mikudagur 20. mai 1998síða 17

hvørjum øðrum. Vit royna at seta ein lista saman av ungfólki, sum onkur visti dåma at skriva, og øll mugu viðganga, at tey hvør sær kenna sera fá á listanum. Hetta setir aftur gongd í prátið um eitt átak at savna ung, sum hava áhuga fyri skaldskapi. “Tað skulu ongar treytir vera fyri at móta upp! Tað skal ikki vera neyðugt at hava skrivað ella at lesa upp! Nei, og ongin skrá ella formaður ella endamálsorðing ella limalisti ella... Tað má bera til! Kanska júst tí, tað er so einfalt sett upp!", siga tey hvørt um annað, og skapið á einum tiltaki er longu at hóma. “Eitt sovorið tiltak má kunna liva í sær sjålvum og ikki skipast í feløg ella nakað annað. Tað nyttar ikki at siga, at nú skulu øll ung, sum skriva, koma saman og hvat so. Skaldskapur er eisini kommunika- sjón, so um tú ikki hevur eina trongd til at siga ell: hoyra okkurt, er ongin orsøk til at koma saman. Tað nyttar ikki at savnast bara tí at vit skriva. Ta má vera tí, at vit vilja kommuni- kera; annars er grundarlagið ikki fyri at savnast. Tí haldi eg, at eitt slíkt tiltak eigur kunna liva í sær sjálvum uttan karmar ella fyriskipanir", sigur Petur. Rithøvundafelagid Einans tvey teirra eru limir i Rithøv- undafelagnum, og tað var bara av tilvild, tí tey í sambandi við okkurt Marin Strøm Droymarin, verdinskvinnan er år Vestmanna og byrjadi av ålv- ara at skriva i Studentaskúlanum. Hon hevur fingið eina stuttsøgu hjá sær lisna í Útvarpinum, og hevur eisini skrivað ferdafråsøgn í blød- unum. Marin um seg sjálva: “Eg droymi dagin langan, men fungeri best í kaos. Eri altíð ov sein, men eg haldi, at øll skulu fáa pláss fyri sínum dreymum… Hati jazz (serliga rimmar-vånaligan jazz). eru sett á ein lista. "Vit hava einki at heinta haðani. Felagið hevur einki at bjóða okkum sum so, men eg ivist ikki í, at tey høvdu verið fús at hjálpa, um vit bóðu um tað", sigur Petur. “Eg minnist, at tey fyrr skip- aðu fyri tiltøkum við upplestri, sum eg var til, men tað er ikki meira, haldi eg. Tað sakni eg eitt sindur", leggur Randi afturat. Vit eiga iva- leysa nógv góð fólk í Føroyum, sum kundu hildið skeið fyri okkum. Tað krevst ikki tann stóra orkan. Tey skuldu bara lagt lag á og vegleitt tekniskt, kemur fram av samrøduni. Øll hava brúk fyri einum at eggja og stuðla sær, eru tey samd um. Tey hava øll havt ein, sum hevur sagt við tey, at tað tey gjørdu var gott, og at tey skuldu halda fram við tí. Í so máta hevði tað verið gott at verið knyttur at Rithøvundafelagnum, tí tad eru kanska ikki øll, sum hava ein hjå sær, sum kann gera hetta. Man hevur ein brennandi hug at visa onkrum tað, ið man hevur skrivað, og fært tú ikki afturasvar til tað, so doyr tað burtur aftur. Tiltakið hjá okkum kundi eisini verið "hesin” sum ein ungur kundi venda sær til. Tey kundu komið til onnur ung, sum tey vistu hugsaðu og gjørdu tað sama sum tey. Tað hevði kanska enntá verið lættari enn at venda sær til ein vaksnan. Vit ungu eru natúr- liga meira opin fyri nýggjum hugskotum og hugsanum. Vit hava ein felagsskap við tað, at vit eru ung, og hann mugu vit brúka. Vit kunnu saktans vera krittisk, sjálvt um vit eru ung og kennast. Tað ræður bara um at vera opin. Man má tora Høgni og Marin hava verið frammi við teirra skaldskapi í útvarpi og bløðum. Randi er eitt sindur meira varin og heldur seg ikki vera búgvin til at geva sítt tilfar út enn. Tað er ein persónlig menning sum skal til, kemur fram í tosinum, men man má eisini tora at taka tað fyrsta stigið. Ikki fyrr enn tá fært tú ordiliga aft- ursvar til tað tú gert og kanst arbeiða víðari út frá tí. Vandin er, at tú vev- ur í tí sama uttan at mennast, um tú situr við tí sama tilfarinum, uttan at tora at vilja geva tað út. Man menn- ist í heilum sum høvundur, og áhug- in vendist til onnur ting. Um tú ikki gevur tað út, meðan tað er feskt, so endar tað bara við, at tú situr so leingi við tí, at tað verður óáhuga- vert fyri teg - og so sleppur tú ikki víðari. Tað er gott nokk at hava sín “vegleiðara", men einaferð verður tað ov stirvið bara at hava ein og tann sama. Eitt ungdómsforum kundið verið eitt stig afturat, áðrenn tú fer at geva út ella seta í blødini. Ikki greina og tulka! Vit eru troytt av “grein og tulka"- fyrimyndini, sum er trúttað niður yvir okkum í fólkaskúlanum. Tá man skal vísa onkrum vaksnum ella kanska royndum høvundi sítt tilfar, so er man altíð bangin fyri at fáa Yngd nr. 9 - 20. mai, 1998 hasa skabelónina niður yvir seg. Tað hevði verið ein lætti at sloppið at tosa óheft um kenslurnar og heilt onnur ting í sambandi við eina yrk- ing í staðin fyri verða kravdur eftir “grein og tulka" fyrst. Tað er nett- upp tí, at eitt slíkt forum ongur fyri- skipanir átti at havt. “List skal ikki skiljast", sígur Randi. “Man skal ikki koma fram til eitt úrslit, tá man upplivir list. Tað hava vit alt ov nógv av í Fóroyum. Fólk vilja lýsa málningarnar og yrk- ingarnar, so tey kunnu seta tey í bás- ar í sínum “yvirliti yvir føroyska list". Kenslurnar sleppa alt ov lítið við." “Hatta kenni eg eisini úr fólka- skúlafrálæruni“, sigur Petur, sum dagliga gongur á Læraraskúlanum. "Børnini læra heilt tíðliga at seta alt Høgni Magnussen tann tigandi og sáttligi Er eisini úr Havn og hevur yrkt leingi. Yrkingar hansara hava verið at sæð í Birting og ein í Varðanum umframt í bløðunum av og á. Høgni um seg sjálvan: “Eg havi verið á Slættaratindi. Drekki ikki kaffi, brúki mjólk útí te. P<ki sukur. Onki koyrikort, heldur ikki gangikort. Ræðist tannlæknan. Havi staðið á skoytum einaferð og havi ongar ætlanir um at endurtaka høvudpinuna.” inn í hasa fyrimyndina, so tey vera heilt ørkymladi, tá tey knappliga fáa eina uppgávu, sum er orðað heilt gðrvísi. Tað er sjálvandi neyðugt hjá børnum sum læra at lesa og skriva, at fáa eina skipan at halda seg til, men tá man er blivin fullkomiliga knýttur at henni, er man farin ov langt. Og hatta kemur fram aftur, tá fólk lesa yrkingar seinni." Les eisini Man má lesa eisini, um man vil skriva, sláa tey fast. Tað er kanska ikki beinleiðis neyðugt fyri at seta seg niður og skriva okkurt, men um tú vilt hava hugskot, læra hættir at skriva, hoyra um hugsanir hjá ødrum fólki sum skriva o.s.fr., so mást tú lesa. Tað er sum at kalla seg snikk- ara, tá man ongantíð hevur sett seg inn í, hvussu man brúkar ein høvil. Bara fyri at síggja, hvussu tað yvir- høvir sær út, tá man skrivar, er tað neyðugt at lesa. Man kann ikki bara skriva uttan at hava gjørt sær nakra mynd av, hvussu tað skal síggja út. Kann tað ikki virka øvugt, so at tú verður einsrættaður, av tí tú lesur? “Nei", sigur Petur. “Ávirkanin tú fært frá tí, tú lesur, er bara góð. Tað verður jú altíð tú, sum skrivar tað. Um tú brúkar okkurt, tú hevur lisið, so er tað tí, at tað nemur við okkurt í tær, sum tú kanst brúka, og so er tað tú, sum skrivar, og hitt er bara í- blástur." Hvat lesa tit? Lesa tit føroyskt ella utlendskar klassikarar? Bæði. Man er forvitin, ti man vil vita, hvat onnur hava sagt. Onkuntid verdur man bangin fyri at siga okk- urt, sum longu er sagt. Klichéfobi (hugtak hjå Peturi!). Tå eg las b6k- mentasøgu fann eg útav, at tað bein- leiðis fanst ein listi yvir hvat man “eigur" at hava lisið. Tað er sjálvandi ti, at hesar bøkur- nar eru serliga góðar, men tað er øgiliga einsrættandi, at hugsa so. Tað skapar einki nýtt at hugsa og gera soleiðis. Skriva føroyskt? Petur skrivar eisini á enskum, Randi skrivar eisini á donskum... Tey eru samd um, at man skal sleppa at skriva á tí málinum tú vilt. Um tað føroyska í onkrum sambandi ikki nektar tin tørv til at siga okkurt, so skriva endiliga á enskum ella don- skum - eingin skal koma og siga nakað ilt um tað. Tað sama við tí føroyska. Man må kunna skriva akkurát tað og á tann hátt, sum hóskar best til boðskapin. Tað líkist ongum at summi ræðist at skriva, tí onkrir "målembætismenn” kanska koma og finnast at. Listin er frí og hevur ongar skyldur mótvegis nøkrum. "Vit hava sæð tað nú í sam- bandi við sangtekstir, har onkur hev- Framh. næstu s Sosialurin ringdi eisini til Heðin M. Klein, sum er fyrrverandi formaður í Rithøvundafelagnum umframt at vera fólkaskúlalærari og fáast við ung. Hann segði, at tað ongantíð - tað hann visti um - heyði verið nakað ungdómsfelag ella samtak fyri skrivandi ung. Tørvurin hevur ikki verið har, helt hann, og hann gav okkum rætt í, at tørvurin sum er komin nú, kanska ikki hevur verið til fyrr, tá samfelagið var minni og øll kendu hvønn annan betur. Hann bjóðaði hugskotinum um forum vælkomnum, og helt heilt víst hetta vera eina gongda leið fyri at savna ung um at skriva. Sjálvt um hann ikki er í nevndini í Rithøvundafelagnum longur, so ivaðist hann ikki í, at ung kunnu fáa råd og hjálp haðani. Rithøvundafelgid hevur sjáldan hildið skeið fyri høvundar, og hann segði, at meiningarnar vóru ymiskar, hvørt tað var gott beinleiðis at undirvísa í skaldskapar- skriving. Men fyri tað reint tekniska í skriving og fyri at geva ungum áræði, helt hann heilt víst, at tað hevði verið eitt gott hugskot.