týsdagur 26. mai 1998síða 8

tíðindablaðið Nr. 96 — 26. MAI 1998 Turið Debes Hentze, forkvinna í jaynstóð Menn fáa tvær ferðir so nógv i løn sum kvinnur hóast umleið eins nógvar kvinnur og menn fáa lón útgoldna. Tann, sum hevur pengar, hevur ávirkan, makt og valmøguleikar í lívinum, ikki at lata tað yvir til onnur og og nýtist g avgera fyri seg. Løn gevur fíggjarligt frælsi — og uttan hetta er ikki talan um veruligt frælsi, segði Turið Debes Hentze á pallborðsfundinum, sum norðurlendsku javn- stóðuneyndinar skipaðu fyri leygardagin KUE cim u i SUM SI Ta ið kynið fer i lønarposan Vid pallborðið á norðurlendska javnstødu- fundinum leygardagin tosaði Turið Debes Hentze fyri javnstødunevndina í Føroyum um likaløn í Føroyum. Inga Galamba fyri donsku neyndina tosaði um kvinnur á arbeiðsmarkn- aðinum, um arbeiði og familjuna, og pen- sjónsviðurskifti. Anne Lise Ryel fyri norsku nevndina tosadi um, tå ið kynið fer í lønar- posan, hvat likaløn er, og um kvinnuyrki eru lægri lent enn mannfólkaarbeiði. Lise Bergh fyri svensku neyndina tosaði um somu len fyri arbeiði av sama virði, um arbeiðsvur- dering, um hvussu ein fær likaløn og um hvørji tiltøk eru“neyðug at fremja. Páivio AR fyri finsku nevndina tosaði um hagtøl, hvat tey vísa, um kollektivar lønar- sáttmálar og hvat verður gjørt fyri at minka um lønarmissin. Og Jessie Kleemann fyri grønlendsku javnstødunevndina tosadi um javnstødu og likaløn. Í blaðnum í morgin verður útgreinað nærri, hvat umboðini fyri javnstødunevndirnar løgdu fram. ipp eftir kyni esum tólum hett a um, hvussu nå- greinilig tey eru, og hvør hevur verið við nógv eru tey sum kunnu a fjald aftanfyri tølini ávirka hesi, og tá snýr seg um at kanna spurningin um likaløn, kann hugsast sovorðið sum, parttíðar- arbeiðiniðursett = tímatal, serliga fráveru fyri kvinnur (barnaburð og sjúkradagar hjá børnum), størv sum ser- liga kvinnur røkja tey mest lågløntu — á lægri stigum, eru vidbøtur og ágóðar ser- liga knytt at arbeidum, sum vanliga menninir hava og so framvegis Men nidurstødan í hesum lønarhagtølum er tó aloftast hin sama, at menninir hava tær hægstu lønirnar og fáa samlað. útgoldið meiri í løn enn kvinnurnar eimum. Ti Jurskifti Pengar merkja makt Uppá spurningin, hví tað er so avgerandi. at staðfesta, hver hevur stórri ella minni lønarinntøku, kann í stuttum sigast, at í nútíðarsamfe- lagnum merkja pengar — um eim vil tað ella ikki — makt Tann sum hevur pengar hevur ávirkan — og hevur valmøguleikar her í lívin- um, og nýtist ikki at lata tað yvir til onnur og avgera fyri seg. Hetta er galdandi bædi í tí almenna og privata lívin- æg? Ønlum størvum ? er Turid Debt agooanum, SE um. Løn gevur fíggjarligt frælsi — og uttan hetta er ikki talan um veruligt elsi Og tad er ikki líkamikið. hver lónin er Ein stórri javnvåg í lønar útgjaldingum til kvinnur og menn og javnari býti av hægri og lægri løntum størvum millum kvinnur og menn, er tekin um betri býti av samfelagságóðanum Násgreinilig tøl um lønar- útgjaldingar siga ein hóp um samfelagsmynstrið: tal ið av kvinnum/monnum í lønandi vinnu, tíðina sum nýtt verður í lønandi vinnu Tølini siga nakað um til knýtið til arbeiðsmarknað- in, um hvørji størv kvinnur og menn hava, hvørja inn- tóku størvini geva, og hvørji ro } størv geva tær hægstu inn- tøkurnar, vidbøtur og ágóð- ar knýtur at åvisum arbeiði o.s.1r Tað er tíverri ikki gjørligt enn í Føroyum við tólum at vísa á, hví kvinnurnar fáa nóg minni útgoldið í løn enn menninir. Tað vit vita er, at menninir fáa tvær ferðir, dupult so nógv, útgoldið í løn sum kvinnurnar, hóast umleið eins nógvar kvinnur og menn fáa løn utgoldna. Javnstødunevndin hevur gjørt ein faldara og har eru upplýsingar grundaðir á al- menn hagtøl. Hagtølini vísa lingum til Kyinnur em kvinnur øge menn. er tek s Hentze inntøkuna hjå kvinnum og monnum innan ymiskar vinnugreinir. Men um tad snýr seg um fullan arbeids- dag ella parttidarstarv vita vit ikki. Heldur ikki vita vit, hvørji arbeiðini eru, heiti á teimum ella aðrar bólking- ar, og heldur onki er um lønaråsetingar, vidbøtur, ágóðar og tílíkt fyri tey ein- stóku arbeiðini. Mær kunnugt finnast ikki tól á privata arbeiðsmarkn aðinum, sum samanbera til dømis, hvat ein kvinna fær, sum arbeiðir fulla tíð, t.d. á einum fiskavirki, í mun til ein mann, sum arbeiðir inn- an sama sáttmálagki við nøkulunda sama arbeiði Vit kunnu hava gitingar um vidbøtur o.t., sum fylgja ávísum uppgávum, og um åvis størv, sum eru hægri lønt enn onnur, sum tey eiga at kunna samanlíknast við og hava hugsanir um, hvør ofta hevur hesi arbeiði, og tí eisini hevur stórri inntøku, men tel finnast ongin. Her er avgjørt ein upp- gåva fyri fakfeløgini at:fara undir. Samstundis kann eg vísa á, at í javnstóðulógini stendur, at sáttmálar, sum ikki lúka regluna í lógini um „somu løn fyri sama arbeiði — ella arbeiði av sama virði“ ikki hava gildi fyri henda partin. Vit hava tó nøkur tøl — á almenna arbeiðsmarknaðin- um Herfyri vórðu tel frá starvsmannafelagnum al- mannakunngjørd, sum siga, at í teimum lægstu lønar- bólkunum (7.-11) er 81% kvinnur og 19% menn. Í teimum hægstu lønarb6lk- unum (21.-40.) er júst øv- ugt, her eru 71% menn og 29% kvinnur. Og hesi tøl eru gjørd upp sum ársverk, sum vísa umleið eins langan arbeiðsdag fyri kvinnur og menn. Hagtøl, sum hesi geva høvi til at seta spurn- ing, hví so er, um hetta eigur at vera so, og um ikki, hvussu kann tað broytast. Hetta eru fyrstu almennu tølini fyri almenna arbeiðs- marknaðin, sum veruliga siga nakað um kynsbýtið innan hetta økid. Hetta er ein góð byrjan. Grannalondini eru komin longur enn vit, og arbeiða stødugt vid evnum um líka- løn. Tað er við at lurta eftir teimum, at vit fáa stórri vit- an og innlit í, hvat tað merkir, at fáa líka løn og her serliga at leggja merki til, at eins løn skal krevjast ikki bara fyri ,, sama ar- beiði, men eisini fyri ar- beiða av sama virði“.