leygardagur 3. januar 1998síða 8

A rættini í Frankfurt Floghavnin í Frankfurt verður samanborin við eina Ovurstóra rætt, og ferðafólk- ið er seyðurin. Men seyður er eisini ymiskur og verður handfarin hareftir: >Tey eru komin á rættina og síggja tann dimmara seyðin við pesjunum verða tiknan frá og leiddan í kanningarrúm fyri seg< Í sambandi við lýsiugina av tí stóra flogfarinum ið skal flúgva tey til La Paz er myndamálið aftur råmandi, men kanska eitt sindur blandað. Fyrst verður flog- farið nevnt >tann blanki flogdrekin<, og tað er so eyðsæð. Beint aftaná fara »tey inn undir stålhvøljuna og spikid, sum nú í eina tíð skal verja tey í himmal- rúmdini<. Greidliga ein hvalamynd, og tá ið tey fara á flog stendur, at >stórhval- urin fer upp í lofthavið við sínum øgiliga farmi«. Ein flúgvandi hvalur? Hvalamyndin er kortini ikki burturvið, hon er í góð- um samsvari við føroysku myndirnar annars og fær teg at hugsa um Jónas, sum sambært Bíbliuna bleiv gloyptur av einum havdjóri. Gamalt er, at hetta djór var ein hvalur, sum í hesum føri umboðar djevulin. Skal lesarin fata hetta, sum at tey trý systkini verða gloypt av djevlinum? Treyðum, men hetta gevur tær eina hylling á, hvussu høvundurin ar- beiðir við tankasambond- um, og tað stendur í fittan mun til lesaran, at siga til, nær tað er nóg mikið reikað. Flogfarið eitur Sigismund Hansa og tað gevur systk- inum høvi at flyta seg stein av steini. Flogfarið er har- aftrat gult og blátt uttan: >Næstan sum mjólkarbátur- in hjá Meiarínum, gulur og við grónum borðum var hann, Sigmundur<. Harnæst umrødast ferðir við hesum skipi og spýggja, tínæst Sig- mundur Brestisson, sum seldi landið til Noregs. Síð- ani, sjálvandi: >Hin mjólk- arbáturin var »Tréndur«, hann segði kortanei, hann vildi ikki sigla við mjólk til aðrar<. Nú verður lopið til Skótalið Sigmund Brestis- son, og at fråsøgumadurin einaferð hevur vunnið eina lagkøku. Tað er einastu ferð, hann hevur vunnið í happadrátti, og tað stendst bara lítil gleði av tí: >Síðani hevði hann altíð ivast í, um nakar fekk nakað í lívinum, hann ikki hevði uppiborið. Einki kemur av ongum, hugsaði hann, tú mást bóta fyri hvørja gledi«. Tidarstigini eru samstundis Í allari bókini verður nærum samstundis sagt frá hend- ingum í Føroyum og í ødr- um londum, einahelst Suðu- ramerika, men hartil ferðast bókin á fleiri tíðarstigum: nútíðin við fråsøgumannin- um og systkjum, barnaárini hjá teimum somu, minnir hjá pápanum, einahelst úr Føroyum, og fortíðin hjá Nr. 1 — 3. JANUAR 1998 løndunum í Suðuramerika. Ymisk lond og ymisk tíðar- stig verða vovin saman til eina heild, har munur ikki verður gjørdur á tí einstaka partinum. Soleiðis er frá fyrstu byrjan og til skald- søgulok. Komin til La Paz verður sagt frá fólki og býi, men í somu løtu navnið á tí stóra fjallinum /llimani verður tikið upp á tungu, eru vit í Føroyum: »Veitst tú ikki, hvar Illimaður býr, spurdu børnini í grannahúsunum<. Og nú kemur ein síða um børn og Illamann, og so, uttan ávaring, eru vit aftur í La Paz. Hesin stream of conscioussness-kendi teknikkur er aðal-frásggu- hátturin í >Undir suður- stjórnum“, og hann vísir seg eisini í tí einstaka setning- inum: >Teir [vaktarmenn- inir] eru í alpuhúgvu, liturin er tann sami, men húgvan er betur bustað enn tann, sum pápin hevði við sær í fjósið undir kúnna<. Setn- ingurin tekur við í Suður amerika og endar i Føroy- um. Ein aðallindin i skaldsøg- uni er samanburðurin mill- um Suðuramerika og Før- oyar, har tad vid småsøgum og dómum verður víst á, at líkleikarnir eru væl størri, enn tað sum skilir. Drúgvar søgur eru um gamla inkaríkið, og alla tíðina vera samanburðir gjørðir við føroysk viður- skiftir og við persónlig við- urskiftir á fyrstu ferðini burtur. Í frásøgn um synir inkakongs verður sagt, at ein av teimum er við at sálast í sjóverki á víkini við Manta, og at hann eftir hetta bert verður kallaður Admi- ralurin. Tað er annar beigg- in, sum hevur íspunnið eyk- nevnid, og teir gerast so mikið fíggindar, at spaniu- menn uttan hóvasták taka ríkið. Kapitlid fer síðani um nútíðina og endar í fimti- árunum: »Å strondini í Manta verður beiggi hans- ara borin í land við sjóverki. Eisini hann er dømdur«. Inkakongur og synirnir eru fangar hjá spaniólum, og teimum er lítið gott í væntu. Ofrættaråmin frá tí kendu søguni verður snildisliga fluttur yvir f søguna um brødurnar og familjuna, men fyribils veit lesarin bara lítið og lætt um hendan partin. Søgan um teir gomlu inkarnar endar å hesum sinni vid huggykli, har »skaldid av Oynni Svørtu« og ein »annar traðamaður< hittast í gamla inkabynum Macchu Piccu og seta seg at práta saman. Samanberingarnar mill- um heima í Norðuratlants- havi og heima á suðurhálv- uni halda fram heilt niður í smálutir. Systkini vitja býar- partin EI Alto, og tað verður nevnt, at hetta merkir á Hædd. Á henda hátt verður drigið fram, at vit tað sama kundu verið í Føroyum, og tá ið tey fara at tosa um pátrúgv, eru vit í einari føroyskari roykstovu í And- tíðindablað esfjøllunum. Fråsøgumad- urin heldur lítið um huldu- fólk og gand, men systirin - sum bæði minnist barnaár- ini hjá pápanum og abban- um - er mitt í verðini. A- hoyrarnir eru skilliga í stórri samsvari við hana enn við tann »modernada« fråsøgu- mannin: »Bøndurnir halda, at har úti í stórhavinum má vera eitt ógvuliga virkið andaligt lív. Fødingardagur i Andesfjøllunum Ein av grundunum til ferð- ina aftur til Suduramerika er, at eldri beiggin fyllir runt og vil halda fødingardagin, har hann hevur arbeitt. Mót- sett hinum systkinum hevur hann = nevniliga verið vaksnaár í Bolivia og arbeitt fyri = hjálparfelagsskapir. Bøndurnir gera miklan fødingardag eftir teirra siði, og eldri beiggin og systirin fegnast stórliga, meðan frá- søgumadurin, sum nú nevn- ir seg »ein« ella »beiggin«, trilskast og dugir ikki at taka vid blidskapinum. Tad er ikki fritt fyri, at hann ger sær fyri skommum í veitsluni. »Ein« vil spæla upp á bambusfloytu, men dugir ikki. »Ein« vil siga fram egnar yrkingar, men minnist tær ikki. Hann ilskast inn á hesi fólkini, sum skemta sær og tosa, hóast tey einki vita um >semiotik og teknlæru og um ta kreppuna, sum mannaskil er í um allan heim<. Men hví er »ein« so illur í sær? Hvat bagir? Hví ger hann seg við speisemi býtt- ari, enn hann er? Ein ábend- ing fæst úr einum broti, har hann leingist heim og hugs- ar um at vera saman við sínum: »Hann kann svara so hvert, sumt kann bíða, hann noyðist ikki at vera klókur, og tey kunnu arga góðsliga og flenna saman<. Hann skal altíð vísa seg sum hann, ið hevur tamarhald á um- verðini, og hann nevnir í rødu til beiggjan, at hann longu frå barnaårum hevur hildid seg skulla ansa eftir honum. Men staddur i fjar- skotnum landi, hevur beigg- in vist seg at duga at ansa bæði eftir sær sjálvum og ðrum vid. Fyrra helvt av vitjanini í Suðuramerika er stýrd av fødingardegnum og arbeiðs- árum hjá eldra beiggjanum. Vitjað verður aftur, har hann hevur sett virkir á stovn og heilsað verður upp á fólk, hann kennir. Hesin parturin er greidliga at meta sum forleikur ella inngangur til tann avgerandi partin: vitjanina í barndómsbýnum Manta. Tað er kortini ikki so, at høvundurin leggur lesaran á píningarbonk bara fyri at draga tíðina, so at gleðin skal vera so mikið stórri, tå ið adalevnid kemur undan kavi. Allur hesin fyrri part- urin í Suðuramerika er ein samanburður av Føroyum og viðurskiftunum í Andes- fjøllunum, og kikarin verð- ur stillaður, so at lesarin, tá ið stundin kemur, sær týðu- liga og klárt niður igjøgnum árini. Skiftið frá fyrru helvt av suðuramerikonsku vitjanini til seinnu helvt er ikki sért dramatiskt. Flogfarið, sum skal flúgva tey til Guayaquil í Ecuador, er um at detta niður. Tveir av fýra motor- um steðga, og flogfarið fer við ferð niðureftir. Í hesi løtuni, sum hann kennir langa, roynir fråsøgumad- urin at taka samanum lívið hjá sær, og hann kemur til niðurstøðuna, at >Hetta er góð løta at fara {...) Hann fór ivaleyst at vera minstur heiðurliga í eina tíð, síðani verða gloymdur. Hugsar, at tað er rætt soleiðis<. Men hetta gerst ikki evsta stund 0 sø in, og teir slóknaðu motor arnir fara aftur í gongd Hetta er næstan sum í náttúrukvæðunum, har tú ert serliga ábærur í einum tilveruumskifti. Demonirnar liggja ikki og lúra eftir menniskjanum í tíð og úrtíð tær koma eftir tær, tá ið tú ert í kreppu - og tað ert tú åvegis frá eini stóðu til eina aðra Tað er lítil ivi um, at hend- ingin við flogfarinum veruliga er farin fram, men um somu tíð eru vit í skald søgukarmi, og har kann til burðurin tolkast symbolskt Systkini eru avegis at vitja Manta, har tey dvaldust eitt skeið í barndóminum, og har er eisini farið eitthvert fram. Hvat hetta er, má les arin bíða eina løta at fáa at vita "Manta Komin til Manta - »Hetta er Manta, tey eru aftur heima« - gerst fråsøgnin einfaldari og í hevuðsheitum verður skift ímillum Manta nú og Manta tå. Inkarikid og Føroyar hava minni at siga men so mikið n fyriboðanin um dey trega. Kapitlið um kom til gamla heimbýin endar við orðunum: >-Vicente er deyður, segði eg piprandi Vicente er dripin< Hvør Vicente er, veit lesarin ikki reiðiliga enn, men tað er avgjørt vert at hefta seg við, at frásøgu maðurin sigur eg. Higartil hevur hann umrøtt seg sjálv- an í triðja persóni sum hann og vidhvørt niðrandi sum ein. Men nú vit eru aftur í fortíðini, og tað verður borið við eina óhugnaliga hending, verður fyrsti per- sónur brúktur Í næsta kapitli eru tey enn í nútíðini, leita upp kend stød í Manta og minnast aft- ur ta fyrstu tíðina í býnum A kveldi kaga tey inn í eitt høli við bilhardbordum, og har verður rópt á tey. Tað er Eduardo, beiggi Greciu, sum hevur verið nevnd nakrar ferðir ávegis, og nú fáa tey eina hóming av, hvat ið er farið fram, síðani tey vóru her seinast, men alt er ikki mildar kenslur Ein ófriður er komin á hann [Eduardo], hann skemtar og breiðir sum eitt slag av veingjum ella fjaðrum út yvir tey gll Tað skyggir, og skuggar spæla á reyðum botni. Í næstu løtu høggur hann og eyguni brenna vid glóð, sum líkist hatri Tey frætta, at Betty Man- riquez hevði roknað við, at tey fóru at koma eftir henni, og at hon altíð gekk við einum brævi uppi á sær. Og so verður spurt eftir Greciu - Grecia er deyð. Skøtan hevur breitt armarnar út og heggur Men sonur hennara situr her. Takið í hondina á honum Ein brennandi stoytur gongur í hesum hondum