leygardagur 31. januar 1998síða 14

Ljóðbylgjur bóru boð »— Líka veit eg, annaðhvort hetta verður søga at kalla ella bara támutar kenslumyndir, men í hvussu er, so er søgan sonn, og sigur hon frå mær sjálvum. ..<. Vit prenta i dag fyrra part av stuttsøgu eftir Gudmund Bruun. Søgan varð prenta í >Jól í Føroyum« Seinni partur Vetrardagar og annars, tå ið ófýsiligt var uttandura, høvdu vit sama spælid inni i roykstovuni, ti roykstova var i Sandagerði eins og køkur. Tað var ein gomul, føroysk roykstova, sum hon eigur at vera, bróst og bitar vóru sótgingin frá teirri tíð, tá tey dag og dagliga hirdu eld á grúgvuni, gamal fýr- staður var eisini, og uppi yvir hekk ímpotturin enn í skerðingi, og á moldgólvin- um vóru enn bæði stabbar og krakkar. Men rættuliga var hon tó ikki roykstova kortini, alt var mest sum deydligt harinni. Betri kann eg ikki lýsa hetta enn at siga, at vit tosaðu altíð heima um at fara uttar í roykstovuna, meðani grann- fólkini, Mass Berg og Juli- anna, altíð fóru innar í royk- stovuna. Okkara roykstova lá har í øllum góðum, men tó mest sum útskotin í hús- inum. Aldri var kykt á fýr- staðinum, uttan tá genturnar ætlaðu at koka sær ræst kjøt ella ræstan fisk, tí at sovorð- ið roykilsi torgaði mamma ikki í køkinum Men heilt lá hon tó íkki fyri eitt eiti, ti at hon var spælirúmið hjá mær og tí minnist eg hana eins væl og roykstovuna hjá Massi. har eg kom hvønn dag og sá mangan fekk irýl og eir sama spælið høvdid. Altíð helt eg Sigm- und tann dagin hava verið eins býttan og Dávid, tá ið hann hevði havt í hond at drepa Savl. At eg altíð spældi, at eg var Sigmundur og bardist við Trónd, var pápi atvoldin í. Honum dámdi ofta seinn- apartin at fara og reika eitt sindur í Havnardali, har hann kundi vera einsamall- ur, og ofta tók hann meg við. Og meðan vit so gingu, segði hann mær frá søgum, frá Flokksmonnum og illu Beintu í Miðvági og Eiriks- boða og frá Vágardreingin- um, ið tók gívrastakkin, men mest segði hann mær frá Sigmundi og Tróndi, og einki spældi eg heldur enn, at eg var Sigmundur. Mong ár seinni, tá ið vit vóru á ferð í Danmørk, segði pápi eina ferð við meg okkurt sovorðið sum, at hann hevði lítið ansað eftir tá á døgum, at hann hevði sjålv- ur lagt kærleikan til Føroya so djúpt niður í meg, sum hann gjørdi á hasum ferð- unum bæði í Føroyum og síðani í Danmørk, >men,< legði hann afturat, >sum eg sjálvur hevåi sett mær fyri at vera Føroyingum ein Før- oyingur og Donskum ein Danskari, so vildi eg eisini, at tå skuldi kenna tad land, har sum tú vart føddur!« Sum eg nú sat har á stein- mum og hugdi upp á mylnu spælið, sum eg aldri mátti nærkast, rann mær í huga ettt vakurt summar, tá ið eg næstan hvønn dag spældi eg var hin navnframi yyggjaskeggin. I grannhús mum hjá Massi var hetta summarið ein genta og vitj um æt Sára; síðani g t hon til Viðareiðis og loyði ung. Vit vóru javn yg ikki var sért, at t sindur legði hug hent Vit spæidi sera Ci im. Eg var Sigmundur Túrið Sigmundarkona I rur st ir í garð mylluna og grót ro arr Trondur yf við greinum úr havanum, síðani við hømiliuleggjum, sum minni sviðu í hendurn- ar. Nú var Tróndur við yvir- lutan, og meðani Sára var standandi og díkti, leyp eg oman, fór úr teimum donsku skónum, sum ikki toldu sjógv, leyp á berum skóleistum frá einum steini oman á sjógvy, so at vatnið rakk upp um gklarnar og legði meg fram eftir romm- um á ein stein eitt sindur uttarlaga og svam har, so frætt og so leingi, eg orkaði, meðan megineinkjan vardi borgina. Tá ið hon so ikki tímdi meir, fóru vit innan í roykstovuna hjá Massi og hjálptust at fjálga um lítla Leiv Øssursson, dukku hennara. Tað var fyrsta barnasorgin, eg minnist til, tá ið Såra fór norður aftur; eg royndi at fáa dóttur Fýsukasar at avloysa, men hon skildi einki av tí og stóð bara og bíndi. Ikki veit eg, hvussu leingi eg sat har og læt barnadag- arnar glíða fram fyri sjón, men á sinni reistist eg, fór at taka í klinkubandið hjá Jógvani - eingin heima - eg fór so upp á gjøt nidan í Havnardal. Eisini har var leingi alt heimligt og kent Har hevði eg gingið við Jógvani smádrongur at savna lesull heim til teirra Nøvnini á hvørjum plássi hevði eg gloymt, men landslagið mintist eg á aftur, og tað var sjáldsamt, sum hetta landslagið ríndi við sál mína. dri havi eg fyrr ella seinri upplivað sovorðið, men bágið verður at siga tað so, at onnur duga á at skyna. Eg havi staðið, har sum norðursjógvurin grammur brýtur inn á Jútlands høgu sandklittar, og í teimum norsku fjørðum, har vatnið er kvirt og alt innibyrgt av Oføra høgum og kavataktum fjóllum. Eg havi staðið við tey stóru vøtn i Svøriki, har bjørkavidurin speglar seg niður í vatnið vakrar sól- skinsdagar ella í Týsklandi g Belgiu hugt út yvir ovur stórar nálaskógir, eg hav Schweiz g Midalhavsins bláu bylgj sæð snjofjøllini í ”livad á 5ostalurin hevur ; allastaðni landslagið rinið soleiðis við meg, at eg noyddist at hugsa: >Hvat er hetta tó frá- lika vakurt: - alt stortøkid hvørt á sín hått.« Men í ur, og Havnardali varð gðrvísi. Har kendist ikki ovurhonds vakurt, men bara so heim- ligt. Øllum hinum kundi eg fara frá aftur við turrum tár- um, men har kundi eg einki annað enn at fara longur framá í heilum. Har kendi eg tann dagin, hvussu rám- andi Símun av Skarði hevði lýst hesa fødilandskensluna, tá ið hann segði: >Tú tekur meg at tær so tætt í tín favn!< Fødilandid er sum ein mamma, ið dregur barn- ið til sín, so at aftran er ikki møguligt, og um brnið kem- ur langt burtur frá henni, so hevur hon tó somu dragandi megi. So langt fór eg, at eg ikki kendi meir, og fór so aftur oman í Sandagerði. Men tá ið eg náddi brúnna, har eg so ofta smádrongur hevði gingið yvir um, fór eg hinu- megin ánna og ætlaði mær at finna ein stóran stein, har eg hevði verið vanur at sita saman við mammu og bíða eftir pápa, tá ið han verið í Kirkjubg. Eg hugsi, at eg fann aftur á steinin - í hvussu er har í nánd. Nú hendi nakað sjáldsamt. Í áðni hevði runnið mær týður til alt, eg hevði sæð. Men sum eg sat har, var tað sum alt fyri eitt kuldin kom í meg, og eg fór at nøtra og piprast í øllum kroppinum. Hetta varaði bert eitt lítið bil, men mær varð tó dátt við, og nú var tað sum alt var uttan fyri sjón mína, alt var vorðið undarliga myrkt, og steinarnir glógvaðu sum stór ónd eygu, ið stardu upp á meg. Sólin ehvði goymt seg aftan fyri skýggj, og eitt lítið lot kendist. men so- vorðið skuldi tó ikki fingið vaksnan drong at rista og hvøkka við. Okkurt mundi vera undir. Ikki vardi eg tå, at ein útlendskur visinda- madur, Sigmundur Freud, hevur gjørt okkum grein å sovorðnum og sagt frá, at sovorðið kemur av einum hvørjum, sum vit hava upp- sinni, men ikki hugsa um meir. Men kortini fór eg at hugsa um, at:tað mundi vera okkurt frá forn- Nr. 20 — 31. JANUAR 1998 um døgum, sum eg hevði gloymt, men sum tó rein við meg enn, tó at eg ikki visti av tí, og eg fór at hugsa um, hvørjum eg hevði gingið saman við her úti. Ein var Niels úr Kirkjubø. Hann kom ofta inn á gólvið hjá okkum, og mær dámdi hann sera væl, tó at summi søgdu hann vera ikki rætt- siktaðan. Tá ið hann hevði fingið sær ein bita ella ein kaffimunn, fór hann at syngja og at dansa púra einsamallur á gólvinum. Eg helt hann var avgamlan. Í hvussu er, mundi hann hava verið húskallur hjá Pram- Gad presti, tí hann segði mær frá, at bæði hann og konan vóru so ófgra fitt og fólkalig. Konan vav ikki lít- ið, og tað dámdi einki teim- um fínu frúunum í Havnini, sum hildu, at ein prestakona átti helst at sita upp á stas, og enn minni dámdi teim- um, at tey bæði fóru á gólv, tá ið góður føroyskur dansur var. Men so yrkti prestur ein tátt um hetta sama, og hann sang Niels, so at í dundi: >Kom alle mine Piger o kommer nu og kom, og svinger í Dansen jer lystelig om!< Men so dugdi hann eisini ein annan song, sum gjørdi, at eg helt hann hava verið skipsmann á ungum døgum hjá Tordenskjold. Mamma hevði sagt mær, at eina ferdina hevdi Torden- skjold bert einans mannin eftir, og hann græt, og so rann fram fyri meg, at hesin sami maðurin hevði verið Nies, tí at so livandi var hann uppi í, tá ið hann sang: »Holmens faste Stok«, at hann mundi ivaleyst hava verið á døgum, tá id Tor- denskjold livdi. Við honum hevði eg verið her av og á, men ikki mintist eg aftur á nakað, sum kundi gjørt meg ræddan, frá teimum løtum, eg hevði ferðast her saman við honum. Men nú ranntað fram fyri meg. Tað var ein gomul genta, sum "æstan hvønn tann einasta dag hevði fylgt hagar út. Rakul æt hon, og hon ferðaðist hvønn dag millum Havnar og Kirkju- bøar við vorum til bóndans Eg visti so dånt, nær hon og hin gamli, hvít klyvjar hestur vóru væntandi, og á onkustaðni í Danmark í 1923 ella 1924. Persónar- nir, vit kenna, eru frá vinstru: Thorstein Peter- sen, Louis Zachariassen, Johannes Gaard úr Svín- oy, Sámal Erik Matras, Einar Djurhuus lækni í Heiðunum, Hjørdis Djur- huus, Jørgen-Frantz Jac- obsen, tveir ókendir, Trina (kenna ikki eftir- navnið) hon er av Sandi og arbeiddi í mótahandli Matras, Christoffer Lút- zen, Tróndur Olsen og konan og seinastur er Gudmund Bruun. Mynd- ina eigur Martha Matras fjóstekjuni njósnaðist eg eftir, nær tey mundu fara at koma undan, og um ikki so var, at bátar vóru væntandi eisini, rann eg alt í einum ímóti teimum og fylgdi teimum eitt sindur á leið. Bæði vóru gomul; tá ið eg hugdi upp á hennara lang- leitta og rukkuta andlit und- ir turriklædnum, hugsaði eg ofta um, annadhvørt hon ella rossið var eldri. Onnur søgdu hana hava heldur seinført gongulag, men eg måtti næstan renna, um eg vildi fylgja við, og var skjótt útlúgvaður. So setti hon meg upp at ríða millum klakka, og um so mamma kom at síggja meg, var eg erpin. Ofta var hon fámælt, við hvert meira mælsk, og so hevði hon mangt at siga frá. Hon visti um alt, sum búði úti í haganum, um álv- ar og risar, dvergar og hul- dufólk, og ikki segði hon frá sum fólk flest, ið íkki trýr sjálvt, at sovorðið er; hon hevði mangan sæð at hon sjálvt hevði verið ein huldu- genta, sum huldufólkið hevði lagt út á vøll, tå ið tað hevði tíkið eitt mans barn til sín, og sera syrgin var hon, at hon kanska aldri slapp við inn í himin, tá ið hon andaðist, men skuldi koma aftur til huldfólkið í Reyninum. Tá ið hon segði frá ølium hesum forna, sum longu tá var farið at leggjast á deyðastráð, so livnaði tað upp aftur, og ofta helt eg meg sjálvan síggja okkurt logið, tá ið eg fór heim aftur einsamallur. Einki segði