leygardagur 3. januar 1998síða 18

Nr. 1 — 3. JANUAR 1998 tidindabla høvissamanhangi og frå å- virkan, sum fólk og umstød- ur hava havt. Gott dómi um, hvussu Hanus í viðgerðini sansar yrkingina, heldur enn at greina hana eftir meira skip- aðum reglum, síggja vit í umrøduni av yrkingini »Cello«, frá 1933. Hann sigur m.a.: At lesa hana er sum at sita einsamallur inni á eini vín- stovu ein seinnapart í einum stórbýi — kanska við einum javnara — og hoyra streingjaljóð syndra alla tíð- arbundna trygd: natúrina, menniskjað, alla trúgv, allar hugsjónir og til seinast — í einum minniligum grindi — sjålvt heim landið: Leyvið dettur, dettur - havið slettir, slettir - tá um aldarød er farið, hvat av Føroyum er tá eftir? Hetta er sera vekjandi háttur at umrøda skaldskap. Hann krevur, vegna sítt subjektiva lyndi, tó ein strangan og ikki minst ógvuliga skald- skaparkønan umsitara. Tað er skilligt, at Hanus An- dreassen er samvitskufullur tulkari, sum ongantíð fellur til tómt orðaskvaldur ella klisjénýtslu. Hanus ger, í umrødunum av skaldskapi Janusar, fitt burturúr týðingunum, og eitt lítið dómi kann her vísa, hvussu neyvliga og væl hes- ar metingar eisini eru frá- gingnar. Tað er í viðgerðini av týðing Janusar av >The Raven< hjá Edgar Allan Poe. Hann greiðir fyrst frá sambandi Janusar við yrk- ingina, hansara kunnleika til Poe, hvussu hann, í brøvum til Onnu citerar úr >The Ra- ven« og »Ulalume«. Hann metir um týðingina, hvussu frí hon er, hennara lættleika, og heftir seg so víðari við tað so tortýdda >never- more<, sum grindini enda við í hesi víðagitnu yrking. Til tess at kunna greiða spurningin og seta loysn Janusar í eitt perspektiv, hevur hann kannað svensku, donsku, norsku og íslendsku týðingarnar - og kemur so aftur til týðing Janusar — eingi ráð — . Hann kannar síðani ljóðligu árin- ini og rímvirðið og metir at enda, at slíkt skaldskapar- ligt sjálvbjargni, sum hetta er dómi um, kemur hugs- andi úr tí keldu, sum kvæð- ini hava verið hjá skaldi- num. Hetta verður so aftur neyvari staðfest við øðrum dómi, tá ið reglan »Is there — is there — balm in Gilead« verður umsett til hitt næstan ófatiliga lætta og rætta »Grøda smyrsl meg hinu- megin<, har orðið smyrsl í akkurát hesari merkingini hevur fyridømi í einum ør- indi í Regin Smiði. EPILOGUR Verkið um J. H. O. Djur- huus endar við ellivu síðum longum epilogi, har Hanus Andreassen skilliga vísir, hvussu væl hann er komin at kenna skaldið og menn- iskjað Janus Djurhuus. Hann brúkar myndina »tvørsagnarportrid«, sum lesarin má fara igjøgnum, skal hann skilja tvørsagnir- nar — paradoksini, sum stød- ugt takast í Janusi. Hann kannar sjarmuhugtakið — heilt upp ímóti tí minni góðsliga psykopatihugtaki- num og hann ger meting av politiska og tjóðskaparliga lyndi Janusar. Hann ger sær tankar um vit ella intelli- gens hansara, um hugflogið og um vitan hansara og tek- ur at enda samanum skaldið við tankavekjandi sjónar- miðum um, hví hann yrkti, sum hann yrkti. Janus er romantiskt skald í ávísari andsøgn til samtíðarrákið, sum var súmbolisma, ung modernisma, realisma og samanumtikið frígering úr formligum heftum. Seinasta reglubrotið í verkinum er ein, kanska í so stutt, eftirmeting av yrk- ingum Janusar. Sera bein- rakið punktum at enda verk- ið við, er seinasti setning- urin, kar sagt verður um yrkingarnar, at tær eru: >Sum lið í tí framhaldandi millumtekstaliga dansi- num.< Nú eru so hesi trý bindini í verkinum um lív og skald- skap J. H. O. Djurhuusar komin at standa í míni bók- reól — undir liðini á stóra savninum , har Kristian Ma- tras fekk saman í eina út- gávu allar yrkingar Janusar. Eg kenni meg vísan í, at eg fari ofta at venda aftur til hesar bøkur, at lesa í teim- um, tí tær eru væl skrivaðar og fragd at lesa til undir- halds, at hava gleði av teim- um, tí tær vísa mær tulk- ingar á høgum stødi av ti besta vit eiga í føroyskum skaldskapi, og tí at tær geva mær livandi og sannførandi mynd av skaldinum og inn- lit í eitt spennandi tíðarskeið í føroyskari mentanarsøgu. Gudrun Gaard Ein heilsan til pabba å 90 åra fødingardegnum Leygardagin 3. januar fyllir hesin væl- kendi madur 90 år. Olaf Frits Krossteig — sunnanfjørds bara róptur Krossteig — er føddur í Lor- vik tann 3/1-1908 og var elstur og ein- asti beiggi av seks systkjum. Av teimum fimm systrunum eru bert tvær enn eftir á lívi. Foreldrini vóru Oli Krossteig, Oli hjá Ola réptur, og Maria Trossteig úr Niðristovu. Krossteig traðkaði sínar barnaskógvar í Lorvík, og mundu tað vera nøkur rík ár, at vaksa upp ímillum sjómenn og bøndur. Neyvan mundi tú nakrantíð droyma um, at títt yrki her í lívinum skuldi verða skúlalærari. Mær kemur til hugs ein morgun í maí "94, okur báðir stóðu úti við Millugarðin á Økrum, tå ein slupp kom við fullum seglum inn um boðarnar í fjørdinum, og tú spurdi meg, hvat hatta var fyri eitt skip. Eg segði tær, at tað var Norðlýsið úr Havn, sum kom til Regattasiglingina, ið verða skuldi á Vágsfirði sama dag. Tú stóð tigandi eina løtu, men so segði tú: Ja, fyrstu ferð eg kom inn á Vågsfjørd var við einum deyðsiglara, sum æt >Norðlýsið< (tøgn eina løtu) — ja og var hetta fyrstu ferð í lívinum, okur sóu elektrisk ljós, tað var nevniliga komið í Vági árið fyri. Ikki mundi tú hugsa tá, at tú skuldi koma at liva ein stóran part av lívi tínum á sunnara armi av Vágsfirði. Hesin túrur kom at standa sum eitt minni í lívi tínum; hetta skuldi verða ein royndartúrur, sum pápi tín tók teg við suður til Vágs á beding. Hann var skipari á Norðlýsinum; men á veg norður bleiv illveður á landsynningi, og var tú meira deyður enn livandi. Tá tykur komu á Fuglafjørd, segði hin gamli: Nei, eg havi ikki kreftir at taka teg við í ár og síggja teg liggja so sjúkan, so tú má bíða til næsta ár. Hesin minniligi túrur skuldi verða tann seinasti, sum tú var saman við pápa tínum, tí um heystið gekk hann burtur við Norðlýsinum og allari mann- ingini. Hetta vóru sjálvsagt tungir dagar hjá tykum, og komu tí omma tín og yngsti sonur hennara, Jákup Olivar, inn til tykum at búgva, men heldur ikki honum var lívið lagað, tí hann fórst við Onnu árið eftir 24 ára gamal, og mundi hetta seta stopp fyri tínum dreymum at blíva sjómaður. Krossteig fór 18 ára gamal til Havnar í 1926 á læraraskúla, haðani hann fekk prógv í 1929 Tá var ikki so lætt at fáa lærarastarv so tey fyrstu árini starvaðist hann sum ferðalærari runt um í Føroyum Fyrst við Gjógv, í Lorvík og Kaldbak So í Akrabergi og Víkarbyrgi. Síðani í Norðradali og Saksun. Eftir hetta aftur í Suðuroy — fyrst á Økrum og i Lopra, síðani í Vági og til endans aftur á Leiti tey seinastu 26 árini Fråsøgumadur ert tú góður, minnið er sera gott, og er tað stuttligt at hoyra teg siga frá ymiskum hendingum og fólki sum tú kom at kenna runt um á hesum plássum Hvor minnist ikki tær frálíku sending- arnar í Utvarpi Føroya, har Niels Juel Arge hevdi samrødu vid teg, og tå so hugtakandi greiddi frå. Mong eru børnini, sum hava gingið í skúla hjá tær tey 45 árini, tú var lærari, og mangar er heilsanirnar, eg eri biðin um at bera tær, tá eg eri komin í prát við onkran fyrrverandi næming hjá tær Tað man eisini fløva eitt gamalt kenn- arahjarta at fáa heilsanir á hverjum ári sendandi úr útlondum, eitt nú Stórabret- landi og so fjarskotnum londum sum úr USA. Hugurnar til jørd og seyð hevur altíð eyðkent teg, og var tú seyðamaður bæði á Leiti og Bláabergi í nógv ár. Tá lemb- ingin var fyri, skuldi tíðliga verða farið frá húsum fyri at náa runt og vera aftur til skúlan kl. 8.00 um morgunin, og mangar góðar lýtur burtur í haga minnist eg aftur á við takksemi. Skúlin og húsini á Leiti bleiv heim okra, í 1957 kom eisini kirkjan, og var tú deknur og organistur har til í oktober 1975, tá tú fór til Havnar at búgva. Hetta stendur sum ein karmur um míni barna- og ungdómsár, og er tað ongin býarmynd — hvørki her á landi ella aðrastaðni — sum kann metast við tann uppvøkstur og lærdóm, eg her fekk frá mammu og ter, og tað eri eg ómetaliga takksamur fyri. Tá ein náar ein aldur sum tú at blíva 90 ár, tá veit ein, at sólin er komin vestur á luftina. Men sum tú sjálvur sigur: >Ég taki ein dag í senn og takki Guði fyri teir, sum eg fái<. Og júst hetta at takka Guði fyri tað, sum tú hevur fingið, hevur sermerkt teg, tí ongantíð havi eg sæð teg ónggdan við nakað, tú hevur fingið, men altíð takksamur. At kunna siga takk er ein góð gáva at eiga her í lívinum, og er hetta nakað, sum tú enn minnir okkum á, tá ið høvi býðst, hóast vit øll eru vaksin og flogin úr reiðri. Góði pabba, hjartaliga tillukku á tínum 90 ára degi, og mamma tillukku við teim- um 80, sum var í mai, og må Harrin vera hjá tykkum og styrkja tykkum og geva okum nógvar góðar løtur saman afturat ÓJK »sialurin Á - vit seta út í kortið!