mikudagur 27. mai 1998síða 21

+ Nr. 97 — 27. MAI 1998 brúka alt ov nógva orku uppá at vera »ikki-danir«, ístaðin fyri at brúka orku- na uppá at vera »føroying - ars, sum vit nú emaferð eru uppa gott og ont At definera seg sjálvan Veruleikin er jú, at vit eru ikki so óluksáliga nógv annaðleiðis enn danir, sum vit so fegin vilja billa okkum inn. Vit brúka dag og dagliga nógvar danskar vendingar sum heilt nátt- úrligt fella inn í mál okkara. Tað vil hin vegin heldur ikki síga, at vit so ERU danir, men fyri tað kunnu vit saktans hava nakað til felags. Hetta mugu vit viðurkenna. Vit missa ikki okkum sjálvi og tjóðska- parliga identitet okkara burtur fyri tað. (Hetta sigi eg við vanda fyri at vera skyrd landasvíkjari!) Um vit ikki kunnu loyva okkum at vera heil og góð- taka tann nýggja og stóra partin av identiteti okkara, sum ikki er beinleiðis >húðaskógva-fóroyskur<, kunnu vit heldur ikki hugsa og menna okkum frítt í fríum samskifti við verðina uttanum okkum. | veruleikanum lata vit á henda hátt júst danir um at definera okkum, ístaðin fyri at vit definera okkum sjålvi. Hetta ljóðar sum ein andsøgn, men lat meg greina hetta. So leingi Føroyar eru undir donskum einaveldi, eru vit kroyst í ein krók, sum noyðir okkum alla tíðina tl at definera okkum sum verandi ymisk frá dónum. Henda ósunna mekanisma ger okkum óneyðuga óttafull mótveg- is allan ávirkan uttanífrá. Vit fáa eina mynd av okkum sjålvum sum oftur, ið mugu standa ímóti tí, vit síggja sum »ågangur« uttanífrá. Mekanisman ger okkum blind fyri teimum virðum í okkum, sum vit hava ul felags við onnur, ja, fær okkum beinleiðis at fornokta hesi virði. Við tí úrslíuð at vit avbyrgja okkum. Avbyrgingin = noyðir okkum at hanga í tí gamla og líta aftureftir ístaðin fyri fram. Hetta forðar okkum í síðsta enda í at menna okkum. Vit steðga upp og missa spakuliga sambandið við veruletkan og drepa soleiðis í veru- leikanum okkara føroyska identitet. Tað, sum vit viðurkenna sum føroyskt mál og mentan, gerst bara meir og meir ótíðarhósk- andi. At enda missa tey ungu alla virðing fyri ti, sum er føroyskt, tí tey slet- tis ikki longur kunnu iden- tifisera seg við tað, og so er alt arbeiðið higartil við at varðveita ein serfør- oyskan tjóðskaparidenutet nyttuleyst . Vit vita, at vit mugu vera »føroyingar« fyri at:yvirli- va, men er tað veruliga bara húðaskógvamentanin sum ger okkum til »før oyingar«? Vit mugu ikki gloyma at nýggja verðin samskifus-samfelagið — er eisini okkara. Vit kunnu ikki altíð bara draga romantiska ynskidreymin um antropologiska føroy- ingin fram, sum hann er defineradur av føroyskum 600skapar-chauvinistum og donskum »Føroyaelsk- arum« sum Niels Malmros í felag. Vit mugu gera upp við veruleikafjaru donsku myndina av okkum sum »føroyvingar«, sum vit alt ov leingi hava speglað okkum í, og endur-defin- era okkum sjálvi, so vit fáa eina meira dagførda mynd av okkum sjálvum, sum kann endurgeva okkum trúnna uppá, at vit eiga orku og vilja til at yvirliva á klettum okkara uppá egnar treytir, leys av skuld og óbundin av Danmørk. Framtíðin Vit mugu gevast við lyndi okkara til at spæla >sakar- leysa ofrið<, sum altíð hevur danska hjálp fyri neyðini. Um vit skulu megna at liva av egnum tilfeingi, mugu vit hava ein sterkan tjóðskaparlig- um identitet, sum byggir uppá eina realistiska sjålvsfatan. Bert á henda hátt kunnu vit grava viljan og styrkina fram til at yvir- liva sum 00. Uttan sjálvs- virðing verður tilveran i Føroyum høpisleys Vit mugu tí læra at brúka okkara tilfeingi fult út og síggja virði okkara — ikki bara í gomlu húðaskógva- mentanini, men eisini i ti nýggja, Ld. okkara lutfal- sliga høga útbúgvingar- stóði. Ikki leggja alt í hendurnar á bara fiski- vinnuni ella bara ferða- vinnuni, men brúka allar møguleikar og tað góða fólkið, vit hava. Samskifti í dag — við td. Internet- inum — gongur so lætt, at Føroyar ikki longur noyð- ast at vera útjaðaraðki. Vit hava møguleikar sum ong- antíð fyrr, um vit bara duga at lofta teimum. Vit mugu ikki byrgja okk- um inni. Vit mugu gera okkum meira galdandi. Vit mugu vera sjónligari, meira professjonell og vísa hvat vit duga. Vit mugu síga frá áhugamálum okk- ara, so onnur skilja tað, og samstundis duga at:sann- føra onnur um, at vit eiga nakað virðismiíkið, sum tey kunnu brúka. Vit mugu luttaka nógv meira aktivt í altjóða = samarbeiði og finnaokkara egnu sam- starvsfelagar úl gagns fyri allar partar So leingi vit lata danir gera hetta fyri okkum, koma vit aldrin uppundan. So leingi sum Føroyar og Danmark hava fastatøkur å hvørjum ødrum, kunnu vit ikki kenna okkum sum javn- líkar við onnur. Ikki fyrr enn vit hava slept hesum tunga viðfórið — búskap- arliga bundinskapinum at Danmørk — kunnu vit kalla okkum eina »føroyska tjóð- Klin Heine yen Skrivað 22.03.1998 tíðindablaðið 21