týsdagur 12. mai 1998síða 6

tíðindablaðið Nr. 87 — 12. MAI 1998 Tað eru lotur í lívinum tå ið ein verður yvirtikin av serligari gleði — Men eitt er kenslur, gleði, vónir. Eitt annað er veruleiki. Og føroyskur poli- tikkur hevur lært meg, at hann er gjógnumsúrgaður av klandri, svart- skygni, øvund- sjúku og mótvilja ímóti øllum fram- burði. Hvør vinn- ur so hesuferð? AK! BERTHO DSEN Nú e s fy stav Og N ) | SI ur pa Fa øet i stand 5 g K evo ØK S skt i " r >. r støðugar Førovar dylir føroyskum politikki d' ikk! fyri, at hetta eru kenslu bornar dagar !yri seg Tað finnast letur ð ein verður yvir í Hvin um, tå KK tikin av eini serligari gleði - Eina slíka løtu upplivdi eg leygardagin 9. mai, 1998, umleið klokkan 12, táið Útvarpið hevði eina stutta samrødu við Anfinn Kallsberg, eftir at hann var komin út frá Løgtingsfor- manninum og har hann greiddi frá tí partinum í samgonguskjalinum sum er um ríkisrættarligu viður- skiftini, sigur Jógvan Sund- stein — Anfinn Kallsberg greiddi frå, at nyggja sam- gongan staðfestir, at Før oyar eru ein tjóð, og Fer- »yar eitt land og at uppskot verður lagt fyri Løgtingid longur í ár, sum skal fremja hetta fullveldi í verki — Fyri mær var iad, sum um øll mini politisku ynski, frá ti eg var óviti undir krignum, til í dag, gingu út henda vælsignaða góðveð- urs - leygardagin Hann sigur, at samgongu skjalið er fult í samsvari við ynski veljarans, tí fingu hes ir flokkarnir ta undirtøku, teir fingu. Hann sigur eisini, at hev- ur týðiliga merkt á fólki, at tey eru glað um tað, sum er hent og at tað hevur breitt seg eitt bjartskygni ímillum fólk sum sjálvdan fyrr Nýggja samgonguskjalid er hvørki borgarligt ella søsialistiskt, sigur fyrrverandi topp- politikarin, Jógvan Sundstein, Eitt eru kenslur, eitt annað er veruleiki Jógvan Sundstein sigur, at hóast hetta kann ljóða báði sjálvsagt og hátíðarligt alt í einum, eru hetta týdningar- mestu og mest grundlegg andi orðini í tí nýggja sam- gonguskjalinum Útfrá hesum skal restin av arbeiðnum gerast, sum skal skapa teir praktisku karmarnar um einar sjálv- støðugar Føroyar Men so leggur hann aft- urat fyri líkasum at sláa kalt vatn í blóðið aftur Tí hann sigur, at eitt eru kenslur, vónir og gleði Eitt annað er veruleiki Og hvussu er so veruleik- in? — Føroyskur politikkur hevur lært meg, at hann er gjøgnumsúrgaður av klandri, svartskygni, øvund- sjúku og mótvilja ímóti øll- um framburði - Og spurningurin er Hvat av hesum vinnur hes- uferð? Verður tað tann ljósa og vónríka orðingin í | punku í samgonguskjalin- um, ella verður tað tann vanliga, føroyska undirluta- kenslan og tad vanliga mått- loysi? Má ikki blíva ein um- Jógvan Sundstein sigur, at hann loyvir sær tó at vænta, at tað hesuferð fer at eydn- ast einum stórum meiriluta av Løgtinginum at gera ar beiði, sum skal til fyri at leggja til rættis eitt føroyskt fullveldi við ávísum sátt- mála við danir og einari før- oyskari grundlóg Og hann væntar eisini, at tað fer at eydnast at gera hetta arbeiði bæði skjótt og væl, og at tað verður so sannførandi, at stórur partur av fólkinum tekur undir við tí á fólkaatkvgðuni Men hann ávarar eisini og sigur, at tað má ansast væl eftir, at folkaatkvødan ikki veðrur brúkt sum umbering hjá politikarum og eitt alibi fyri at sleppa undan ábyrgd — Arbeiðið má gerast við fullari, politiskari ábyrgd og verða so dygdargott og full- figgjad at føroyska fólkið veruliga sær og skilir, at hetta framtidarloysnin fyri Føroyar — Tað må ikki blíva so- leiðis, at politikarar forsøma at gera sítt arbeiði undir pá- skoti av, at fólkið sleppur at velja. Politikarar mugu veruliga gera hetta til síni hjartaamál og arbeiða hart fyri teimum. — Tí vit eiga at gea okkum greitt, at tekur folkaatkvød- an ikki undir við hesum, missa vit alt á gólvið og vit eru í sama stað, sum har vit byrjaðu Vit fáa heilt aðrar meguleikar Jógvan Sundstein sigur, at tað eru fyrst og fremt ætl- aninar at broyta ríkisrætt- arligu stóðu okkara, sum sameinir hesa samgonguna Og hann sær fyri sær, at arbeiðið hjá Landsstýrinum og Løginginum verður skip- að soleiðis, at: 1) I 1998 verður føroysk- ur heimarættur staðfestur 2) I 1998 verða samráð- ingar ímillum Føroyar og Danmark, sum hava við sær, at Føroya Løgting stað- festir, at Føroyar eru sjålv- stødugt land og at danska Fólkatingið samtykkir tað sama 3) Síðani verður, eisini í 1998, sáttmáli gjørdur imill- um Føroyar og Danmark um ávís mål, sum samstarv- ast skal um, herundir felags kongshús og gjaldoyra. 4) Táið alt hetta er liðugt og avgreitt, og samtykt av Løgtinginum, verður skip- anin send til fólkaatkvgðu til góðkenningar. 5) I 1998 fer ein grund- lógarneynd til arbeiðis og hevur í 1999 eitt liðugt lóg- aruppskot, sum Legtingið síðani samtykkir. Samtyktað grundlógin verður síðani send til fólka- atkvødu til góðkenningar Við báðar folkaatkvødurnar verður vanligur meiriluti galdandi. Jógvan Sundstein sigur, at hann síðani skilir samgong- uskjalið soleiðis, at farið verður undir at skipa øll målsøki undir føroyskt lóg- gávu- og umsitingarvald. - Táið målsøki sum Skip- asýnið, Realkredittstovnur- in, Tjóðbankin og Fíggjar- eftirliuð verða nevnd fyri seg í samgonguavtaluni, skilji eg tað sum um hesi skulu fáast uppá pláss bein- anvegin, tvs. áðrenn sjálv sjálvstýrisavtalan er liðug. — Búskaparliga verður gjørt upp ímillum bæði londini samstundis sum sjálvstýrislógin og samrík- isavtalan verður gjørd. Jógvan Sundstein sigur, at tá ið Føroyar eru blivnar sjålvstødugt land, verður eisini heilt ødrvisi grund- arlag fyri at skipa viður- skiftini við onnur lond. — Sannlíkt er, at vit fara at fáa eina meiri skipada avtalu við ES, t.d. eina EØS líknandi avtalu. Avtalur kunnu eisini gerast báði við ES og við onnur lond um t.d. útbúgvingar-heilsu- og arbeiðsmarknaðarsamstarn — Handilsliga verða vit nógv meiri óheft av Dan mark og fáa harvið nógv fríari ræsur viðvíkjandi inn- flutninginum Yvirhøvur fáa vit eina heilt aðra stóðu í altjóða høpi og kunnu flyta okkum burtur frá tí „heimfeðisliga“ við altíð at gera sum danir Betri Kredittvirði Jógvan Sundstein ivast ikki í, at nýggja, ríkisrættarliga stødan fer at gera, at Kre- dittvirði hjá Føroyum verð- ur betri, enn tað hevur verið — Tí tå koma vit at hava ábyrgdina sjálvir. Lagt verður upp til, at vit skulu hgava sama gjaldoyra sum danir — Danir koma í veruleik- anum at hava sama gjald- oyra sum Euro'in. — Tvs, at vit binda okkum til at føra ein búskaparpoli- tikk, sum hevur við sær, at krónan heldur til at verða krøkt uppí hin gjaldoyruni. Slopnir væl frá tí Jógvan Sundstein sigur, at hann fer ikki at gera so nógv ar viðmerkingar til aðrar partar í samgonguskjalin- um, tí sum sagt eru tað tey rikisrættarligu vidurskiftini, sum eru tann berandi kraftin í tí. — Men eg haldi, at flokk- arnir eru slopnir væl frá hesum eisini. — Hetta er ein ógvuliga avvigaður politikkur, sum allir flokkar kunnu taka undir við, hvørki borgar- ligur ella sosialistiskur. — Eg taki fyrst og fremst skjalid sum at nyggja sam- gongan hevur nidurpriori- tera búskaparliga og vinnu- liga partin til frama fyri rik- isrættarligu = viðurskiftini, men at hon kortini vil halda fast um eitt åvist stødi, m.a. í heilsuverkinum á sosiala økinum og á iløguøkinum, — Somuleidis er tað eisini sera positivt, at samgongu- flokkarnir ikki eru farnir í smálutir, tí vit vita, at ein nógv útgreinað politisk av- tala hevur nógvar veikleik- ar. — Tey ymsu økini eru har- til vidgjørd á ein slíkan hátt, at tað ber væl til hjá øllum flokkum at nýta hetta sum eitt arbeiðsgrundarlag. — Men, leggur hann aftur- at: — Ongin avtala er betri enn tann vilji, sum er aftan- fyri hana til at samstarva og til at gera tað praktiska ar- beiði. Hinvegin er tað ein 6- lukka fyri eina samgongu at útgreina samgonguskjalið ov nógv, if tað forðar fyri ti politiska arbeiðnum. Tað verður brúkt sum ein stavur at sláa samgongufelagar í høvdid við, hverja ferð okk urt stingur seg upp Standi nú stinn Táið vit spyrja Jógvan Sundstein um samgongan skuldi verið breiðari, er hann heldur ivingarsamur Tað er skeivt at gera eina landsstýrissamgongu so breiða, at alt løgtingiå í grundini verður flut út í Tinganes — Men júst ti, at nakrir flokkar eru í samgongu, og aðrir í andstødu, er tað neyðugt, at samarbeiðið í tinginum verður veruligt og ikki bert verður ein tåta. — Tí var tað gott at hoyra formann Javnaðarfloksins geva sína tilsøgn um sam starv um tann partin í sam- gonguskjalinum sum er um ríkisrættarligu viðurskiftini — Og líka gott var at hoyra komandi løgmann, Anfinn Kallsberg, taka av hesum samstarvi. Jógvan Sundstein sigur, at ein andstøduleidari, sum positivt arbeidir saman vid eini stjórn, kvalifiserar seg til at verða stjórnarleiðari í einum seinni skeiði. — Hinvegin var tað eitt vónbrot at hoyra fráfarandi løgmann, Edmund Joensen, formann sambandsfloksins. — Haðani var sama ar- móðstala, sum hesin flokk- ur hevur livað av, líka síðani 1906. --Sambandsflokkurin hevur sæð tað sum sína upp- gávu, hverja ferð ein blóma sprettir, at køva hana, so at hon ongantíð verður til prýðis og gleði. Jógvan Sundstein sigur at enda, at hansara vón til nýggja Landsstýrið og ein stóran part í Løgtinginum er, at tit nú standa stinn og taka neyðugu tøkini fyri at fremja málsetningin. Men hvat nú um sam- gongan slitnar tá ið målsøki skulu býtast? — So langt havi eg slett ikki hugsað. Tað hevði verið bart út sagt heilt idiotiskt.