mikudagur 18. februar 1998síða 7

Nr. 32 — 18. FEBRUAR 1998 tíðindablaðið (0) AR Á Enskur serfróðingur heldur fóroyingar vinna marknasak: Mest sannlikt at undirgrundarmarkið verður tað sama sum fiskimarkið — Soleiðis sum eg meti stóðuna verður undirgrundarmarkið nakað sum líkist núverandi fiskimarkinum millum Føroyar og Bretland. Eitt undirgrundarmark, ið víkur nógv frá verandi fiskimarki hevði helst verið eitt stórt yvirraskilsi. Hetta sigur Martin Pratt, serfróðingur í marknamálum við Sosialin. Herfyri helt hann áhuga- verdan fyrilestur í London við heitinum >Whose oil is it anyway — International Boundaries Disputes< TumMmas Pauui MÝrI SKRIVAR ÚR LONDON Í fyrilestrinum kom Martin Pratt, ið arbeiðir á Universi- ty of Durham — Internatio- nal Boundaries Research Unit — (IBRU) inn á fleiri spurningar sum hava alstór- an áhuga fyri føroyingar í okkara marknatrætu við Bretland. Landamark deild- in á University of Durham er einasta av sínum slag í heiminum, og er viðurkend sum fremsti myndugleiki innan markaspurningar. Olja og markna- spurningar Í jørdini eru tað tilsamans umleið 310 altjóða landa- mørk. Av hesum eru fimti áhugaverd í oljusamhangi. Sum dømi kunnu nevnast londini við Norðsjógvin — Noreg, Bretland, Týskland og Danmark. Hugtakið um >landa- mørk« á havbotninum er lutvíst nýtt. Aftaná seinna heimsbardaga byrjaði olju- ídnaðurin av álvara at um- hugsa møguleikarnar við oljuvinnu á havinum. Síð- ani tá er tøknifrødin vorðin betri hvørt ár og stórar olju- keldur funnar á djúpum vatni. Hetta hevur ført við sær, at tórvur hevur verið fyri at gera »landamørk« á havbotninum, so at stranda- londini kunnu kanna sær nåttårurikidømi ið liggja á havbotninum. Norðsjógvur- Marknaósemjan fevnir eisini um alt tað stóra økit in er gott dómi um, hvussu strandalondini hava býtt nåttårurikidømi undir hav- botninum. Løgfrødi og havrættur Sambart Sameindu Tjóða Havrætti (United Nations Law of the sea Convention »UNCLOS«) sum kom í gildi 1994 hava strandalond fult ræði yvir sjógkinum út til 12 fjórðingar frá landi. Harafturat hava strandalond einkarætt at nýta náttúru- rikidømi út til 200 fjórðing- ar ur landi. Er styttri enn 400 fjórðingar millum tvey strandalond verður tann tiltikna miðlinjan nýtt sum mark. Oyggjar og UNCEOS kemur eisini inn á spurningin um oyggjar kunnu roknast uppí tá fiski og undirgrundarmørk skulu setast út í kortið. Nidurstød- an er, at oyggjar telja eins nógv og fastlond, tá mørk skulu leggjast. Tað eru tó nøkur ting, ið skulu uppfyll- ast, áðrenn ein oyggj kann vera roknað uppí, tå mørk skulu leggjast. Oyggjar — drangar ið ikki kunnu føda fólk kunnu ikki teljast við tá fiski og undirgrundar- mørk skulu leggjast. Hetta hevur ført við sær, at Bret- land hevur slept kravi um at nýta Rockall í undir- grundar spurningum. sunnan fyri Føroyar „1820 -12%0 -8%0 -420 030 6471 src Linja Á er fiskimarkid millum Føroyar og Bretland, ið eisini er miðlinja. Linjan B nærri Føroyum er metta upprunaliga kravid, ið bretar settu sum undirgrundarmark Fiski — Undir- grand Pratt kom eisini inn å fiskimørk og oljumørk. Midskeidis i 70-årunum samdust Føroyar og Bret- land at nyta midlinjuna sum fiskimark. Tað kann ti tykj- ast okkum føroyingum tor- skilt hvi undirgrundarmark- ið ikki kann vera tað sama Schiehatlion É- | sum fiskimarkid. Martin segði, at altjóða sidvenja hevur verið at fiskimerk og undirgrundarmerk fylgja hverjum ødrum. Tað er tó ikki nøkur altjóða lóg ið sigur, at fiski og und- irgrundarmørk skulu fylgj- ast. Undirgrundar- samarbeiðið Tað eru fleiri dómi runt heimin, har lond eru vorðin samd um at samarbeiða við- víkjandi oljurikidømi. Sum dómi kunnu nevnast Noreg og Bretland. Í 1976 samdust londini bæði um at menna gas kelduna Frigg í felag. Hetta førdi við sær, at 60% av inntøkunum fara til Noreg og 40% fara til Bretland. Eisini kunnu lond semjast um at hava felags ræði yvir einum øki. Hetta er stødan í Reyða Havinum har Saudi Arabia og Sudan ráða í felag í økinum djúpri enn 1000 metur. Lond kunnu eisini arbeiða saman um oljurikidømi utt- an at vera samd um undir- grundarmarkið landanna millum. Hetta er stødan í økinum rundan um Falk- lands oyggjarnar í suður- atlants havi. Her eru Bret- land og Argentina vorðin samd um, at fremja kanning og útvinning av kolvetni hó- ast ongin semja er um und- irgrundarmarkið. Hetta kundi verið ein gongd leið í marknatrætuni millum Før- oyar og Bretland. Samandráttur Sambart Martin Pratt er al- tjóða sidvenja at fiski og undirgrundarmørk skulu fylgjast. Spurdur um marknatrætuna millum Bretland og Føroyar segði Martin, at mest sannlíka úr- slit er, at undirgrundarmark- ið verður tað sama sum nú- verandi fiskimarkið. Samreða við Martin Pratt Fríggjadagin tann 13. febru- ar tosaði Sosialurin við Martin Pratt. — Hvat heldur tú undir- grundarmarkið millum Før- oyar og Bretland verður? — Tað er altíð sera torført at spáa um úrslitið av sam- ráðingunum, men sum eg síggi støðuna, so verður undirgrundarmarkið nakað sum líkist núverandi fiski- marki landanna millum Eitt undirgrundarmark, ið víkur nógv frá núverandi fiskimarkinum hevði verið eitt stórt yvirraskilsi. — Hví verður undirgrund- armarkið tað sama sum fiskimarkid eftir tinari met- ing? — Miðskeiðis í 70-årunum samdust Føroyar og Bret- land um fiskimark landanna millum, og er tað midlinjan landanna millum. Ein skal seta sær spurningin — er nakað broytt síðani tá, ið ger, at undirgrundarmarkið ikki skal vera miðlinjan? Sjálvur haldi eg ikki. Runt heimin er siður, at fiski og undirgrundarmørk fylgjast, men tað er ikki nøkur lóg, ið sigur at so skal vera. Er semja komin um annað markið — fiski ella undir- grundarmarkið, so verður hitt markið tað sama. — Núverandi fiskimark millum Føroyar og Bret- land er ein gentlemen av- tala. Kanska skulu føroy- ingar stronkt á at fingið eina formella bindandi av- talu um fiskimark, og síð- ani nýta tað í samráðingu- num um undirgrundar- markið? — Ja, tað hevði verið ein gongd leið. Eftir mínari meting, hevur tann bretska stjórnin verið ógvuliga drál- andi í samráðingunum. Tað er í tókum tíma, at bretar koma við nýggjum útspæli. — Bretar hava ført fram, at av ti Suduroyggin er so langt frå hinum oyggjunum skal hon ikki telja fult tá markið skal setast. Hvat heldur tú um tað støðuna? — Føra bretar fram hatta sjónarmiðið gera teir sær sjálvum eina bjarnatænastu. Suðuroyggin er ikki nakar hólmur — umleið 10% av føroya fólki býr har. Hygg- ur ein eftir oyggjunum, ið bretar rokna miðlinjuna eft- ir, so eru fleiri av teimum lítlar — nærum hólmar. Til dømis býr ongin á St. Kilda