leygardagur 13. juni 1998síða 19

sømir seg at heilsa einum fullveldisflaggi, og í eini veitslurødu segði hann, at sum tjóðskaparsinnaður dani skilti hann væl, at eis ini íslendingar vildu vera friir I Grønlandi vóru samráð- ingar vid umbod fyri lands- ráðini. Øllum pørtum var greitt, at formliga støda Grønlands sum hjáland mátti broytast. Hedtoft segði, at einki skuldi setast í verk, uttan so at grøn lendsku landsráðini vóru samd við stjórnina fyrst Svarið frá grønlendsku landsráðunum var, at Grøn- land skuldi ikki gerast danskt amt. Hetta var ann- ars tað sum hendi í 1953. 1 hesum sambandi kann við- merkjast, at Elkær- Hansen sjálvur var skrivari hjá grundlégarnevndini, sum gjørdi uppskotið til nýggju grundlógina. Í hesum starvi hevði hann nært samband vid Andreas Møller, Poul Andersen, Alf Ross og Jens Møller Skrivstovustjori i forsætismálaráðnum I 1950 varð Elkær-Hansen settur skrivstovustjóri í for- sætismálaráðnum, og kom sum slíkur at fáast meira við sjålva umsitingina av før- oyskum målum. Stutt eftir hetta kom heimastýrið i bú- skaparligt 6føri. Nevnd var sett við embætismonnum úr ymsum ráðharrastovum og ríkisstovnum at kanna við- urskiftini og gera uppskot um, hvussu kreppan skuldi loysast. Elkær- Hansen gjørdist skrivari í hesi nevnd. Skjótt gjørðist greitt, at trupulleikarnir vóru so stórir, at tann unga, veika heimastyrisskipanin var hótt. Aðrar nevndir vórðu settar, bankamálið endaði við dómarakanning, og dómar vórðu feldir. Politikkarar og embætis- menn hjå heimastyrinum og føroyskir vinnulivsmenn Nr. 109 - 13. JUNI 1998 vóru í heilum í Keypmann ahavn á fundum við ríkis myndugleikarnar. Tað vóru týdningarmiklir fundir, mangir og langir. Donsku embætismenninir sótu ødr- umegin tað langa borðið, forsætismálaráðharrin sat við endan, og hinumegin sat ein rød av føroyingum - við sólarljósinum í eyguni! Um eitt annað samráðing- arumfar við umboðsmenn fyri heimastýrið, sigur El- kær-Hansen, at stjórnin helt seg hava verið ov harða við teir. Tí var samtykt á stjórn- arfundi, at Knud Ree, fiski- målrådharri, sum var sam- ráðingarleiðari, skuldi bjóða teimum eina miljónaupp- hædd. Men kravið var, at teir skuldu semjast á stað- num um, hvat pengarnir skuldu nýtast til. Móti end- anum á fundinum kom Knud Ree við tilboðnum; men Johan Poulsen, lærari, vildi brúka pengarnar til skúlaverkið, Kristjan Djur- nuus, løgmadur, vildi byggja havnir, javnaðar- maðurin Petur Mohr Dam vildi hava pengarnar til al- mannaverkið, og aðrir vildu útbyggja sjúkrahúsverkið. Tað endaði sum ein “pólsk- ur rikisdagur”, og heima- stýrið fekk ongan pengin. "Det var sgu” en billig om- gang!”, lædi Knud Ree eftir fundin og festi sær f eina góða sigår Stundum vóru fundir millum skrivstovustjóran, stjóran í KGH og stjóran í Føroya Fiskasølu. Teir vóru ávíkavist Elkær Hansen, A.W. Nielsen, fyrrverandi mjólkavirkiseigari, og Jens Christian Johannesen. El- kær-Hansen greiðir frá ein- um fundi, sum endaði við at A.W. Nielsen reistist og tók í hondina á honum. Síð- ani vendi hann sær móti Jens Christiani Johannesen - og spýtti hann í andlitið. Slíkt hevði hann ikki upp- livað áður - og heldur ikki síðani. Og so var tað á tíðindablað skrivstovuni hjá skrivstov- ustjóra forsætismålaråd- ' sins Læknastríðið tekur seg upp Best sum alt tykust vera komið í rættlag i Føroyum, tók stríðið um Halvorsen lækna seg upp. Í fyrstuni var hugsanin í forsætismálaráð- num, at hetta var bert eitt keðiligt umsitingarmál, sum skuldi loysast eftir bókini: Halvorsen skuldi burtur. Forsætismálaráðið leitaði sær ráð hjá donskum em- bætismonnum, sum høvdu verid i Føroyum fyri krigg- ið, men tað vísti seg, at so nógv var broytt, at teirra ráð vóru ikki eftirfarandi Nógv stórmál Føroyum viðvíkjandi høvdu hópað seg upp, og tí varð gjørt av, at sjálvur skrivstovustjórin í forsætismálaráðnum El- kær-Hansen, skuldi setast sum «bråfeingis rikisum- boðsmaður, meðan Vagn- Hansen “fór í summerfri”. Hetta var í 1953, og tele- fonsambandið við Danmark var ikki komið. Samskiftid við forsætismálaráðið fór tí fram við fjarritum - í kotu. Elkær-Hansen tingaðist nú við allar partar í måli- num. Semja var millum for- sætismálaráðið, landsstýrið, landslæknan, kommunu- stýrið í Klaksvík, Føroya- deildina hjá danska lækna- felagnum og landslæknan um, at Halvorsen skuldi frá. Kristjan Djurhuus, løgmad- ur, og fólkatingsmenninir søgdu á fundi við forsætis- ráðharran, at teir vóru fyri at lata danskar løgverju- menn fara til Klaksvíkar at fremja avgerð forsætisráð- harrans. Forsætisráðharrin vildi tó hava, at ein formlig áheitan skuldi koma frá landsstýrinum um hetta, og teir játtaðu. Men tað stund- aði til val í Føroyum, og Petur Mohr Dam segði, at Javnaðarflokkurin ikki vildi vera við í hesum, og tí varð Løgtingsmenn og prestar á veg í kirkju á ólavssku 1959. Fremstir ganga Petur Mohr Dam, løgmaður og Niels Elkær- Hansen, ríkisumboðsmaður. Aftan fyri løg- mann ganga landsstýrismenninir Kristian Djurhuus og Niels Vinther Poulsen, løgtingsformadurin J. F. Øregaard, løgtingsmenninir Johan M. Fr. Poulsen, Ják- up Lindenskov, Kjartan Mohr, Hans Iversen, Håkun Djurhuus, Vilhelm Nielsen, Sámal Petersen o. fl. Í høgru rød ganga m. a. Jákup Joensen, próstur, Koch, dómari, fåtin, prestarnir J. Follend, Kr. O. Viderg, S. Brimnes, o. fl. avgjørt at bida vid målinum til eftir løgtingsvalid i nov- embur 1954. Rikisumbods- madur i Føroyum Forsætismálaráðið av gjørdi i 1954 at flyta Vagn-Hansen til amtmansstarv í Jútlandi og at seta Elkær-Hansen i- stadin. Hann var rikisum- boðsmaður í sjey år, og hevði frammanundan fingið lyfti um at fáa gott amt- mansstarv í Danmark eftir starvstíðina í Føroyum Løgtingid tók næsta stig- ið í læknastríðnum. Ein lítil meiriluti heitti á landsstýrið og ríkismyndugleikarnar um at fáa vidurskiftini í Klaksvík upp á pláss, og avgjørt varð, at fútin skuldi fara norður at seta Halv- orsen út av sjúkrahúsinum Forsætis- og uttanríkis- ráðharrin H. C. Hansen og skrivstovustjórin Niels Elkær-Hansen uttan fyri gamla Hotel Føroyar á Kongabrúnni í fimtiárunum. Áftanfyri hómast m. a. Edward Mitens, landsstýrismaður og læknahúsinum. Í apríl 1955 fór eitt fylgi norður í hesum grindum: fútin, sor- inskrivarin, ríkisumboðs- maðurin, Edward Mitens, landsstýrismaður og Pauli Dahl, yvirlækni, sum skuldi taka við starvi Halvorsens beinanvegin Ikki gekk sum hesir høgu harrar høvdu ætlað. Elkær Hansen prentar i endur minningunum frågreiding- ina, sum hann sendi forsæt- ismålaråånum dagin eftir hendingarnar. Har greiðir hann frå, at stór mannfjøld savnaðist, og alt fylgið varð rikið umborðaftur á "Tjald ur". Tað bleiv tíkið eitt sind ur harðliga í dómaran, og fútin bleiv skumpaður inn í eitt suk, men annars gingu teir sjálvir umborð Nú gjørdi forsætismála ráðið skjótt av og sendi við samtykki løgmans eitt løg verjulið við 130 monnum til Føroya við “Parkestor Teir sigldu oyggjanna mill um, men foru onga ð { Klaksvíkar. Suðroy í tor i