týsdagur 9. juni 1998síða 10

10 tíðindablaðið 00 Nr. 105 — 9. JUNI 1998 Føroyskir politikarar trúgva uppá egna propaganda Av misgávum vantaði síðsta brotið í samreðan við Rolf Guttesen í blað- num leygardagin. Tískil prenta vit greinina umaftur í dag, og vit biðja lesarar okkara umbera okkum mistakið: — Tað kann heldur ikki sigast, at fólkatingsar- beiðið í Feroyum verður tikið í álvara. Eydnast tað einum umboði at sleppa í Landsstýrið, so verður næstimaðurin sendur til Danmarkar. Tað virkar, sum verður hetta hildið at vera hálv- vánaligt arbeiði, sigur Rolf Guttesen Dagny Joensen úr Keypmannahavn har síðani. Rolf Guttesen er 54 ára gamal, cand. scient »g lektor i geografi við Uni- versitetið Keypmanna- havn, er giftur ivð Onnu Tey eru bæði uppvaksin í Havn, og eiga tvey tilkomin børn Rolf Guttesen lesur før oysku blødini og fylgir vid í tíðindunum heimanifrå eins og í tí, sum kemur fram í donsku fjølmidlunum Hann kennir seg væl mill- um: danir. Mamma hansara var ættað úr Danmark Hann sigur sjálvur, at móð- urmálið er danskt, men at faðirmálið er føroyskt Hann kennir seg danskan millum danir og sum før- oying millum føroyingar Hann hevur ongantíð fingið ákoyringar, hesi seinastu år- ini, av tí at sambandið mill- um Danmark og Føroyar hevur verið vánaligt Danir vita meir um Føroyar nú — Tá ið starvsfelagar hava spurt, hvat tað er, sum gong- ur fyri seg i Føroyum, havi eg roynt at givið teimum eina skilagóða frágreiðing Trupulleikarnir hava verið, at danir vita so lítið um før- oysk viðurskifti. Eitt er tó komið burturúr. Nú vita danir, hvar Føroyar eru. Hó- ast alt ikki hevur verið av tí góða, so er ein ávís upp- lýsing, sum gongur út um sjálvt trupulleikarnar, fest seg millum danir, sigur Rolf Guttesen Spurdur um familjan kundi hugsað sær at flutt heimaftur, sigur Rolf Gutte- sen, at hjúnini royna hvor á sín hátt at arbeiða til gagns fyri føroyingar í Danmark, men at næsta ættarliðið er á trappunum. Tá er torført at flyta, av tí at børnin: kenna seg sum danir, og tí vilja verða verandi í Danmark Hvussu verður tá hjúnini verða pensionerað um eini 25 ár, hava tey ikki reiðiliga tikið stóðu til, tó at tankin um at flyta hevur verið frammi og vent. Hvussu metir tú um fram- tíð Føroya, nú broytingar helst fara fram í ríkisfelags- skapinum? — Eg ivist onga løtu í, at ein framtíð er fyn Føroyum, og eg haldi ongan mótsetn- ing verða í, um Føroyar verða ein tjóð, ella ein part- ur av ríkinum — Føroyingar hava fingið loyvi at gera sum teimum lysti síðani seinna heims- bardaga, undantikið í verju- og uttanlandspolitikki, so tann broytingin verður helst ikki so stór Ødrvisi verður, um oljan kemur. Hvat tá hendir, er torført at meta um, sigur Rolf Guttesen Føroyskir politikarar løgin sjonarmid Hann finnist at føroysku politikarunum, tí teir ofta Rolf Guttesen, lektor í geografi við Universitetið í Keypmannahavn, finst m. a. at arbeiðinum hjá føroysku fólkatingsmonnunum geva seg til kennis við sera løgnum sjónarmiðum. Tað undrar meg stórliga, at td. Heini O. Heinesen kann vera formaður í Tjóð- veldisflokkinum, sum er størsti flokkur i Føroyum Serliga óheppið var tað her- fyri, tå danskur journalistur spurdi Heina O. Heinesen, hvussu føroyingar kundu klára seg vid ongum blok- stuðli, og formaðurin svar- aði: „Ná, hvis det bliver gjort op i sidste ende, vil det nok se anderledes ud" Slikt gåtuført aftursvar ør- kymlar — Tad bøtir ikki um, tå vit valkvøldid hoyrdu for- mannin i Tjóðveldisflokk- inum svara, tá hann varð spurdur, hvat flokkurin nú fór at gera, nú hann hevði vunnið valdið, og Heini O. Heinesen svaraði, at tað visti hann ikki, tí teir høvdu ikki hildið nakran fund, sig- ur Rolf Guttesen og leggur aftrat: — Eg havi ikki álit á størsta flokkinum í Føroy- um. Alt er so Óvist, og tú hevur varhugan av, at alt kann henda, og at eingin trygd liggur aftanfyri ætl- anirnar. Harnæst er Tjóð- veldisflokkurin ógvuliga høgravendur flokkur, sum ber dám av afturhaldi, sig- ur Rolf Guttesen. Hann heldur, at størsti vansin í føroyskum polit- ikki er, at politikararnir trúgva uppá sín egna propa- ganda. Eitt mi tå Oli Breck- mann sigur, at blokstuðulin bert kemur heim til Føroya at venda, fyri sidani at enda aftur í Danmark. — Slik út- tala gevur onga meining. Hetta er ein hvørvisjån. Peningurin verður brúktur til lønir 0.2., sum so sæst aftur i skattakrónum og for- brúki o.s.fr. fyri síðani at fara avstað aftur, sum annar peningur eisini ger Onnur propaganda um blokstuðulin er, at helvtin verður goldið í rentum og avdrátti til uttanlandsskuld- ina. Gaman í, at rentur og avdráttir skulu gjaldast, men um blokkurin ikki var, hvar skuldi peningurin so komið frá, spyr Rolf Gutte- sen. Hann heldur tað vera sera løgid, at politikarar kunnu siga slíkt, tá teir vita, at blokstuðulin fíggjar ein trið- ing av landshúsarhaldinum á fíggjarlógini. Tað lj6dar eisini løgið, tá Oli Breckmann i 1993-94, rópti upp í Fólkatinginum, at tað ikki hóðaði føroying- um at gjalda meir enn 40 pst. í skatti, heldur Rolf Guttesen. Slík sjónarmið eru bert við til at ørkymla og øsa danir. Prátið fellur á viðurskift- ini hjá føroyingum í Dan- mark í hesi sera strævnu tíðini seinastu árini, har tað ikki altíð hevur verið so lætt at vera føroyingur Hvat er ein føroyingur? Ju, gamani, men hvat er ein føroyingur í Danmark. Er tad eitt menniskja sum er føtt i Føroyum og sum dugir at tosa føroyskt? Mini børn duga at tosa føroyskt, men tey kenna seg sum dan- ir. Børnini hugsa ikki polit- iskt um Føroyar, tað er meira um góðar dagar i summarfrítíðini, við útferð- um niðan í fjøllini. ella at fara á fjørdin at fiska, sigur Rolf Guttesen. Stóra samtaluevnið í løt- uni er fólkatingsumboðanin hjá Jóannesi Eidesgaard, og her er Rolf Guttesen heldur ikki blíður: — Tað er nógv fyri at Jóannes Eidesgaard spælir klovn í Danmark fyri at føra valstrid í Før ovum, við at tala sína sek um ikki at leggja seg út danskan innanrikispolitikk Hvat skuldi hann gjørt ødrvisi efur tíni meting ) Hann er vorðin limur i Fólkatinginum, á sama hátt sum danir td. eru umboð aðir í ES-tinginum. Tað er óhugsandi, at danskur ting limur í ES noktaði fyri at atkvøda, sigur Rolf Gutte- sum samanumtikið heldur, at føroy ska umboð- anin í Fólkatinginum gjøgn- um árini hevur verið ógvu- liga vånalig. Føroysku um- bodini eru komin til Dan- markar einar tvær ferðir år- liga at halda réðu, og eru síðani farnir heimaftur. Tó viðgongur hann, at Jóhs. M. Olsen røkti sin fólkatings- sess til lítar, og tók hetta arbeiðið í álvara. Tað kann ikki sigast, at fólkatingsarbeiðið í Føroy- um er tikið í álvara, heldur Rolf Guttesen. Hevur tað eydnast einum umboði at sleppa í Landsstýri, so verð- ur næstimaðurin sendur til Danmarkar. Tað virkar sum verður hetta hildið at vera hálvvánaligt arbeiði, ið bara onkur skal átaka sær. Tað sást eisini, tá Jóannes Eidesgaard ikki vildi at- kvgða á formansvalinum í Fólkatinginum. Við ikki at atkvøda fyri Birthe Weiss hjålpti hann Ola Breckmann og høgraveinsinum i Fólka- tinginum. sen, Samstarv vid sosialdemokratiid — Hvat heldur tú Jóannes Eidesgaard skuldi gjørt nú? — Best hevði verið um hann kundi fingið samstarv- ið í lag aftur við sosialdem- okratiska flokkin, og sum báðir partar kundu liva við. Tað var ein feilur, at sam- bandið er vorðið so vána- ligt, sigur Rolf Guttesen. Hann tekur samanum og heldur, at tað altíð vilja vera rok í føroyskum politikki, sum skiftir kós alt eftir um- stóðunum. Í 1994 var rákið við Sambandsflokkinum, eitt nú fóru Jákup Joensen og Finnbogi Arge upp í flokkin. Nú er rákið vent til fyrimunar fyri Tjóðveldis- flokkinum, og tað fer iva- leyst at venda enn einaferð, alt eftir hvørja meining fólk hava um vidurskiftini. Føroyingar hava brúkt alt ov nógva tíð og orku uppá bankamálið. Teir hava gloymt at danir hjálptu før- oyingum, við at lána okkum seks mia. krónur. Um tjóð- veldið var stovnað tá, høvdu føroyingar ikki havt ein kjans. Teir hava gloymt, at danir tóku um endan, og at teir nú kanska fara at eftir- geva skuldina. Tað er vert at taka til eftirtektar í hesum døgum, heldur Rolf Gutte- sen. Rætt at endurskoða heimastýrislógina Hann tosar um demagogisk rák í sjálvstýriskjakinum, har Tjóðveldis- og Fólka- flokkurin ganga á odda, men at Javnaðarflokkurin eisini roynir at sleppa upp í part. Hann heldur kortini, at heimastyrislågin krevur broytingar Í veruleikanum er tað rætt at endurskoða heimas týrislógina, og her var Javn- aðarflokkurin fyrstur við uppskotinum um sjálvstýr islóg, men eg haldi, at flokkurin ikki gjørdi sítt at beiði til lítar. Eitt nú við at upplýsa nágreiniliga, hvat var galið við gomlu lógini, og hvat var neyðugt at broyta Her átti Javnaðarflokk- urin at skipa fyri einum orðaskifti, eisini fingið í lag, at ein sonevnd „hvítbók“ varð gjørd, um vansar og fyrimunir o.s.fr., sigur Rolf Guttesen. — Hava føroyskir politik- arar verið til ógagns fyri Føroyar hesi árini? — Hóast bankamálið av- gjørt er eitt stórt mál, so haldi eg at føroyskir pol- itikarar hava fokuserað alt ov nógv uppá hetta málið einsamalt. Tað er so nógv annað sum krevur viðgerð, eitt nú hvussu fiskivinnu- politikkurin skal skipast, endurnýggjan av skipaflot- anum, og hví kvotuskipanin bert bleiv ein viðfáningur, ella í heila tikið at skapa ein vinnupolitikk. Sjålvt um stødan i Før- oyum er batnað seinastu år- ini, so er hon ikki stabil. Gamaní at fiskiveidan hev- ur verið óvæntað góð, pris- urin góður, men um fiski- veiðan minkar koma trup- ulleikarnir aftur, og tá er ikki óhugsandi at ein kreppa aftur tekur seg upp. eins og Skomm at krevja loysing — Hvat heldur tú er skilabest at gera politiskt? — Tað er m.a. at fáa skil á heimastýrislógina, og gera eina sjálvstýrislóg, sum gevur føroyingum størri á- byrgd, tó at eg ikki haldi at loysing er gott hugskot. Hví ikki loysing? Føroyar eru ov fámentar. Verður tað veruleiki, so kemur split í sambandið millum Danmark og Føroy- ar, av ti at føroyingar fara at biðja danir umsita so nógv økir fyri seg, at tað verður ein skomm. Tá verður bert fótbóltur- in, frímerkini og merkið før- oyskt, sigur Rolf Guttesen