mikudagur 8. apríl 1998síða 4

4 Eg havi aldrin upplivað slíkt óskil sum nú —Føroyskur fiska- utflutningur er reyv.. á allari skomm. Bara hetta vikuskiftið fer at kosta okk- um eitt endur- gjaldskrav uppá einar fimm milli- ónir. Þeir, sum keypa fóroyskan fisk, fara hereftir heldur at keypa íslendskan fisk, tí okkara útflutn- ingur er fullkom- iliga óálítandi. AK! BERTHOLDSEN — Eg havi arbeitt við feskum fiski í sjey ár. Men eg havi aldrin vitað slíkt óskil sum nú. Føroyskur fiskaútflutn- ingur er bart út sagt reyv av allan skomm Føroyskir fiskakeyparar runt um i Evropa eru vid at venda føroyskum fiski baki Ikki ti at fiskurin er so vånaligur, ti hann fæst ikki betri nakrastaðni í verðini Men tí at útflutningurin er so svikaligur, at ongin keypari kann kenna seg vís- an í, nær fiskurin kemur fram — Og tað, sum hendi hesa vikuna hevur fingið bikarið at flóta yvir hjá fiskakeyp- arum runt um í Evropa, sig- ur Jóannes Martin Hansen, sum er útflutningsstjóri hjá Frederiksværk Áleeksport Martin Hansen keypir nógvan fisk år Føroyum, og selur hann vidari suduri i Evropa Hann sigur, at tad, sum hann hevur fingid at vita frå sinum kundum longri sud- uri í Evropa er, at teir hereftir fara heldur at leggja seg eftir at keypa fisk úr Íslandi, tí leveringin úr Føroyum er so svikalig — Islendingar flågva fisk nidur å meginlandi i Ev- ropa, og tað, eg fái at vita, er, at nú fara teir at gardera seg við fiski úr Íslandi, heldur enn at líta á, at fiskur kemur úr Føroyum. =. Jóannes Martin Hansen dylir ikki fyri at eftir hanasa áskoðan er okkara fiskaút- flutningur ikki á nóg trygg- um og nóg professionellum hondum, sum er. Langt, langt í frá eisini Síðani Smyril og Strand- ferðslan misti siglinginga, hevur feskfiskaútflutning- urin hjá føroyingum ligið í skeljasori, tí nú veit ongin, nær bátarnir koma — Strandferðslan var pro- fessionell. Og í Blue Water í Onglandi, hevåi hon ein professionellan og ålitandi samstarvstelaga — Men hetta síðasta árið er tað alt ov ofta komið fyri, at seinkingar eru — Og tað, sum hendi hetta vikuskiftið bítur høvdid av allari skomm — Ongin fekk nakað at vita. Og táið vit framvegis sunnudagin á miðdegi ikki fingu at vita, nær bilarnir kundu vera frammi, mátti eg sjálvur fara suður til Bremenhaven at tosa við kundarnar — Tí teirra útspæl var beinanvegin, at táið fiskurin ikki kundi vera frammi til tíðina, vildu teir ikki taka ímóti fiskinum. — Ikki fyrrenn klokkan átta sunnukveldið fingu vit at vita, at bilarnir kunu vera frammi týsmorgunin Jóannes M. Hansen sigur, at Stilla Vika er tann tíðin í árininum, har í týskarar eta mest fisk yvirhøvur. — Og tidaravmarkingarnar eru sera trongar Hann sigur, at er talan um feskan fisk, skulu bílarnir vera frammi ímillum klokk- an seks og klokkan niggju mánamorgun. Tí tá skulu okkara kundar hava fiskin, fyri at kunna selja hann víð- ari — Tað nyttar onki at koma døllandi klokkan 12, tí tå eru teir farnir. Og so koma endurgjaldskrøvini — I hesum føri er fiskurin ikki komin fyrrenn i gjåra- morgunin — Tvs, at nógvir komu at liggja innibrendir vid fiskin- um. Ella vit mugu tosa um stóran avslåttur í prísinum. -Men í øllum fórum skapa hendingar, sum hendan eina slíka misnøgd, at okkara kundar siga, at hereftir fara teir at seta sítt álit á fiskin, sum íslendingar flúgva á marknaðin, tí hann kunnu teir líta kemur til tíð- ina. — Men føroyska fiskin kunnu teir ikki líta á, ti teir vita ongantíð, nær teir hava hann Farið í skeljasor Jóannes M. Hansen sigur, at óskilið, sum hevur verið á feskfiskaútflutninginum, síðani Strandferðslan misti hann, hevur elvt til, at alt, sum er bygt upp í Føroyum innan feskfiskaúrdráttir er knasað niður hetta síðsta ár- ið — Og alt álit ímillum Før- oya Land sum leverandørur og týskarar, fransmenn, belgiarar og onglendingar, sum keyparar, er fokið uppá hetta eina árið. — Og nidursødan er, at síðan feskfiskaútflutningur- in fór á privatar hendur, hava vit onga loysn havt á hesum avgerandi máli fyri føroyskt vinnnulív. Tað er hart at siga tað, men tað má sigast. — Framtaksloysnin í Før- oyum verður ikki, um vit skulu hava sjey, ella 10 flakavirki, ella, hvussu nógvar fiskasølur, vit skulu hava. — Framtaksloysnin verður at fáa professionellan, álít- andi flutning. — Um hetta er ein loysn á privatum hondum, ella al- ment, er fullkomiliga líka- mikið fyri allar, sum handla við føroyskum fiski. Bara on er álítandi. Jóannes M. Hansen nevn- ir td. at professionella, enska felagið Blue Water, sum samstarvaði við Strandferðsluna, bjóðaði sær til at átaka sær fiska- útflutningin tvær, tríggjar ferðir um vikuna — Men landsstýrið vildi ikki, tí talan var um útlend- ingar — Men hvar er so tann føroyska loysnin, vit fingu afturfyri, spyr hann. Tvær, tríggjar ferð Hann sigur, at hann vit mugu hava samband við marknaðin tvær, tríggjar ferðir um vikuna, so at vit kunnu hava eina javna til- gongd. — Um tað so kostaði meiri í flutningi, hevði virdisøk- ingin verið so mikið stórri, at tað hevði loyst seg fyri allar partar, tí fiskaprísurn hevði blivið javnt hægri, heldur enn at „bumba“ allan fiskin á marknaðin fyrst í vikuni Vit billa okkum inn... Jóannes Hansen sigur, at føroyingar ganga og billa sær inn, at teir eru so Ó- luksáliga professionellir. — Tað eru teir eisini á summum gkjum. — Veiðiliðið og fram- leiðsluliðið gera eitt avbera gott arbeiðið. Og tað sæst aftur í, at fiskurin í Føroyum er tann besti, sum fæst. — So mikið harmiligari er tað, at vit eru nóg profess- ionellir til eisini at skipa fyri álítandi flutningi. At bjóða fiskimonnum, flakakonum og fiskaseljar- um tann flutningin, sum nå er, er at halda tey fyri tað turra spott. Jóannes Martin Hansen sigur, at hann keypir eisini fisk úr Russlandi, Estlandi og aðrastaðni. — Tann fiskurin er í Pad- borg ímillum klokkan trý og fýra leygardag og millum klokkan trý og fýra miku- dag. --Tað greittir ikki. — Og fiskur úr Uganda og av Seyshellunum er á flogvøllinum kl. fimm, so keyparin hevur hann kl. níggju. — Tað svitast heldur íkki. — Og tað er nógv fyri, at Nr. 67 — 8. APRÍL 1998 — Allur fiskaútflutingurin er lagdur í skeljasor uppá eitt år. Tað hevði stórri tydning at tryggja, at boulevard-dámurnar í Havn fingu Se & Hør og Hjemmet mánadagin, og páskaliljur til høgtidina, heldur enn at bjarga útflutningi Føroya. Tað er nógv fyri, at vit, sum altíð reypa av okkara egnu dygdum, ikki skulu koma uppá knøini á teimum, sum vit í mangar mátar meta sum annanfloks borgarar í tilafturskomnum londum, sigur Jóannes Martin Hansen, útflutningsstjóri, sum keypir nógvan fisk úr Fóroyum frumskógarfólkið í Ugand- a, strandafólkið á Seyshell- unum og teir „tilafturs- komnu“ eysturlendingarnir eru nógv professionellari enn vit. — Tys, at vit, sum „fram- komin“ fiskivinnutjóð, vit sum brúka hvert høvi, vit fáa at reypa av okkara egnu dygdum, vit koma ikki uppá kngini á teimum, sum vit í mangar mátar meta sum annanfloks borgarar í triðja heiminum. Heldur páskaliljur enn fjsk Utflutningsstjórin í Frede- riksværk Aleeksport heldur, at hetta botnar alt f hug- burdinum til tad, vit hava vid at gera — Føroyingar hava ikki fatað, hvønn tydning tað hevur at vera á marknað- inum til tíðina. — Vit kunnu brúka so nógvar pengar, vit vilja, uppá nýggjar rutur. — Men broytist hugburð- urin ikki, kann alt gera tað sama. — Í hesum føri var tað longu mitt í vikuni ein spurningur, um Blikur fór at sigla. — Var talan um ein pro- fessionella fyritøku, útveg- aði hon beinanvegin eitt eykaskip. — Fleiri keyparar hava spurt meg hetta vikuskiftið: — Hví liggur ein bátur hjá Skipafelagnum og fermir páskaliljur og grønmeti til Føroyar, ístaðin fyri at fáa hann til Føroyar at at føra tann. — Men soleidis er hug- burðurin: — Tað hevði størri tydning at boulevard- dámurnar í Havn skuldu fáa Se á Hør og Hjemmet mánadagin, og kundu keypa sær nakrar páskaliljur á veg heimaftur, heldur enn at bjarga útflutn- ingi Føroya. — Hatta er ein spurningur um raðfesting. Og at báturin fekk maskinbrek, er ongin umbering. — Tí tað tók fleiri sam- døgur at fáa annað skip. -Og omaná alt hetta dittar Skipafelagið sær nú at hækka flutningskostnaðin fyri feskan fisk 30%. Endurgjaldskrav uppá milliónir Jóannes Martin sigur, at av- leiðingin av seinkingini hetta vikuskiftið, verður utt- an iva eitt endurgaldskrav uppá milliónir. Kanska einar fimm milli- ónir, tí tað hevur hetta „ævintýrið“ minst kostað. — I fyrstu atløgu verður endurgjaldskravið reist í- móti útflytarunum. — So stendur tað til úflyt- aran um hann so aftur krev- ur endurgjald frá flutnings- felagnum, sigur Jóannes Martin Hansen. a IL —