leygardagur 4. apríl 1998síða 17

tidindabl Nr. 65 - 4. APRIL 1998 Bara eini 10 - 15 ør eftir i Føroyum Tær eru hardar av sær, tær eta næstan alt, og tær smakka avbera væl. Og tad passar ikki, at tær leypa á fólk. Arnfríð Hentze í vági er ein teirra, sum hevur uppdaga gleðina við at hava kalkun. AK! BERTHOLDSEN Fyri einum árið síðani fekk Arnfríð Hentze í Vági eitt kalkunpar frá einum manni av, sum flutti av landinum. Síðani hevur hon verið „bitin av tí“ Og hon heldur, at tað er umrådandi, at fleiri fólk fáa kalkunir, tí tað má íkki henda, at tær fara at doyggja út aftur í Føroyum. Men tað kann so skjótt henda, tí í sellum landinum eru ikki meiri enn eini 10- 15 per eftir, ella einir 20-30 Arn/ríð Hentze í Vági heldur er øgiliga kelin fuglar i alt. Og nú er tað ólógligt at flyta kalkunir og egg til landið. Hon sigur, at eftir, hvat hon er komin til, kunnu hesar kalkunurnar førast aftir til nøkur egg, sum ein havnarmaður førdi inn fyri 13 árum síðani. — Síðani er tað so ótrúligt, sum tær hava lagað seg til veðurlagið í Føroyum, sig- ur Arnfríð Hentze. — Hetta slagið eitur brons- ukalkunir, og tær eru ótrúl- iga hardførar. Nógv harð- BB t kalkunin hevur ikki uppiborid at hava fingið sø r og trivist berst ímillum fólk S SR Arnfríð Hentze hevur við sera hepnari hond havt kalkun í eitt ár nú. Hon fekk heilar 23 ungar undan einum pari og tað er næstan óhoyrt. Hon vil hava fólk at fáa sær kalkun, tí tað má ikki henda, at hon doyr út í Føroyum. Kalkunurnar hala lagað seg so væl til fóroyska vedurlagid, at tær næstan kunnu kallast Føroyskar kalkunir nú, heldur Arnfríð Hentze førari enn hønan. Hvørki regn ella vindur rinur vid tær, og tær mugu rekast undir tak um kvøldid, næst- an sama, hvussu ringt veðr- ið er. — Men skal kalkununi verða lív lagað í Føroyum, er heilt neyðugt, at fleiri fólk fáa sær kalkun, so at útbreiðslan verður størri. Sjálv er hon fús at selja burturav, so tey, sum vilja hava, kunnu sláa upp á tráð- in á tlf. 73060. Men hvat er so serligt við kalkununi, at Arnfríð vil hava fólk at fáa sær kalkun? — Fyri tað fyrsta hevði tað verið báði synd og skomm um hon doyði út aftur í Før- oyum. Tí ger hon tað, fæst hon ikki aftur, tí tað báði bannað at flyta livandi sugur hon. Hon hevur fingið sær kalkun og er „púra bitin av tí“ mi kalkunir og egg til landið. — Fyri tað annað haldi eg, at tað er ein fragd at hava kalkun. Hon sigur, at kalkunin hevir fingið nógv verri orð á seg, enn hon hevur uppi- borið. — Nógv siga, at kalkunin skal vera so áleypandi, og at hon kann finna uppá at leypa á fólk. — Men tær royndir havi eg ikki. Tvgrturímóti. Kalk- unurnar eru so deyða spak- ar. Og eg haldi tvørturim6ti, at tær trivast allarbest vid fólki rundanum seg. Ikki minst børnum. Og tær finna seg ótrúliga væl i at verða lyftar og hundsaðar við. — Og i tridja lagi, so eru tær ómetaliga nyttugar, tí tað er sera nógvur matur ingt orð á seg, um hon hevur Kalkunin . uppi å eini kalkun, og tær smakka avbera væl. Arnfríð Hentze sigur, at livandi vigar vaksin hani um 16-17 kilo, men kann koma heilt uppå 25 kilo. Hønan vigar umleið helvtina. — Men eisini ungarnir eru stórir. Hanungarnir, vit drupu í fjør, vigaði sjey- átta kilo, táið teir vóru grýtu- klárir, og hønungarnir trý- fýra kilo. Tá vóru teir 16 vikur gamlir, so tað er nógvur matur. Lítið og onki stríð Arnfríð Hentze sigur, at tað er lítið og onki stríð av at hava kalkun. --Men skalt tú nakað burt- urúr, er neyðugt at hava hús til tær, tó at tað ikki er neyðugt at isolera húsið so væl, sum eitt hønhus skal isolerast. — Annars etur kalkun alt, sum hønur eta, korn, døg- verdarusk, ikki minst dåmar termum væl epli og epla- skøl Ein forðing hjá summum kann tó vera, at ein kalkun krevur gott pláss, tí hon skal hava nógv gras — Aðrastaðni siga tey, at hvørt parið skal hava einar 750 fermetrar at ganga á. Nógv klára seg tó við væl minni enn tað, kanska 1/10 part av ti. Men so sláa tey kalkununum gras aðra- staðni og bera henni — Hinvegin fer kalkunin nógv betri við stykkinum, enn hønan ger, ti hon skøvir ikki so illa. Verpa upp i 70 egg Eins og annar, stórur fuglur. verpur kalkun einaferð um árið — Og verpingartíðin verð- ur skjótt, síðst í mars og fyrst í apríl verpa tær Hvussu nógv hønan verpur er misjavnt Men tekur tú eggini frá henni so hvert, so hon ikki sleppur at leggja seg. kann hn verpa upp í 70 egg. sum síðani maskinu kunnu klekjast í Sjálv læt Arnfríð hønuna sleppa at leggja seg, og hon fekk 26 ungar undan tí eina parinum. Men eftir, hvat hon skilir, er hetta sera nógv, næstan óhoyrt. Tí onkur, hon hon hevur frætt frá, fekk 23 ung- ar undan trimum hønum i fjør. — Men tað ræður um at velja tann rætta hanan. Tí er ov stórur munur á stødd- ini á hananum og á høn- unum kemur lítið og onki burturúr. Kalkunin liggur á fýra viku, hønan í tríggjar. Eitt kalkunegg er næstan tvær ferðir so stórt sum eitt hønegg og tað vigar um 90- 100 gramm. Tey eru hvít við brúnum prikkum og spísk, minna mest um álkuegg. Góvu hanunum snaps Arnfríð Hentze sigur, at í Danmark gjørdu tey tað fyrr, at tey lótu hanararnar klekja, fyri at fáa meiri burt- urúr. — Tey kundu leggja upp til 80 hønegg undir ein han- a, nakað færri kalkunegg. — Eggini blivu løgd í eina hålvtunnu. Fyri at hanin skuldi verda liggjandi vid frið, góvu tey honum snaps, og har var hann so liggjandi við góðari kenning í tær fýr- a vikurnar. — Men hesin klekingar- mátin er forboðin nú. Læra av Eitt minus er tað tó, at kal- kunungin skal passast betri enn hønungin. Teir skulu hava eitt sindur meiri varm- a, og tað kann verða trupult at fáa teir at eta. — Teir eru blindir, tá ið teir koma út. Tí er tað gott at geva teimum blonk ílet at eta úr, tí tað síggja teir. — Men ein annar máti er at sleppa hønungum inn til teir, tf so kunnu teir læra kalkunungarnar at eta. Aðrastaðni er eisini gam- alt at táið kalkunin hevur ligið í eina viku, verða nøk- ur egg tikin undan henni og hønegg løgd istadin. So koma allir ungarnir út í senn og hønungarnir kunnu læra kalkunungarnar at eta. Veksandi áhugi Sjálv hevur Arnfríð land- búnaðarútbúgving úr Ís- landi, har hon lærdi til bú- frøding. Aftaná lærdi hon til ísáðara Í Noregi Hon sigur, at hon hevur merkt, at áhugin fyri kalk- unum er vaksin í seinastuni, ikki minst síðani salmonell- atrupulleikin við dunnunum tók seg upp. Tað eru fleiri og fleiri, sum eta kalkun á jólum, og eg haldi, at táið hon er fylt við alskyns góðum, er hon fult so góð sum dunnan. Arnfríð sigur, at kalkunin hevur ikki verið húsdýr í meiri enn eini 500 ár, aftur- ímóti hønuni. sum hevur verið tamd í iusundtals ár. I fyrsi::ni, táið kalkun- urnar komu til Evropa, hild- u tey, at tær komu úr Kal- kutta. Tí blivu tær nevndar kalkunir, sígur Arnfríð Hentze.