týsdagur 26. mai 1998síða 10

10 tíðindablaðið 00 Nr. 96 — 26. MAI 1998 Hósdagin fellur avgerðin hjá dønum Hvat skulu danir atkvøda um hós- dagin? — Meiri arbeiði og minni arbeiðs- loysi Marita DALSGAARD Keypmannahavn Arbeiðsloysið er ein av termum stóru trupullerku- num i ES-londunum. Ar- beiðsl ð er í miðal 10,8 proser } um eið var í > ndunum einki arbeiði ið er 44 hon e JJ Tad er st e einstøk UDCIOSIOVSIO € uxe Ure V 3 S 5 t 8 Spa KKUI KK Lrbeiðs si hevur ve SK øltum ES an. Hann fastsetur, at ES jondini skullu hava sun at fåa fleir Tað nýggja i sáttmá num er, at ES á hvørjun skal gera eina vegleiðir um, hvussu mar arbeiðspláss Hvert landið sær skal so brúka vegleið ingina í arbeiðsmarknar politikkinum. Seinni skullu londini handa eima fråsøgr um, hvat tey hava gjør at fáa fleiri í arbeiði ES-Kommissiónin og ES Ráðharraráðið halda, at cit land hevur gjørt ov lítið fyr at fáa fleiri í arbeiði, kunnu tey biða landið um at gera meira fyri at fáa fleiri ar beiðspláss — tað man kallar eitt ulmæli Demi uppá mótsetn- ingarnar í ES-kjakinum Londini hava ikki skyldu til at fylgja einum tilmæli um at skapa fleiri arbeiðspláss, og tað er ein av teimum at- finningunum, sum kritikk- ararnir vísa á. Hetta er eitt gott dómi uppá tvistøduna í tí danska ES-kjakinum. Teir donsku vinstrasinnaðu nei- sigararnir halda, at eitt til- mæli er ov leyst og ikki gev- ur fleiri arbeiðspláss sam- stundis sum teir ikki ynskja, at ES blandar seg í danskan politik. Og tað hevði ju ver ið neyðugt, um ES skuldi sent annað enn ettt tilmæli til eitt av londunum. So nei- argumentini eru bædi, at Ams la | Ikki er V eg at sloysi men bert nal sum snugva seg um fria Kapping fyri verur, ar 'g pengar, sum u við 1986-sáttmála num, har tann innar: markn aðurin bleiv vidtikin Teir vinstrasinnaðu ja igararnir halda tað vera eina góða byrjan, at arbeiðs | ysi0 og fleiri arbeiðspláss yvirhevur koma við í sátt n. Argumentið er mill um annað, at um eitt land verður útpeikað av hinum ES-londunum fyri at gera v lítið við arbeiðsloysið, vil tað standa seg illa í fólk aeygum. Eitt ulmæli vil tí gjá press a Etna stjórn um at skapa fleiri arbeiðspláss Teir borgarligu ja-sigarar ur meina at tað neyðugt fyri at virka innliman av londum í Mið- og Eystureuropa Fleiri av teimum gomlu kommunistisku londunum í Mið- og Eystureuropa hava søkt um at sleppa uppi ES Harafturat hevur Cypern søkt um lima- skap. Tad er ikki gott at vita nær tey sleppa uppi, men stjórnarleiðararnir samdust Amsterdam um at byrja samráðingarnar vid Cypern gi samarbeiðið t g fimm av teimum gomlu eystur-londunum. Tað eru Pólland, Ungarn, Tjekkia, Estland og Slovenia. Sam- ráðingarnar byrja í ár. Fimm nnur lond hava søkt um men koma ikki samráðingarnar enn Fad eru Slovaka, Bulgara, Rumena, Letland og Litav maskap } Fyri at blíva limir í ES skulu londini hava eim væl virkandi marknaðarbúskap sum merkir, at tey skulu taka burtur forðingarnar fyri tann fría handilin. Tær gomlu statsligu fyritókurnar skulu eisini gerast effektiv ari. Tað er stórur munur á hvussu langt londini eru komin á hesum økinum. Tjekkia er komið longst men eisini Pólland, Ungarn, Slovakia, Slovenia og Est- land eru komin langt. Fyri tey gomlu ES-lond- ini er innlimanin av hesum londum um eitt friðarpro- sjekt. Tey vilja sameina Eystur- og Vestureuropa og tryggja hesum londum góð- ar búskaparligar og sosialar umstødir, fyri at forda at vånalig vidirskifti føra til våpnastrid. Tad er eisini umráðandi at styrkja stríðið móti tí internationala mafia- líknandi kriminalitetinum, sum er heilt vanligur í Eyst- ureuropa Harafturat er tað týdn- ingarmikið at fáa hesi lond til at fylgja sterkari krøvum til umhvørvid og arbeiðs- umhvervið. Fyri ikki at fáa sosiala dumping er tað um- ráðandi, at tey ikki vinna kappingina við at selja vor r, ti at tey hava eitt vána 1umnvørvi og arberðs umhvørvi Sum trygd fyri at tey nýggju demokratisku eyst ondini ikki fara aftur til tað gamla stýrið, var tað semja í Amsterdam um eina nýggja reglu um, at lond sum ikki yvirhalda grund leggjandi menniskjarætt indini kunnu missa atkvød urættin í ES Eingin semja um atkveðubýtið Fyri at tey minnu londini eisini hava nakað at siga, er atkvgðubýtið soleiðis, at tey lítlu londini hava lutfalsliga fleiri atkvødur í mun til tey stóru. Danmark við fimm milliónum íbúgvum hevur til dømis tríggjar atkvødur í ráðharraráðnum og Týsk- land við åttati milliónum tiggju atkvødur. Tá ið eyst- urlondini koma uppi ES, førir tað við sær, at tey lítlu londini vid færri innbúgv- um fara at råda yvir meiri lutanum Hetta er ein kensluligur spurningur, og tað var eing in semja um hann i Amster dam. Ein annar spurningur er eisini býtið av kommi serum. Tað er ringt at hugsa sær, at ES skal hava fleir kommiserar enn í dag. Tað var tí semja um, at tey stóru londini, sum hava tveir kommiserar, bert skullu hava ein. Tey stóru londini vilja tó bert ganga við ul hetta, um tað verður ein nýggj semja um atkvødu- býtið Hesir spurningarnir skulu setast á skránna í minsta lagi eitt ár áðrenn tað vera tjúgu limalond. Í dag eru tað fimtan limalond Fyri og imoti Ja-sigararnir halda tað vera ein stóran sigur, at ES nú eisini vendir sær móti lønd unum í tí gamla kommun- istiska = blokkinum. Man vildi helst havt samráðingar við fleiri lond beinan vegin, men tað var ikki møguligt at fáa eina semju um hetta Nei-sigararnir uppfata ES sum eit "Fort-Europa” og halda at ES heldur alt ov nógv lond uttanfyri og vilja heldur hava, at lond arbeiða saman í einum altjóðasam- bandi ístaðin fyri bindandi samarbeiði sum ES. Umhvervi og arbeiðs- umhvervi partur av endamálinum hjá ES Frísk luft og reint vatn upp- tekur alt fleiri fólk í Europa og tað verður ofta peika á, at dálking er markleys. Tað hjálpir tí ikki, at eitt einstakt land hugsar um umhvgrvið. Roykur frá skorsteinum í ídnaðarbýum í Ruhrøkinum fellur sum syruregn Niels Helveg Petersen, uttanríkisráðharri skrivaði vegna stjórnina tann 2. oktober i Flóttarfólk, innflytarar og eftirlit við landa- merkunum telja mest i valstriðnum Eitt tydningarmikið evni í Amsterdam-sáttmálanum er flóttarfólk og innflytarar. Higartil hava londini gjørt avtalur sínamillum um flótt- arfólk, men Amsterdam- sáttmálin gevur ES ein stórri leiklut. Í dag skullu øll lond vera samd um reglur á hesum 1997 undir Amsterdam-sáttmálan í svensk vøtn og skitnar åir renna út í Eystursjógvin so fiskurin doyr Tað var tí eitt trýst á stjórnarleiðarnar fyri at fáa sterkari reglur um um hvørvid í ES. Tað førdi við sær, at toppfundurin í Am- sterdam avgjørdi, at um- hugsni fyri umhvørvinum og arbeids-umhvørvinum skal vera ein partur av end amálinum hjá ES. Tað merkir at umhvørvid skal við í øll politiks økjir, mill um annað transportpolitikk in Ja-sigararnir halda um- hvørvid vera eitt gott dómi uppá. at tað er brúk fyri stórri samarbeiði í ES og at man ikki skal undirmeta tydningin av tí politiska signalinum, at umhvørvid skal vera vid f øllum polit- siku økjum i ES. Kritikk- ararnir leggja dent á, at tað er tað búskaparliga samar- beiði innanfyri ES, sum ger, at man ikki kan føra ein góðan — umhvervspolitik Harafturat meina teir, at reglurnar í ES forða londum sum til dómis Danmark at føra ein harðari umhvørv- ispolitik. Tað eru ja-sigar- arnir ikki samdir við teir um. Nei-sigararnir argu- mentera her á sama hátt sum um arbeiðsloysið. Teir á- kæra Amsterdam-sáttmálan fyri at vera ov verkan á hes- um umráðnum, samstundis sum teir ikki vilja hava eitt meiri bindandi samarbeiði og felags reglur økinum. Sáttmálin broytir hetta til at ES-londini um fimm ár kunnu viðtaka regl ur um hetta gkið við fleir talsavgerðum Men hesar reglurnar galda ikki fyri Danmark, tí at hetta er ein av teimum fýra sokalladu undantøku- num. Hóast tað er tað hesin spurningurin saman við eft- irliti við landamørkunum, sum telur mest í ES-kjaki num áðrenn Amsterdam-at- kvøduna. Tey flestu ES londini, Norra og Island hava í fleiri ár haft ein sáttmála um eft- irlit við landamørkunum Sáttmálin kallast Schengen- såttmålin, tí at tað var í Schengen í Luxembourg, at man samdist um sáttmálan Hann merkir, at londini ikki hava eftirlit sínamillum, men hava eitt strangari eft- irlit við teimum uttaru land- amørkunum. I Amsterdam var semja um, at Schengen- såttmålin skal vera ein part- ur av ES-samarbeidnum. Nei-sigararnir hevda, at hetta merkir, at danir ikki longur kunnu hava eftirlit við landamørkunum og at tað fer at bera við sær, at landið verdur innvadera við flottarfølkum og innflytar- um. Her sær man eina eitt sindur óhugnaliga sam- gongu millum uttasta vinstr- a- og høgravongin. Teir spæla báðir uppá fremm- anda ræðsluna. Ja-sigararnir siga, at:hetta Ikki broytir nakað, tí at man longu er við í Schengen- samarbeiðnum Nøkur lond kunnu styrkja samarbeiðið innan fyri ES Tað hava altíð verið nøkur lond sum Frankaríki og Týskland, sum hava ynskt sterkari samar- beiði enn hini londini. Amst- „sá erdam-sáttmálin ger tað møguligt, at nøkur lond í ES kunnu fara saman um eitt sterkari samarbeiði, meðan hini londini standa uttanfyri hetta samarbeiði. Tað sterk- ari samarbeiði kann bara gjøgnumførast um allar aðr- ar loysnir eru royndar og bert innan ávís umráði, fyrst og fremst rættar reglusamarbeiðið og løg- Verju- og uttanrikis- politikkur Amsterdam-såttmålin gevur ES møguleika fyri at brúka Tað Vestureuropeisku Uni- ónina til hjálpi-uppgávir, tá ið hetta er neyðugt fyri at varðveita frið í einum gki, sum hevur verið í kríggji. Um eitt land ikki vil vera við í hesum samarbeiði, kann tað siga nei. Eitt av teimum fýra sokallaðu und- antøkunum hjá Danmark merkir, at Danmark ikki kan vera við í tílíkum uppgáv- um. Innan uttanríkispolitik kunnu ES-londini sam- tykkja eina felags støðu við- víkjandi øðrum londum utt- anfyri ES, so sum Rusland ella Miðeystur. Svik Higartil skulu øll lond vera samd um at nidurberja svik við ES-pengum. Amster- dam-sáttmálin ger tað møg- uligt hjá nøkrum londum samstarva um hetta.