mikudagur 18. februar 1998síða 6

6 tíðindablaðið 500) Ææ æ Um føroyingar hava tol og møguleika at bíða longur enn bretar, so kan tað vera til fyrimunar fyri Føroyar, sigur professari í havrætti við lærda háskúlan í Oslo, Geir Ulfstein. Miðlinjukravið og treiskni kann í seinna enda vera før- oyingum til fyrimunar. Ein rættarsak í Haagdómstólinum er sum at blaka terningar, úrslitið er púra Óvist. Í SAMRØDEU VIÐI Jocvan HUGO GARDAR Latid ikki bretar fåa ta fatan, at tit eru í tíðarneyð, men fáið teir at skilja, at teir hava meir at missa við at lata marknamálið bíða, enn før- oyingar. Hesi eru rådini, føroyingar fáa frá einum av leiðandi serfrødingum hjá norðmonnum innan hav- rætt, Geir Ulfstein. Hann var millum annað við í tí bólkinum, sum norska stjórnin valdi at fyrireika rættarmálið millum Noreg og Danmark um markið millum Jan Mayen og Grønland — Føroyingar mugu hugsa seg væl um, áðrenn farið verður víðari, og latið vera við at viðganga nakað, bert fyri at fáa ígongd samráð- ingar, sigur Geir Ulfstein Hann sigur, at ein eigur gjølla at umhugsa tað krav- ið, sum føroyingar hava kravt, sammeta tað við bretska kravið og finna út av, hvat liggur í teimum báðum krøvunum — Ein spurningur føroy- ingar sjålvandi eiga at um- hugsa, er um ein skal vikja frå upprunakravinum um miðlinjuna. Um tað er neyð- ugt at hava bæði fiskimark og mark á havbotninum á sama stað, ella um ein eigur lata bretar fáa meir av sín- um kravi. Hetta eru spurn- ingar, sum eiga at vera gjøll- iga umhugsaðir Arga mótpartin Geir Ulfstein sigur, at ein triðji spurningurin sum eig- ur at viðgerast er, um virk- semið á leiðini, partarnir eru ósamdir um — Hvussu ågangandi skal ein vera í sínum virksemi Hvussu nær tí umstridda økinum skal ein hava virk semi, t.d. innan oljuleiting, ella skal ein halda seg hampuliga langt frå einum slíkum øki” sigur havrættar- serfréðingurin - Bretar hava valt ein miðal ágangandi framferð- arhátt , men teir eru ikki farnir um miðlinjuna - tað eg veit um Ein kundi hugsað sær eina enn meir ágangandi framferð, til dømis kundu bretar farið undir leiting norðan fyri ella vestan fyri fiskimarkið Geir Ulfstein vísir eisini á spurningin um, hvussu grundlinjan skal strekkjast, tí fleiri mátar eru at gera tað uppá afjonsjurn Geir Ulfstein hevur ikki ná- greiniliga sett seg inn í marknatrætuna millum Før- oyar og Bretland, men út- talar seg sum serfrøding innan havrætt, og við ser- ligari vitan um Jan Mayen/ Grønland-trætuna, = sum endaði í Haag-dómstóli- num. Í hesum málinum fór Danmark beinleiðis til Haagdómstólin, uttan fyrst at boða Noreg frá — Hetta gjørdi sjálvandi, at vit fingu eitt sindur ringa tíð, men ein bólkur bleiv í skundi settur til at arbeiða við málinum. Bólkurin um- fataði umboð fyri stjórnina og nakrar serfrødingar, sum kendu til málið og máls- viðgerð í Haagdómstóli- num. Eg var við sum hav- rættarserfrødingur, sigur Geir Ulfstein Spurningurin um trætan um markið skal sendast til Haagdómstólin hevur verið umhugsaður í Feroyum leingi. Geir Ulfstein sigur, at hetta er sum at kasta ein terning. Ein kan íkki frammanundan við vissu vita, hvat dómstólurin vil leggja dent á. — Danmark er ikki partur í havrættaravtaluni, sam- bært teimum upplýsingu- num eg havi, men Danmark er partur í landgrunnarav- taluni av 1958, og hon kann tí brúkast í Haagdómstóli- num Geir Ulfstein sigur, at ein góð orsøk til at fara til Haagdómstólin er, um bret- ar gerast ov víðgongdir í sínum krgvum. — Danmark hevur royndir frá slíkum rættarsakum, og kann væl royna seg aftur. Haagdómstólurin kann byggja sínar dómar á bæði havrættaravtaluna og avtal- una um landgrunnar Í artikkul 6 í landgrunn- aravtaluni er fyrsta krav, at tað er ein avtala ímillum partarnar, og er eingin av- tala, so er tað miðlinjan sum skal telja um ikki serligar umstødur gera seg galdandi Í hesi avtaluni verður áherðsla løgd á miðlinjuna sum eitt týðandi prinsipp. Tá er spurningurin um tað eru serligar umstødur mil- lum Føroyar og Stórabret- land. Eftir mínum tykki skuldi tað ikki verið nakrar serligar umstødur sum gera, at annar parturin kann krevja undantak frá midlinj- uprinisppinum Serligar umstødur kunnu vera nakrar oyggjar, sum skulu telja við ella ein ser- ligur partur av strondini. Kolbeinsey norðanfyri Ís- land er eitt tílíkt dómi. — Men í høvudsheitinum leggur landgrunnaavtalan stórri dent á miðlinjuprin- sippi enn enn havrættarav- talan, ið ikki nevnir mið- linjuprinisppi Artikkul 83 f havrættar- avtaluni sigur, ar partarnir skulu hava eina avtalu sin- amillum. Men hava partar- nir ikki undirskrivað nakra avtalu, so skal ein nýggj av- tala byggja á altjóða lóg, sum Haagdómstólurin rætt- víst skal finna fram til. — Samanbera vit hesar báðar avtalurnar, so er tað mest stuðul fyri miðlinju- prinsippinum í landgrunna- avtaluni. Hinvegin er einki til hindurs fyri at Haagdóm- stólurin brúkar havrættarav- taluna og finnur út av, at miðlinjuprinsippið er tað, sum er mest rættvíst í 6- semjuni millum Føroyar og Stórabretland. — Men — tað er eitt men, tí í málinum um markið millum Grønland og Jan Mayen endaðið tað við somu loysn fyri markið á landgrunninum og 200 fjórðinga fiskimarkið. Træt- an um markið á landgrunn- inum bleiv loyst við av- taluni av 1958 (landgrunn- aravtalan), meðan 200 fjórðinga fiskimarkið bleiv loyst við ávísing til tað vit kalla fólkarættarligan sið- venjurætt. Her bleiv eingin munur á markinum, sjálvt um landgrunnaravtalan klárt vísir til miðlinjuprin- sippið. Skilir dómstólurin millum hvat fyri strandalond vit tosa um? — Ja, dómstólurin í Haag sigur, at miðlinjuprinsippið er eitt gott útgangsstóðið, tá strandalondini liggja yvirav hver ødrum sum Føroyar og Stórabretland. Hin møgu- Tolni gevur leikin er grannahav, sum til dømis millum Spania og Frakland. Tá strandalondini liggja yvirav hvør øðrum er miðlinjuprinsippið av stórri týdningi fyri dómstólin. Kann fara báðar vegir Geir Ulfstein sigur, at Haag- dómstólurin í Jan Mayen/ Grønland trætuni væl kundi havt valt miðlinjuprinsipp- ið, men hann valdi í staðin at tilpassa miðlinjuna. — Grundgevingin var fyri tað fyrsta strandalongdin og fyri tað næsta at tryggja grønlendskum fiskiførum atgongd til eitt åvist havøki. Ti liggur markið millum Jan Mayen og Grønland nú "nærri Jan Mayen, enn grøn- "lendsku strondini. Hann sigur at tað kann tykj- ast, sum um Haagdómstól- urin roynir at finna ein mill- umveg, so báðir partar fáa eitt sindur. Hevur stóddin á londu- num nakran tydning? — At Føroyar eru eitt lítið land og Stórabretland eitt stórt land, skal ikki hava nakað at siga, og tað stendur heldur einki í einum dómi um at rætturin hevur lagt dent á nakað slíkt, tá teir hava dømt. Hinvegin kann ikki útihýsast tann møgu- leikin, at dómararnir vilja leggja dent á stødd, hóast spurningurin ikki er umráð- andi fyri dómstólin. Geir Ulfstein sigur, at tað kann hugsast at føroyingar kunnu leggja inn nøkur krøv sum gera, at dómstól- urin metir tað av týdningi fyri føroyingar. — Eins og í Jan Mayen/ Grønland dóminum, har dentur er lagdur á at grøn- lendarar skulu hava atgongd til eitt ávíst øki, so kann henda at føroyingar kunnu vísa á eitt ávíst mynstur hjá einum fiskaslagi. Hetta mynstrið kann vera við til at ávirka dómstólin. Um Føroyar kunnu prógva fyri Haagdómstólinum, at tosk- astovnurin ella svartkjafta- stovnurin ferðast í einum ávísum øki, kunnu føroy- ingar fáa dómstólin til at leggja dent á hetta í sínum dómi. Ikki roynt fyrr Í samband við trætuna mill- um Føroyar og Stórabret Nr. 32 — 18. FEBRUAR 1998 land hevur verið ført fram, at vit kunnu framvegis hava 200 fjórðinga fiskimarkid, men at Stórabretland kann hava rættindini langt inn á føroyskt øki á havbotni- num. Geir Ulfstein sigur, at hetta hevur Haagdómstólur- in enn ikki gjørt nakað við. — Einasti dómurin frá Haag-dómstólinum har teir bæði skuldu seta fiski- og landgrunnamark er júst í Jan Mayen/Grønlandd6minum. Har valdu teir sama mark Frammundan hevur dóm- stólurin avgjørt landgrunn- amarkið. Kann fiskimarkid broyt- ast, um bretar vinna í Haag? — Nei, tí her er ein endalig avtala millum partarnar, og tað kann Haagdómstólurin einki gera við. At tað í dag er ein avtala, har miðlinju- prinsippið er brúkt, talar fyri at miðlinjuprinsippið eisini verður brúkt á havbotni- num. Krevjandi at fara til Haag Geir Ulfstein sigur, at før- oyingar hava tveir møgu- leikar, tad er at ganga nøkr- um av bretsku krøvunum å møti, ella at fara til Haag- dómstólin. — Spurningurin um hvussu ringa tíð føroyingar hava er tann fyrsti, sum má loysast. Kunnu føroyingar bíða, so gerið tað, og fáið bretar at koma við einum útspæli. Tann parturin, sum kann bíða, hevu. cisini mest at vinna. At føra eitt rættar- mål í Haag er krevjandi bæði figgjarliga, og nógvir serfrødingar koma inn i myndina, og málið tekur tíð. Hvussu umfatandi er ein fyrireiking til Haagdómstól- in? — Tað krevur nógva peng- £ þa — Um føroyingar meta, at tað kravið, teir hava kravt, er tað mest rætt- vísa, og tað kravið, sum kann vinna fram í Haag- dómstólinum, so síggi eg onga grund til at víkja frá hesum kravinum. Haldið fast og bíðið við Haagdómstólinum so leingi tit hava møgu- leika. Fyri føroyingar er at vóna at bretar hava meir skund, sigur norski havrættarserfrødingurin, Geir Ulfstein ar. I Jan Mayen/Grønland málinum brúktu vit nógva tíð, pengar og fólk. Her á lærda háskúlanum í Oslo vóru vit eini seks-sjey per- sónar, sum vóru serfrøding- ar innan fólkarætt, fiski- vinnu, landafrødid og so framvegis. Harafturat fingu vit hjálp frá fólkarættsser- frødingum í millum annað Fraklandi, Stórabretlandi og USA. Hesir serfrødingarnir eru dyrir. Harafturat koma embætisfólk, sum arbeiddu við málinum í stjórnini. Vit brúktu tilsamans umleið fimm ár frá tí at danir í 1988 sendu málið til Haag, til dómurin fall í 1993. Eini ráð til fóroyingar? — Um føroyingar meta, at tað kravið, teir hava kravt, er tað mest rættvísa, og tað kravið, sum kann vinna fram í Haagdómstólinum, so síggi eg onga grund til at víkja frá hesum kravinum. Haldið fast og bíðið við Haagdómstólinum so leingi tit hava møguleika. Fyri før- oyingar er at vóna at bretar hava meir skund.