mikudagur 27. mai 1998síða 20

20 tíðindablaðið SOK Nr. 97 — 27. MAI 1998 svarer saledes glimrende ul den karikerede forestill- ing, danskere ynder at have om færinger som nogle vilue onginaler og spøjse fætre deroppe i den kolde blæsende Nordat- lant, der lever et karsk liv i en kraftfuld, ubarmhjertig og uberørt natur med et fantastisk inspirerende lys, der helt naturligt må klække prægtige kunst- nere og kaste det ene dig- teriske sind efter det andet af sig. Oh, eufori'« Sum hundar, takksamir fyri ett klapp á høvdid, gloypa vit føroyingar gramm og erpin hesum lovorðum | jóðskapar- chauvmistar í Førovum studla dønum i hesi veru- leikafjaru uppfatan av, at soleiðis ER "rætt" føroy- ingurin« í berum idni eftir at sannføra seg sjálvar og danir um, hvussu ólíkir føroyingar og danir eru Hetta sigur bara ikki nakað um, hvussu føroyingar i veruleikanum eru — kanska bara nakað um, hvussu lítla føling flestu danir — og einstøk fanatisk tøroysk tjóðskaparfólk — hava við nútíðar føroyskan iv- og hugsunarhátt m vit tordu at hyg HIKKI Dara al UL, sum vit vilja síggja — men eisini at sum vit hava ilt við at iðurkenna við okkum sjálvum, høvdu vit kanska agt merki ul, at flestu ungir fóroymgar í dag ikki ngur renna runt í haga- 7 num í húðaskóm og føroyskan húgvu og jarma um kapp við seyðin. Flestu av okkum eru ikki djarvir bjargamenn, sum lata seg síga niður í forbergunum. Vit eru ikki oll glaðar fyl- hibyttur, sum dagliga renna rumt í føroyskum klæðum og tríva í eitt kvæði í tíð og ótíð. Dagliga lívið hjá emum vaksandi parti av føroyingum skilir seg i veruleikanum ikki so nógv frá lívinum hjá teimum, ið liva í løndunum rundan um okkum. Vit arbeiða á skrivstovum, koyra bil, keypa inn í sjålvtøku- handlum og hyggja at sjónvarpi Føroyingar í dag Men hvat ger okkum so til føroyingar« í dag? Hvussu tilvitandi eru vit - um okkara eyðkenni? Hvat viðurkenna vit sum »før- oyskt«? Flestu føroyingar eru sera tilvitandi um, hvussu tydningarmikid tað er, at varðveita okkara serkenni sum føroyingar, hóast vit ikki heilt vita, hvat tað er. Vit vita bara oll innast inni, at tað er hesin vilji til at vera nakað serligt, sum fyrst og fremst hevur hildið lív í okkum Tað hevur sett seg í ryg- gmergin hjá okkum. Vit eru øll efurhondini undir- løed em serligan auto- matikk — eina yvirlivilsis- mekanismu, hvors enda- mál er at halda fast við tað føroyska« og verja okkum móti útlendskum árini, fyri at vit ikki skulu svinna burtur Men hesin automatikkur kann eisini føra ov vítt. Tak nú málið. Vit kenna oll eina ábyrgd fyri at varðverta tað. Vit hava útviklað em sjålvcensur og eitt sostalt eftirlit, sum hevur til uppgávu at síðla sum er alt frá, »Ofør- oyskt«. Hesin >reinsk- ingarhugur< er alment viðukin og so sjålvsagdur, at næstan eingin longur setur = spurnartekin við hann. Eg eri ikki vis í, hetta er so gott. Haraftur- ímóti eri eg bangin fyri, at okkara altrá eftir at varðveita tað føroyska ser- kenni, kann móti síni ætl- an virka forðandi fyri menningini av fría føroys- ka hugburðinum. Føroyska málið i dag Vit tosa Ld. eitt slag av fóroyskum máli innanfyri teir fýra veggirnar heima og eitt annað alment. Eru vit Ld. óheppin at siga okkurt danskt orð ella onkra danska vending, tá vit tosa føroyskt alment, fáa vit ringa samvitsku, smílast smæðin og biðja næstan um orsaka, at vit ikki duga betur føroyskt enn sum so. Við tí ursliti, at føroyingar, sum ikki kenna seg serliga stinnar í føroyskum, næstan ikki tora at siga nakað td. í sjónvarpi ella útvarpi, í ótta fyri at verða dømdir av almenninginum fyri ikki at tosa eitt nóg gott føroyskt mál! Munurin á skrift- og talumálið tykist eisini at økjast í hvørjum. Við tí úrslitið, at um vit ikki ansa eftir, fer bara ein målkøn elita at enda at tora at skriva nakað á føroyskum. Eitt dómi um hetta eru týddu barnabókur okkara, sum verða givnar út — minni fyri at undirhalda, enn fyri at uppala børn okkara málsliga. Nógvar føroyskar barnabøkur eru eftirhondini so altråar eftir at vera so reindyrkað »gerotføroyskar«, at sjålvt foreldrini ikki skilja, hvat stendur í teimum. Hetta tekur lesigleðina burtur. Upplesturin gert ónáttúr- % På + + & 5 18) Få 14 PO ligur og børnini missa hugin at lurta eftir søgu- num Summi taka avleidingina og vilja heldur — væl vitan- di at hetta 'hóskar seg ikki" - keypa børnunum dan- skar barnabókur og sjålvi umseta beinleiðis burturúr donsku bókunum fyri børnunum til eitt føroysk mål, sum tey øll — bæði foreldur og børn — skilja og kenna sum meira nátúrligt. Vandin er bara, at umsetingin hjá foreldru- num á henda hátt verður so jánkaslig og leggur seg so tætt uppat tí danska, at donsk orð og vendingar sníkja seg inn í málið hjá børnunum henda vegin — og tað var jú ikki ætlanin. Og hví er tað komið so vítt? Hví kenna vit okkum so 6køn í okkara egna máli og mentan? Hví skammast vit av okkum sjálvum? Hví eru vit so óærlig mótvegis okkum sjálvum? Orsøkin er, at vit líða av kollektivari skizofreni. Vit liva í einari illusjón um, at føroysk mentan eigur at vera heilt óheft av øðrum mentanum. Ein illusjón, sum stavar frá eini farnari tíð, tá tað var neyðugt at hava ein ávísan fráleika. Vit hava tí hug altíð at de- finera okkum sjálvi mót- vegis dónum, sum um vit vóru mótsetningar — ja, sum um tað vit eru, ikki kann standa mát í sær sjálvum. Jú meira »ikki- danskt<, jú betur. Vit i. 49