týsdagur 16. juni 1998síða 24

24 tíðindablaðið SOS 77 Nr. 110 — 16. JUNI 1998 Sara Hannibal, Kristiina Pi Føro ittsepp og Tiia Stranden: — Tad speglast aftur i bókmentunum, at fóroyska mentanin er afturlítandi. Kanska er tað eitt slag av veruleikaflyggjan, tå ið bókmentirnar í mestan mun kaga aftur í tíðina, tá ið alt var so gott. Veruleikin hjá fóroyingum er kanska ødrvisi enn okkara, men tað er heilt greitt av týdningi at trupulleikar í sam- tíðini verða vidgjørdir í skaldskapi, siga tær triggjar Sara, Kristiina og Tia, ið taka lut á summarskeiðnum á Fóroyamálsdeildini, i práti um fóroyskt, før- oyskar bókmentir og føroyska mentan. Teir 26 næmingarnir summarskeiðnum á málsdeildini á Fróðskapar- setri Føroya koma úr øllum Norðanlondunum umframt Estlandi. Vit hava hitt tríggjar teirra, 24 ára gomlu Kristina Pøttsepp úr Est- landi, sum hevur lisið norskt á universiteti í Est- landi í tvey ár, 26 ára gomlu Sara Hannibal úr Danmark sum hevur lisið danskt á un iversitetinum í Keypmanna- havn i seks år, og 27 åra gomlu Tiia Stranden, sum hevur lisið nordurlendskar bókmentir á Helsingfors universitet: í seks år. Sara og Tiia eru um at verða lidn- ar við teirra útbúgving Føroyskar bókmentir eru ikk: heilt fremmandar i hugaheim: Saru. Hon hevur tikið skeið í føroyskum máli rørovu málninga r hókt ahavn Sara Hannibal, Danmark: verður ein missur fyri Danmark um nentunarliga fáa vit nógv burtur úr av tykkara fjøllum, I fuglum kkum, tí í Dan mark er alt søtt”. Hidan harðlyndi í náttúruni, sum vit ikki hava í okkara Sara, sum lesur danskt á universitetinum í Keypmann Keypmannahavn, har hon hevði Jógvan Isaksen sum lærara — Eg havi lisið saman við fleiri førovingum og í 1991 var eg i Føroyum og ferð- aðist saman við einum før- oyingi, ið býr í Danmark, sigur Sara Tilia hevur ongan for- kunnleika til føroyskt og føroyskar bókmentir yvir- hevur. Tað eru serliga før- oysku bókmentirnar, hon heldur vera áhugaverdar, málið kemur í aðru rgð — Eg havi altíð hildið, at Føroyar virka so eksotiskar Min stóri áhugi er nútímans norðurlendskar bókmentir og har eru føroyskar bók- mentir ein partur. Og nú eg eri her kortini kundi eg hugsað mær at skriva eina greim um føroyskar kvinnu- bókmentir, sigur Tiia — Eg visti als einki um í 10 nakrar greinir IK Na NÓga SLØK føroyskt, føroyskar bók- mentir ella norrønt, men i minum hugaheimi hava før- yskar bókmentir altid virk- að serligar og Føroy ar eks- iskar. Tað er eitt sindur av eini tilvild, at eg kom til Foroya á skeið. Men eg trúgvi, at tað gevur nakað meir at koma til landið, sum vit lesa um, tú fært eina betri fatan av ymiskum viður- skiftum. Eg hevði ikki fing- ið tað sama burtur úr at lisið føroyskt og føroyskar bók- mentir í Estlandi. Føroyska målsøgan er rættiliga á- hugaverd, og tá ið eg ætli mær at arbeiða meiri við målsøgu, kann eg brúka nógv at tí eg havi lært her. Norska og føroyska mál- søgan hava nógv í felag, tí danskt hevur havt so stóra ávirkan á málini, sigur Kristina Estland tú nóg mikið av pengum Serliga í Føroyum, sum er er so líti umstødum Í y r fle Komnir 11Ciri jø i Kristiina Pottsepp, Tað almenna í Estlandi stuðlar mentanini vid nógvum pengum. Nógvar bókmentir verða givnar út og hevur týdningi, at mentan og list verða stuðlað, tí marknað- Kanska hongur tað saman við tíð, figgarkørmum, at tað seinni árini eru yrikarar heldur enn prosaistar, sigur Tilvísingar A summarskeiðnum verður undirvist í nýggjari føroysk- um bókmentum eftir høv- undar so sum Oddvør Jo- hansen, Jens Paula Heine- sen, og Gunnar Hoydal. Verk eftir rithøvundar, ið vórðu føddir um aldamótið, verða eisini lisin, til dómis eftir Martin Joensen, Willi- am Heinesen og Jørgen- Frantz Jacobsen. — William Heinesen og Jørgen-Frantz Jacobsen eru teir kendastu fóruysku høv- undarnir i Danmark. Fyri ein dana er målid hjå Jørg- en-Frantz og William so „blomstrandi“, tað er ótrú- liga vakurt og tað gevur okkum dønum eina nýggja fatan av donskum. Teirra mál er avgjørt danskt, men teir taka brúka orð og orða- vendingar, sum vit hava gloymt og ikki brúka long- ur. Tað er í ein mun gamalt kanst tú geva út sjálvur eitt so lítið land, er tað av universitet: i Estlandi danskt. Men tað føroyska málið liggur goymt í teirra danska máli og í nýtsluni av málinum, tí teir brúka báðir nógv ymisk ordatiltøk og máliskur. Og tað halda vit vera ógvuliga spennandi. Tað er serliga gongdin frá tí gamla til tað nýggja sam- felagið, sum verður lýst á sama hátt í donskum og før- oyskum bókmentum. Men eg hugsi als ikki um felags- eyðkenni, tá ið eg lesi før- oyskar bókmentir, sigur Sara. — Føroyar eru eitt ógvu- liga lítið samfelag og tað setir dám á bókmentirnar. Í Finnlandi eru finsk-svensku bókmentirnar minniluta- bókmentir og har eru nøkur felagseyðkenni við føroysk- ar bókmentir. Har lesa fólk bókmentir fyri at kenna og finna seg sjálv og fyri at lesa um hendingar, tey eru í fel- ag um. Finsk-svensku bók- mentirnar eru ikki nógvar og kanska eitt sindur trong- ar. Tað sum eg eisini haldi vera áhugavert er bók- mentakritikkurin, ið næstan ikki er til í Føroyum. Eingin vil kritisera, tí øll kenna øll. Tað sama er galdandi í finsk-svensku fjølmidlu- num, har tað er ógvuliga trupult at fáa fólk at um- mæla og kritisera bókment- ir. Men vit vita, at tað hevur Finnland uppá mentan, tí sigur Tia, sun universitetinum í Tila Stranden, — Tað sum undrar meg í Føroyum er, at ítróttin verður so væl stuðlað meðan mentanin ikki verður. Men tað kenni eg aftur úr Finnlandi, har stórar ítróttarhgllir verða bygdar meðan mentanin kemur í aðru rød. Tað verður ikki fatað sum ein góð íløga at brúka pengar tað gevur lesur norðurlendskar bókmentir á Helsingfors yar eksotiskar... ógvuliga stóran týdning fyri bókmentirnar, at tær verða ummæltar av skikkaðum ummælarum, tí tað er trup- ult at ímynda sær, hvussu tær kunnu vera ummælini fyri uttan. Bæði fyri høv- undin, sum hevur tørv á at vita, hvat lesararnir halda um bókina, og lesandi al- menningin, sum fær kunn- leika, vitan og fatan av bók- mentunum gjøgnum um- mælini. Bókmentir, sum ikki verða ummæltar, verða avbyrgdar og kunnu tulkast sum ikki verdar at verða kritiseraðar, sigur Tiia — Føroyar og Estland hava tad i felag, at londini bæði hava verið eitt sindur afturlatin. Estland hevur hoyrt til Sovjettsamveldið. Vit eiga ikki so stórar bók- mentir sum Vesturheimurin eigur, men nú eg lesi norsk- ar bókmentir havi eg eisini verið varhug við, at tað er trupult hjá einum útlendingi at síggja og fáa eyga á øll frábrigdini í norskum bók- mentum. Hóast Noreg er eitt stórt land kenna øll til tey ymsu viðurskiftini á meiri persónligum stigi. Tí fái eg kanska bara brot við burtur úr heildini og fati kanska ikki samanhangin á sama hátt sum norðmenn til dømis, sigur Kristiina. ta ikki pengar av sær, #4 Ba