mikudagur 11. mars 1998síða 9

re - A —n0. # [| Nr. 47 — 11. MARS 1998 tidindabladid IK! 9 Av misgávum vantaði síðsta brotið í greinini hjá Maritu Petersen í blaðnum á gjár. Tí endurprenta vit greinina í fullum líki blaðstj. Tíverri fall málið í fjør, men nú liggur tað aftur í rættarnevndini, og vón- andi fer okkurt at spyrjast burturúr hesa ferð, nú allir flokkar uttan Sambands- flokkurin hava sæð at neyðugt er við broyting- um í støðu Føroya mót- vegis Danmark. Í sambandi við,at Javn- aðarflokkurin hevur ar- beitt við hesum máli, hava mótstøðufólk okkar- ar í heilum ført fram, at javnaðarflokkurin — vil hava loysing. Serliga týðiliga kom hetta til sjóndar í val- sending Sambandsfloks- ins, har varð hetta end- urtikið ferð eftir ferð. Har var sagt, at Sambands- flokkurin er einasti flokk- ur, sum vil varðveita rík- isfelagsskapin.og at Javn- aðarflokkurin gongur inn fyri loysing. Í Dimma- lætting er sama sega. Tað verður tí neyðugt her áðrenn valið at gera greitt, at Javnaðarflokkurin fram- haldandi vil vera innan fyri ríkisfelagsskapin. Hetta vita allir flokkar væl, eisini sam- bandsmenn, tí tað stendur greitt í uppskotinum hjá Javnadai flokkinum um set- an av stjørnmålanevnd. Í viðmerkingunum stend- ur: Javnaðarflokkurin ynskir sterri sjálvræði innan fyri Ríkisfelags- skapin. Eitt annað mál, sum verð- ur tikið fram í sambandi við setan av stjornmålanevnd og størri sjålvavgerdarrætti f egnum målum, er at Javn- aðarflokkurin vil seta væl- ferðarsamfelagið í vága. Er tað veruliga so, at vit við at fáa meira sjálvstýri seta sosialu trygdina upp á spæl? Hetta hevur Javnaðar- flokkurin hugsað nógv um, og flokkurin leggur stóran dent á, at sosiala trygdin verður varveitt, og hetta metir flokkurin seg vera før- an fyri at gera. Sjálvstýri innan fyri rikisfelagsskapin Javnaðarflokkurin hevur seinasta árið roynt at fáa løgtingid at samtykkja setan av stjórnmálanevnd, sum skal gera uppskot um nýggja skipan um viðurskiftini millum Føroyar og Danmark Sum nú er fáa vit oman fyri 800 mió í heildarveit- ing, og hesin peningur er týdningarmikil fyri okkum. Men Heimastýrislógin er ikki nakar garantur fyri heildarveitingina: Hetta er ein árlig veiting, og danir kunnu saktans broyta upp- hæddina, eisini uttan at spyrja okkum. Stjørnmålanevndin skal eisini viðgera fíggjarligu viðurskiftini millum Føroy- ar og Danmark, og tí skal spurningurin um heildar- veitingina takast upp, tá vit fara at tosa við danir um nýggju skipanina. Um borgarligu flokkarnir í Danmark fáa ræði eru stór- ur møguleiki fyri nidur- skurði á sosiala økinum, og ikki er óhugsandi at hesir holdningar kunnu ávirka veitingina til okkum. Tí er tað týdningarmikið, at vit sjålvi gera av, hvussu vit skulu hava tað á hesum øki. Ein nýggj skipan millum Føroyar og Danmark skal ikki ávirka trygdina á al- mannagkinum. Tað skal Javnaðarflokkurin vera ein Marita Petersen, løg- tingsumbod og følka- tingsvalevni trygd fyri. Setid ti ein sterkan Javnaðarflokk á Fólka- ting. Marita Petersen Ein virðilig Orðið „virðiligur“ hevur fleiri ferðir verið havt á munni í hesum stutta val- stríði. Tað hevur verið brúkt um landskassans skuld til statskassan. Hjá teimum, sum í mans- aldrar politiskt hava livað av at billa føroyingum inn, at tað er studningur frå døn- um, sum eigur lívið í teim- um, er tað nú knapliga vorð- ið „óvirðiligt“ at nyta henda sama studning at gjalda rentur og avdráttir við. Aftur og fram er líka langt Fíggjarpolitikkurin hjá hes- um politikarum tykist at síggja soleiðis út: Danir skula gjalda føroy- ingum 900 miljónir um árið í blokkstuðli. Pengarnir skula brúkast til almanna- verkið, heilsuverkið og skúlaverkið. Samstundis skula føroy- ingar gjalda landskassanum skatt. Av skattinum skula 900 miljónir brúkast til rent- ur og avdráttir, sum verða goldin statskassanum. Hetta er ein virðilig stóða, siga teir. Figgjarpolitikkur, sum dugir! Teir vilja ikki ásanna, at aftur og fram er líka langt. Undanferslur Eitt annað, sum liggur í argumentunum hjá hesum somu trongstøddu politikar- um, er, at føroyingar skula ikki våga sær at gretta orå um frælsi so leingi, skuldin til statskassan ikki er aftur- goldin. Vorðið sum tvætl. Dan- mark hevur stóra uttan- landsskuld, men er ikki po- litiskt ófrælst av teirri grund. Og um nú føroyingar høvdu skyldað japanarum og ikki dønum 5,7 miljardir krónur - skuldu Føroyar so hoyrt undir Japan? Alt hetta er bert túnatos Bara undanførslur. Blokk- stuðulin kann eins væl og annar peningur brúkast til rentur og avdráttir. Og før- oyingar kunna gerast fræls- ir, sjálvt um teir skylda stat- inum nakrar miljardir. Tað ber til at vísa sín fræl- sisvilja í dag - á fólkatings- valinum Finnbogi Ísakson Sjalvstyrislog Ríkisfelagsskapurin skal hava nýggjar karmar. Heim- astýrislógin skal avloysast av eini sjálvstýrislóg, sigur Føroya Javnaðarflokkur. Vidurskiftini vid Dan- mark eru ógvuliga aktuel í løtuni, og bylgjurnar ganga høgt í kjalarvørrinum av bankaggluni. Heimastýris- lógin er fimti ár og treingir til åbøtur. Teir politisku flokkarnir royna hvør f sinum lagi at geva bod upp å Føroya framtid, hvussu vit skulu tilrættisleggja vidurskiftini vid Danmark. Nýggja lóg í staðin fyri heimastýrislóg- ina, tað siga nú sjálvt garv- að sambandsfólk. Flestu lond her á leiðum royna at koma sær upp í E.U. so ella so. Danmark, Svøriki og Finland eru full- ir limir av europeiska fe- lagsskapinum, Noreg og Is- land hava eina sokallaða EBS-samstarvsavtalu. Vit standa uttanfyri, og er tað helst rætt, enn í hvussu so er. Vit hava bert eina van- liga — onkur sigur vánaliga — handilsavtalu við E.U. Loysa vit frá Danmark, so eru vit heilt slept upp á fjall. Helst er í dag ein stórur meiriluti fyri í føroyska fólkinum, at vit fáa eina nýggja lóg sum karm um ríkisfelagsskapin, men ym- iskar eru meiningarnar kanska um innihaldið. Nøk- ur fá ynskja onga broyting — onnur ynskja at loysa heilt frá Danmark. Ein meiriluti í Javnaðar- flokkinum setti sær fyri at fremja eina sokallaða sjálv- stýrislóg at avloysa heima- stýrislógina, sum flokkurin nú metti vera ov stirvna. Tað eru skjótt fleiri ár síð- ani, og vit vóru fleiri, sum tá vóru ivasom, men í dag aftan á bankaggluna og bú- skaparkreppuna má ásann- ast, at tað er neyðugt við broytingum, sum seta ávís grundleggjandi viðurskifti upp á pláss. Uppskotið til hesa ætlaðu lóg er ikki gjørt liðugt av Javnaðarflokkinum, men tað er við vilja, tó ein beina- grind er gjørd, og nakað av kjøti komið á. Men Javn- aðarflokkurin ásannar, at eingin politiskur flokkur einsamallur kann avgreiða so týðandi mål, vil ti ikki frammanundan binda seg alt ov nógv til innihaldið í komandi lógini. Tó eitt stendur greitt, lógin eigur ikki at leggja upp til loysing frá Danmark, og tað stigið kann bert takast við eini folkaatkvødu. I stadin hevur Javnadar- flokkurin lagt uppskot fram á ting, um eina stjórnmála- nevnd við umboðum úr øll- um flokkum at fyrireika innihaldið í hesi ætlaðu lóg soleiðis, at hon kann fáa breiðastu politisku undir- tóku á tingi, sum er møgu- ligt, áðrenn vit fara til Dan- markar 2t samráðast víðari her um. Hendan nýggja lógin skal m.a. staðfesta Føroyar og Danmark sum tveir javn- stødis partar av rikisfelags- skapinum. Vit skulu hava rætt til at lóggeva fyri og umsita øll okkara viður- skifti og målsøki, ella nær- um øll, um vit og tá vit vilja og megna tað. Vit skulu varðveita okk- ara rættindi fyri føroyingar í Danmark við ríkisfelags- skapinum. Heilsuverkið skal framvegis vera sam- bundið við Ríkissjúkrahús- ini. Uttanlandsmál og uttan- landstænastan má vera sam- skipað við ta donsku. Vit skulu sjálvandi framvegis hava rætt til blokkstudning, so leingi og í tann mun, tórvur er á hesum fyri at verðveita vælferdarsamfe- lagið. Her má ikki telvast um lívsdygdina og vælferð- ina hjá føroyingum. Før- oyska krónan skal fylgja teirri donsku. Undir øllum umstødum má hugast væl um innihald- ið í ætlaðu lógini, sum skal virka — og taka hædd fyri at kunna virka — meðan Dan- mark verður meira og meira integrerað í E.U., og vit helst verða standandi uttan- fyri. Tey rættindi, vit hava við ríkisfelagsskapinum, eiga vit sjálvandi at varðveita, og tað er ikki 6sømuligt hvørki fyri okkum ella danir. Tí í hvussu so er halda summi av okkum, at eisini Dan- mark hevur sínar fyrimunir av hesum felagsskapi, tó tað er trupult at prógva hetta. Tað verður m.a. sagt, at danskir millumhandlarar tjena væl av peningi upp á okkara uttanlandshandil? Tað verður eisini sagt, at Danmark fær pening frá USA fysi natostødirnar í Føroyum? Og ikki er heilt óhugsandi, at danir vænta sær at sleppa upp í part, um“ vit fáa eitt føroyskt olju- rikidømi? Og er hetta alt so, sum vil påstanda, so kunnu .- vit vid enn betri samvitsku móttaka teir fyrimunir, sum vit opinlýst fáa við hesum felagsskapi, ið er avtalaður millum báðar partar í fríar samvinnu. Hesin pástandurin um, at blokkstuðulin úr Danmark fordervar okkum, heldur ikki. Blokkurin fer á løg- ungsfíggjarlógina, og tað eru okkara egnu fólkavaldu, sum ráða fyri, hvat hesin peningur verður nýttur til, ella um hann skal nýast Mær kemur fyri, at tey sum rópa harðast móti ríkisfel- agsskapi og blokkstudningi, eru tey, sum eru grammast eftir hesum peningi. Og nógv av teimum, sum í dag rópa »loysing«, eru júst tey, sum notið hava best av rík- isfelagsskapinum. Nei, Føroya fólk eigur ikki at lata seg taka av fót- um av rakstrarrópum. Vit eiga sinniliga at umhugsa hvert stig, sum tikið verður Vit skulu seta vælferð før- oyinga fram um kenslu- bornu rakstrarrópini um loysing, tí løysing i dag kostar okkum ein nógv stórri pris, enn vit sum fólk vilja gjalda. Fáa vit nýggjar rammur um okkara felagsskap við Danmark, og fáa vit tey am- bod, sum okkum tørvar fyri at umsita og stýra okkara samfelag inn í næstu øld á einum vælferðar stødi, so leiðis at vit framhaldandi Jåkup Birgir Mohr, følkatingsvalevni kunnu menna okkum sum eitt mentað fólk við meiri sjálvsábyrgd, meiri sjálv- stýri, meiri sjálvsvirðing og samstundis hava lívsgrund- arlag fyri umleið 50.000 fólkum, so er væl vunnið Tá eiga vit at taka hendur saman um ætlaðu sjálvstýr- islågina, sum helst allir flokkar á løgtingi skuldu staðið aftanfyri Tá bleiv eisini torført hjá dønum at komið uttan um okkara ynski. Og tá vístu vit okkum einaferð rættuliga sum eitt mentað og sameint fólk Birgir Mohr