hósdagur 19. februar 1998síða 10

10 tíðindablaðið + fir Småar tjóðir klåra seg betur Gongdin i altjóða samfelagnum er til fyrimunar fyri smáar tjóðir britannien Nidurstødan i greinini er, at kostnadurin fyri sjålvstyri i dag allarhelst er minni enn hann hevur verið í fleiri øldir. Kunnu lond vera ov smá? Hesin spurningur er settur í eini åhugaverdari grein í >The Economist« 3.-9 januar 1998. Av ti at greinin er ógvuliga viðkomandi fyri føroyingar, loyvi eg mær at at endurgeva eim part av greinini Í greinini verður Ísland tikið fram sum fyrimynd og demi Ísland er nakað fyri seg Við einum íbúgvaratali nið- anfyri 270.000, er landið minsta limalandid í OECD Hóast íbúgvaratalið ikki er stórri enn í einum hampi gum býi í USA, so hevur andið alt tað. ið hoyrir til ein framkomnan stat. Sítt egna mál, mynteind og tjóð- banka. Egið flogfelag, um- boðsmenn g ríkan skald 3 gvuliga skap eisini er Hendan pinkutjóðin er eisini ímyndin um framtíð- na. Í dag eru nógv fleiri lond enn tað vóru í byrjanini av 20. øld og talið bara veksur. Í komandi øld verða nógv fleiri lond sum Ísland verðini Hesin stóri vøksturin av jålvstødugum tjóðum tey síðstu merkir, at helvtin av londunum í dag hava færri íbúgvar enn Stat urin Massachussetts í USA Hesin vøksturin hevur verið um somu tíð sum fleiri lond fara saman í felagskapir fyri at fáa stórdriftsfyrimunir, so 50 árini sum em storan heimamarkna og felags mynteind, sum td. El arbeiðir fram ímót H gur he kkun støddini? Og telja høvuds- fyrimuninir vid stødd — tryggleiki og størri heima- marknaður — minnið í eini verð við vaksandi fríhandili og tøkni sum minkar týdn- ingin av fjardstødu? Småar tjóðir er sjálvandi ikki nakað nytt fyribrigdi Fólkatalið í fornu grísku bý- arstatunum var minnið enn fólkatalið í Íslandi í dag. Tá gamla Athen var á hæddini á døgum Perikles, búðu okkurt um 200.000 fólk, í- roknað trælir Í Renæssance ltaliu var landið býtt upp í eina rúgvu av býarstatum I 19. øld varð rákið at savna londini í stórri eindir. Tað var hildið at vera ørt av Belgia og Portugal at vilja vera sjålvstødug, tí londini Starvsmanna- felagið á internetið Limir í Starvsmannafelagnum fáa nú møguleikan at nýta tøknidepulin hjá Postfelagnum EIRIKUR LINDENSKOV Í kveld millum klokkan 19 og 21 stendur tøkni- depulin hjå Postfelag- num á Tinghúsvegnum í Havn opin fyri øllum limunum í Starvsmann- afelagnum, sum hava á- huga at royna seg á int- ernetinum. Hetta verður gjørt fyri at kunna tey áhugaðu um teir møgu- leikar, sum liggja í stóra telduútbúnaðinum hjá Postfelagnum og somu- leiðis fyri at fáa eina hóming av, hvussu mangir limir hava áhuga í tilbodnum, sum Starvs- mannafelagið nú bjóðar sín- um limum, stendur at lesa í nýggjasta Starysblaðnum. Starvsmannafelagið hev- ur avtalað við Postfelagið at læna útbúnaðin ein tíma um vikuna til limirnar. Finnur Andreassen og av at vegleiða fólk í teim- um møguleikum, teldur- nar geva, saman við Hend- rik Thomsen, neyndarlimi í Postfelagnum vóru alt ov smá til at kunna hava ein burðadyggan bú- skap. Guiseppe Mazzini, ein av oddamonnunum fyri sameiningini av ltaliu, meinti at seks statir var n6g mikid fyri Europa. Tå fyrri veraldarbardagin byrjaði, vóru 62 sjålvstødug lond f heiminum, og i dag eru 193.87 av teimum hava íbúgvaratal sum er minni enn í Danmark, 58 minni enn 2,5 mill. íbúgvar og 35 minni enn 500.000 íbúgvar. At londini eru smá merkir ikki at tey eru fåtøk. Stór- veldi hava politiska makt, men eru sjálvdan rík, av tíggju teimum — størstu londunum eru bert USA og Japan rík. Kann tað vera at smá lond eins og smáar fyritøkur kunnu vaksa skjótari enn tey stóru ? Tað sum hevur týdning er leiðsla og hugsjónir. Hóast tað ikki er ein beinleiðis vansi at vera stórur, so eru fyrimunirnir minkandi, og vansarnir at vera lítil eru minkandi. Alberto Alesini, profess- ari í búskaparfróði á Har- vard, vísir á, at stór lond hava møguleika at stuðla landspørtum við figgjarlig- um trupulleikum og soleiðis útjavna kreppur. Um hesin stuðul bert er í einum av- markaðum tíðarskeiði er í lagi, men ofta endar hetta sum ein verandi loysn. Hann lýsir Italia sum dómi, tað ríka Norðuritalia hevur síðani kríggið latið pengar til Suduritalia, við tí enda- Nr. 33 — máli, at vælferðin skal verða eins í øllum landi- num. Í byrjani gekk sum ætlað, men tey seinastu tjúgu árini er Suduritalia dragnað longur og longur afturúr. I dag ivast man um peningaflytingarnar — frå norður til suður hava posi- tiva ávirkan á búskapin, ella um tær skaða fyritakssemi og vøkstur. Semja man vera um, at stórur marknaður gevur stórdriftsfyrimunir, EU er eitt úrslit av hesum. Men við tí vaksandi fríhandili, eru hesir fyrimuninir mink- andi, tann besta marknað- arstøddin er allur heimurin. Í árunum 1918 — 1939 t.d. tá ið ógvuliga strangar handilsforðingar vóru land- anna millum var týdningar- mikið við einum stórum heimamarknaði. Í dag eru marknaðinir nógv opnari og framburðurin í tøknini hev- ur minka um flutnings- kostnaðin bæði av verum og vitan. Av tí at tey smáu londini handla nógv við umheimin, eru tað tey id hava havt størstu fyrimuninir við fri- um handili. Handil við um- heimin vidførir prosperity. Kanska er tað júst tí at tey eru smá og noydd at handla nógv við onnur, ið ger at tey so ofta hava prospera meira enn stór lond ið venda sær frá heimsmarknaðinum. Yvirhøvur vidførir spesia- lisering meira lønsemi. Is- lendska fiskivinnan hevur fleiri ferdir betri lønsemi enn t.d. tann canadiska. Høvudsorsøkin er tann, at av tí at fiskivinnan í Íslandi er høvudsvinnan, so er ikki ráðiligt at stuðla vinnuni sum gjørt verður aðrastaðir har vinnan er meiri fjøltått- að. Smá lond hava eisini havt stórar fyrimunir av nýggju tøknini, sum hevur minkað um kostnaðin av samskifti við onnur lond. Hetta sæst 19. FEBRUAR 1998 millum annað av Internetbrúkarum í smáum ríkum londum. Í mun til fólkatalið hevur Island næstflest brúkarar í verðini Nidurstødan í greinini er, at kostnaðurin fyri sjálvstýri í dag allarhelst er minni enn hann hevur verið í fleiri øld- ir. Mínar viðmerkingar Vit kunnu draga fleiri para- lellir úr greinini á føroysk viðurskifti. Vit fáa eins og Suduritalia fær frá Norðuritalia, fíggj- arligan stuðul úr Danmark við tí endamáli at uppihalda eina ávísa vælferð. Men alt fleiri serfrødingar bæði her og aðrastaðir við ivast í um slíkur stuðul ikki ger meira skaða enn gagn. Í greinini verður víst á at tann islendska fiskivinnan ber seg so væl júst tí hon ikki fær almennan stuðul, og er tí noydd at laga seg til fortreytirnar og fáa sum best burturúr. Eitt eyðkenni fyri fyritøkur ið klára seg væl, er at tær eru framskygdar og hava hugsjónir. Hesir eg- inleikar eru eisini galdandi hjá tí einstaka menniskja- num og hjá landsins stjórn Hetta eigur at geva okk- um føroyingum nakað at hugsa um. Politikkarnir mugu sum skjótast finna út- av hvørjar fortreytir fiski- vinnan skal arbeida undir, so at vinnan kann tillaga seg teimum nýggju fortreytir- nar, bæði sær sjálvari og samfelagnum sum heild at frama. Ein stórur bági fyri menn- ingini av Føroyum er at so heilt ótrúliga stór orka fer at viðgerða okkara stóðu í ríkinum. Høvdu vit verið ein sjålv- støðug tjóð, so høvdu heilt onnur mál verið á dags- skránni og vit høvdu kunna ført veruligan politikk. Hildur Eyðunsdóttir