundsins stundum sam- ndir skaldsøguni aftur til Suður- tar tey øll stød skift SOunum VISIMEdi I hjá pápanum, ferðir viðger lík- leikar og samband millum ern fi eru ill litla oyggjalandid og megi- nlandið suðurhálvun i rð í Te Tr St k sivsing sama M r verð ntar "un Hei 1 £ frasøgnin er nevvt Kr s honum og hansara skaldskapi. Tú kanst siga, at lívið hjá pápanum er karm- ur um skaldsøguna. Påpin sigur frå, hvi hann fór burtur í lond og loksins heilt til Ecuador, sum so í sínum lagi er atvoldin til ta komandi ferðina hjá frá- søgumanninum - og skald- søguna. Tollaksmessuaftan hevur stjórin á royndarstød- ini jólahald fyri starvsfólk- unum, og tann hálvvaksni fær á fyrsta sinni upp í høvdid. Hann verður tá av stjóranum sendur upp á loft- ið eftir bukkuni, men dettur niður igjøgnum trappurnar við henni: »Tå var tað, at eg gjørði av at fara av land- inum og læra til stjóra sjálv- ure Pápin ber eisini tuberkla- sjúkrahúsið og sjúklingarnar upp á mál og sagt verður frá, hvussu teir ganga og bíða eftir deyðanum, og hvussu fólk skýggja tey Nidurstødan er: > Viðferðin, sum verðin gevur teimum veikastu, enn sum fyrr< skaldsøguni stór og små - eru glidandi skur partur av im. Eftir teimum tmnur mamm yri tí sjúka beininum hjá manninum. Hetta er í sínum atvoldir Í søguna um, hvussu pápin fyri góðum ári síðani kom undir ein lastbil Í sambandi við óhappið verður fiskavirkið í Manta í Ecuador nevnt. Påpin er vorðin gamal, og hann er sjúkur, og ein cyklisk rørsla av livi og deyda verdur myndað: lastbilurin - Manta Tilburdirnir = eru bæði samstundis og ymsastaðni á einari hendinga- ella lívsgongd Ferðin hjá fråsøgumann- inum og systkjum til Suður- amerika er ikki bara ein ferð aftur til barnaár, men eisini ein máti at siga pápanum farvæl. Felags upplivingar verða vitjaðar, eitt slag av Manta revisited. 1 fyrsta kapitli verður bæði nortið við tey flestu temu og við alla menningarsøguna hjá påpanum. Rom verður nevnt, kærleikssegan við mammuna, síðani beint yvir Í tað litríka beinið sum iálningar hjá 1 verður flutt ui SK 1Vda Unnir um Mikinesi. Síðan IT sum = ggjanum „pápi tók beiggja sin í kneppið og bar hann inn í myrkrið<. Lesar- in skal hefta seg við orðið myrkrið, sum eftirsíðan gerst eitt leiðorð. Heimurin er ein Nú kemur ein stutt lýsing av trøum, lyngi og mosa við sjúkrahúsið, og samband verður gjørt við Suður- amerika, bæði ti at vøkstrir- nir minna um hvør annan og ti at alt er alla tidina. Vid orðum påpans: »Alt kemur við okkum, alt er í nánd, hvussu langt burtur vit ferð- ast í heiminum ella í hug- anum< Hesum á baki er eitt stutt millumspæl við kriandi ternum og síðani ferðin heim úr Danmark aftan á 2 Veraldarbardaga. Beinið hjá pápanum verður aftur drigið uppí, og målarin umrøddur og fólkið, sum skuldi byggja upp alt tað nýggja: >Sum ikki hugsaði fyrst um løn og starv, men at kunna gera gagn við hondunum og við huganum<. Enn einaferð beinið og tess litir, og hvaðan teir stava. Hverja stóðu tey heimafturkomnu høvdu, og hvussu umhvørv- ið ikki reiðiliga vildi kenn- ast við tey. Eingin lesur yrk- ingar, og eingin hevur áhuga fyri málningalist - men málarin málar, og yrkjarin yrkir. Tað stóra og tað smáa - tað, sum er langt burturi og tað, sum er nær við hoyra saman og ávirka hvørt ann- að. Hartil leggur gudilig- heitin uppí og roynir »at halda fyri eygu og oyru og munn í senn. Soleiðis var eina tíð í Myrkrinum Reyda«. Fyrsta yrkingasavnid hjå Karsteni Hoydal eitur >Myrkrið Reyða< (1946), og tittulyrkingin sigur, at lesarin skal ikki vænta sær kátar sangir, tí lyndið í yrkj- aranum er dapurt. Tittulin, >Myrkrið Reyða<, kann les- ast sum tað lívveitandi myrkrið ella beinleiðis sum skiftið millum nátt og dag. >Myrkrið Reyða< umboðar vónina, eina hótta vón, men kortini eina vón. Abendingin til yrkinga- savnið hjá pápanum hevur eina aðra frásøgn við sær um eitt annað skald »å Oynni Svørtu, langt burturi« sum eisini bædi kendi og vakti vón. Navnid verður ikki nevnt, men tað er Pablo Neruda. Oyggin Svarta er chilenska oyggin Ísla Nigra, har Pablo Neruda búði síni seinastu ár, tá ið hann var staddur í Chile. Eftir at hava nortið við chilenska yrkjaran eru vit aftur undir lastbilinum, har pápin sær alt tað suður- amerikanska meginlandið fyri sær, og hvørji ørindir hann hevði í Manta: hann skuldi byggja eitt fiskavirki. Og nú verður so varliga, at lesarin næstan ikki sansar tað flutt frå fråsøgnini hjá pápanum til endurminning- arnar hjá fråsøgumanninum >Og har í skugganum, sum kemur á skák eftir miðjuni á hesum kjólanum við stórum blómumynstri, har stendur hon, Betty Man- riquez<. Um hana frættir lesarin væl meira seinni, men júst hetta, at taka eitt navn upp á tunguna og so ikki gera meira við tað í fyrstu atløgu, eyðkennir bygnaðin á bókini. Tað dryppar á lesaran, men hann má vera tolin, vil hann hava samanhang. Kapitlid endar við undran yvir, hvussu stutt lívið er: >Tað er so stutt síðani, hann velti og tók tung tøk«. Orsgkin til, at eg havi gjørt so hampiliga neyvt greidi fyri gongdini f hesum fyrsta kapitli vid heitinum »Fjørdurin«, er, at á ein hátt finst øll skaldsøgan í hesum kapitli. Beinleiðis og óbein- leiðis verður nortið við øll høvudstemu í skaldsøguni. Tað stóra heimlandið ; Í næsta kapitlinum, »Å flogi«, er fråsøgumadurin åvegis til Danmark at hitta yngru systrina og eldra beiggjan, sum er hann ið hevur funnið uppá, at tey skulu mala aftur á blóðið. Í flogfarinum verður meir og minni um somu tíð sagt fra grundunum til báðar ferð irnar, hana í dag og hana fyri fjøruti árum síðani. Frá segumaðurin og tvíbura beiggin vóru ikki so heitir at taka við hesi nýggju ætl- anini, og tað verður grund- givið við, at teir »høvdu kanska verið í almennari tænastu ov leingi, og har lært at hildið munn meira enn gott er<. Tvíburabeigg- in er kortini ikki við á ferð- ini, og fråsøgnini líkt má lesarin sjálvur gera sær hesa niðurstøðu. Ikki fyrr enn ein gamal kenningur í Manta spyr eftir honum, verður hálvbrokkast um fisk og fiskiloyvi, sum er abeiðs- økid hjá honum Ein hóvligur humor ger javnan vart við £ grundgevingin fyri fyrru ferdini burtur er f hesum lysi. Påpin stendur fyri bollafabrikk i stórbygdini nordanfyri, og børnint verða illa argað við hesum: »Her var ivaleyst einki annað at gera uttan at fara langt burt ur í verðina, sí bar til at fara. Tá kanska tað fór at vera gloymt, tá ið tey komu aftur onkuntíð um nógv ár< I sambandi við arbeiðið hjá pápanum at gera rættir verður fortalt, at ha um kvøldarnar fer inn á | kamar fyri at hugsa. Einasta ljós er ein lítil reyð lykt og sagt verður, at >Hann er farin inn í myrkrið reyða< Sum nevnt er orðið myrkur - og kanska einahelst myrkr- ið reyða - leiðorð, sum javn- an gera vart við seg. Í hes- um føri er brúkið í høvuds- heitum skemtiligt, og nakrar síður seinni verður sagt, at fråsøgumadurin nú sjálvur eigur eitt kamar við reyðari lykt. Á henda hátt verður ein samanburður við pápan gjørdur - og tað kemur meira enn einaferð fyri. Viðvíkjandi = myrkrinum reyða, so fær tað seinni ein meiri álvarsligan týdning. Kapitlid >Á flogi< verður speiskliga rammað inn av útsýninum frá fráferðini úr Føroyum - »Tå ið sjónin kemur afturí, sær hann heimlandið breiða seg sum eitt meginland í skýhavin- um« - og komuni til Dan- mark - »So snøgt og slætt og so evarska lítið aftur ímóti tí stóra heimlandinum. Hetta er meginlandið Europa, hetta er verðin<. Hvat er verðin í mun til upp- havsins heim? seg, og langt sum fiska