leygardagur 9. mai 1998síða 4

4 tíðindablaðið Sosialurin Nr. 86 — 9. MAI 1998 Útspekuleraður stuldur kostar alarum ein hóp av peningi: Pirat - fiskarar seta gørn í aliringum fyri at stjala laks Alarar ymsa- stadni i landinum hava mangan undrast å, hvussu tad kann bera til, at so nógvur laksur hvørvur ur aliringunum. Men nú hevur Mortan Johanne- sen funnið eina forkláring. Og tað er ein for- kláring, sum ong- x in hevði droymt um AK Br R i SEN y a tað KKUrt ta SKUIdi vera hevði eg ikki n Johannesen, alari á Føroya Havsølu í Kald- bak heldur seg nú hava loyst ema gátu, sum alarar hava spekulerað seg svakar uppá nú í longri tíð Mortan Johannesen sigur, at alarar í longri tíð hava undrað seg stórliga á, hvussu tað kann bera til, at so nógvur laksur hvørvur úr aliningunum --Hverja ferð alarar hava hitst, hevur eitt stórt sam- rgðuevnið verið hetta sama, at tað hvørvur so nógvur laksur úr ringunum --Alarar hava ikki kunnað forstaðið, hvussu tað ber til at tað er so stórt svinn í aliringunum Mortan Johannesen sigur, at alarar fylgja gjøllla við, hvussu nógvur fiskur doyr í aliringunum — Vit hava ein deyðfiska- posa i hvørjum aliringi. Tad er ein glåpur, sum liggur å botninum i aliringinum og sum allur laksur, sum doyr, so dettur i — Hesin deyðfiskaposin verður drigin og tømdur hvønn dag, viðhvert tvær ferðir — Tann deyði fiskurin verður so taldur og skriv- aður upp, sum svinn — Men so hendir tað, sum hevur volt alarunum, so stórt hevuðbrýgg — Táið laksurin í ringinum so skal takast, vísir tað seg at svinnið er so nógv størr, enn tað átti at verið eftir talinum á tí deyða fiskinum, sum er taldur upp úr deyð- fiskaposanum Hetta er garnið, sum pirat-fiskarar ikki fingu við sær aftur úr einum aliringi hjá Mortani Johannesen. Deyður fiskur hongur í gørnunum. Mortan sigur, at hetta er prógv um, at pirat-fiskarar eru so framførir, at teir snikja seg at seta gørn I aliringunum um næturnar. Ein gåta Mortan Johannesen sigur, at hetta hevur verid ein gåtå, sum alarar hava spekulerad seg svakar uppå. —Ongin hevur skilt hetta, tí ongin hevur dugað at for- klára, hvat er blivið av tí deyða fiskinum, sum manglar í deyðfiskafiska- posanum fyri at fáa svinnið at passa — Onkur hevur skotið út í tað bláu luft og hevur roynt at forklára tað merkiliga svinnið við, at tað er æða, sum kavar undir botnin á aliringunum og tekur fisk úr deyðfiskaposanum. Nú eru so prógv fingin fyri, at forkláringin er ein heilt onnur. Funnið eitt svar Men nú heldur Mortan Jo- hannesen seg hava funnið eitt svar uppá hetta loynd- armálið. — Nú ein morgunin, vit fóru út at geva laksinum, hálaðu vit sum vant deyð- fiskanótina upp fyri at vita, um deyður fiskur var í og fyri at tóma hana. --Og eg má viðganga, at vit gjørdust sera kløkkur, táið vit sóu, at eitt sindur av einum garni hekk uppif lín- uni í deyðfiskanótini. Hann sigur at tað hekk Lesarabrøv eisini deydur laksur uppi i garninum. — Nú havi eg funnið, í huvssu so er eitt svar uppá, hvussu tað ber til, at so nógvur laksur hvørvur úr ringunum. — Ti garnid kann ikki merkja annað, enn, at tað eru pirat-fiskarar, sum sníkja seg um næturnar at seta gørn í aliringunum fyri at stjala laks. Hann sigur, at hetta er so langt úti av allari leið, at hetta er ein tanki, sum ongin alari hevur hugsað. — Men garnid er prógv um, at so er, tí ongin onnur forklåring kann verða uppá, at garnið var í ringinum. Mortan Johannesen sigur, at helst hava pirat-fiskarar- nir verið so „óhepnir“, at garnið er blivið fast, táið teir hesa nåttina høvdu verið á ránsferð í aliringunum hjá Havsøluni. --So er fjåltur komin á teir og hava teir sett á, fyri at sleppa til rýmingar sum skjótast. og so er garnið skrædnað. Sníkja seg Alarin í Kaldbak sigur, at eftir prátinum í alaraum- hvørvinum hesa seinastu tíðina at dóma, er talan um rættiliga umfatandi pirat- fiskarí ymsastaðni í land- inum. — Men tað er vónleyst at seta tøl á fyri, hvat tað í veruleikanum kostar alaru- num í pengum, leggur hann afturat. Hann sigur, at tað er eyð- sæð, at talan er um pirat- fiskarar, sum hava bát, sum teir sníkja sníkja seg framat aliringunum við um næt- urnar við sløktum ljósum. Men hann hevur ikki ill- gruna til nakran ávísan. — Tað sigla bátar alla tíð- ina á Kaldbaksfjørdi. Men eg vænti nú ikki, at tað eru teir bátarnir, vit síggja, sum koma higar á ránsferð. Heldur eru tað teir, vit ikki síggja. Kann vera heilsuskað- iligt Mortan Johannesen sigur, at hetta kemur líka óvæntað á hann, sum eitt snarljós hevði komið av klárum himli, tí at nakar kundi vera so framligur, hevði hann ikki droymt um. Men hann åvarar sam- stundis um, at tad er ikki heilt vandeleyst at stjala laks. — Tí hóast tað er sjåld- samt, so kemur tad fyri, at laksur verdur vidgjørdur vid ymsum heilivågi, og tå er hann i karantenu, ti hann er ikki egnaður til mannafødi eina tíð eftir viðgerð við heilivági. Karantenan er sum oftast ímillum ein og tríggjar mánaðir, alt eftir, hvgr viðgerðin er — Og vil heilt illa til, kann tað verða beinleiðis heilsu- skaðilgt at eta laks, beint aftaná, at hann er vidgjørdur við heilivági, sigur Mortan Johannesen. Náttarvakt Hann sigur, at henda upp- dagingin má uttan iva føra við sær, at alarar mugu gera sær meiri ómak við at halda vakt um næturnar. — Tað hevur annars ikki verið vanligt at sita nátt- arvakt uppiyvir aliringun- um, í hvussu so er ikki í Kaldbak. Hann fer nú at melda til- burðin til løgregluna og at geva teimum garnstumpar- nar, hann fann í ringinum. — Talan er eitt nylongarn, men tað er onki sum helst frámerki á tí, so hann roknar við, at tað verður trupult hjá løgregluni at finna eigaran. UU Tey ungu og rúsdrekka Í Fimmaranum næstseinasta mikudag var evnið >Nær skulu foreldur geva børnunum hjá sær rúsdrekka, tá tey vóru 13, 14, 15 ella 16 ella als ikki« Eg legði serliga merki til, hvat hasin fuglfirðingurin segði. Eg havi aldri hoyrt so galið, at ein skuldi læra børnini at drekka so tidliga sum gjørligt, tá tey vóru eimi 14 ár. Mær vitandi er tað ikki nakað ein annar kann læra teg, men sum tú sjálvur ert noyddur at finna útav, um tú altso ætlar tær at royna tað Ongantíð betur, um tú íkki roynir tað, tí alkoho! er rótin til allan fanansskap, elendig- heit, skilsmissur, slagsmál, inn- brot, ótrúskap, fullamanna- koyring og í ringasta føri dráp Og so vil ein, at børnini skulu leiðast inn á henda veg, við at læra tey at dreka, meðan tey eru í ringasta aldri og alt broyt- ist í teimum. Til politikarar skúlar og foreldur: tað má upp- lýsast nógv meira um vandan, ið stendst av at drekka alkohol, ikki tá tey eru vorðin 14 ella 15 og kanska longu hava fingið smakk fyri alkoholi, men kanska longu tá tey eru eini 10, so at tey hava eina hóming av, hvat tað kann føra við sær at drekka. Tey søgdu eisini í sending- ini: >Hvat er eitt natúrligt for- hold til rúsdrekka?<. Tey flestu søgd, at tá ein nýtir tað til ávís- ar tíðir, eg haldi, at tað var ógvuliga illa svarað, tí eg meini, at fyrr, áðrenn rúsdrekkalógin kom, høvdu vit nógvar av teim um sokallaðu kvartalsdrank- arunum. Teir drukku eisini til ávísar tíðir. Halda tit, at familj- an, børnini og systkini hildu tað vera eitt natúrligt forhold til rúsdrekka at ganga skít í 14 dagar? Hatta var kanska eitt heldur ógvusligt dómi, men at drekka til ávísar tíðir nyttar ikki nógv, um ein ikki dugir at stýra mongdini, og tað eru tíverri „heilt nógv av teimum 14, 15, 16, 17, 18 osfr. ára gomlu, ið ikki duga, tað veit eg, tí eg eri ein av teimum, sum byrjaði, tá eg var 14 ár við at drekka til ávísar tíðir. Tær ávísu tíðirnar eru bara blivnar til 2-3 ferðir um vikuna hesi seinastu 10 ár- ini, og mongdin er trífaldað síðan eg byrjaði, og eg kenni nógv tílík dømi. So mítt ráð er meiri upplýsing um vandar, høli til ung at hava tað hugna- ligt í uttan rúsdrekka og gomlu rúsdrekkalógina í gildi aftur, tí tå var nógv torførari hjá ung- dóminum at fáa hendur á rús- drekka enn tað er í dag Torkil Akraberg Hansen