fríggjadagur 3. juli 1998síða 16

16 tíðindablaðið 8 år Nr. 123 — 3. JULI 1998 Viðmerking Påpar - foreldrarættu Stødugt oftar hoyrast rødd- ir um, at påpar hava alt ov lítlan rætt ul børnini mammurnar hava ov stóran rætt. Ahugavert kann vera at vita, um so er. Er nakað hk i hald i hesum og hvat er tad tosa verður um. Ti munur er á, um tað snýr seg um at io af og al fåa foreldrarættin å børn- unun smbd. vid sep hjúnaskilnað og spurningin tt yvirhøvur at pápar hava ammurnar at fáa foreldra á børnum, tå hjún st ella sKiliast, og at so er. Í teimum førum har foreldrini ikki semjast um, hver skal hava foreldrarætt- in, og tey ístaðin lata tað upp til Føroya Rætt av av- gera foreldrarættarspurn- er tad ofta mamman — eggjast skal tó til merk- is, at burtur sæð frå teimum førum, har børnini eru heilt smá, upp ul 2 ár, er henda avgerð hjá rættinum ikki grundað á ein lógartekst, sum sigur, at mamman hev- ur ein rætt fram um pápan Avgerðin hjá dómaranum er ein vurdering í hverjum einstøkum før, grundað á hvat er frægast fyri barnið Foreldrini kunnu ikki semj- ast, tí er málið endað í rætt- inum, sum skal avgera hver av foreldrunum framyvir skal hava foreldrarættin, vera tann sum avger, hvar barnið skal búgva, hvar tað skal ganga í skúla og yvir- hevur ja dagligdagin hjá barninum tl rættis Sambært galdandi lóg kunnu bæði foreldrini ikki hava foreldrarættin, og tí má annað veljast Dómarin tekur avgerð sína, aftaná at hava sæð partarnar í rættinum og hoyrt frágreiðingar teirra um, hvussu dagligdagurin er skipaður hjá foreldrun- um, hvussu gomul bernini eru, hvar hevur passað tey og verið mest um tey í dag- ligdegnum, hvar børnini er nú og hver hevur havt tey hjá sær hesa seinasta tíðina nú partarnir kanska hava búð hver sær áðrenn sep. ella skilnaðin. Nidurstødan er sum sagt ofta, at mamm- an fær foreldrarættin Um menninir eru fyri vanbýti her í mun til kvinn- urnar, er ilt at siga. Dómarin tekur eina konkreta avgerð, og lógin gevur ikki kvinn- uni fyrimun framum mann- in. Er maðurin sjómaður og bert heima ein part av árin- um, er rættiliga lætt hjá dómaranum at taka avgerð, somuleiðis um maðurin nýtir mestu arbeiðsorkuna uttanfyriheimi meðan kvinnan hinvegin kanska bert arbeiðir úti parttíð ella kanska er heimaarbeiðandi Men eisini her henda broyt- ingar, og tess meiri vanligt tað verður, at pápar taka sær av børnunum eisini tá tey eru smá, og kanska velja at } ja meiri orku í herma- ívið og barnapassingina, tess truplari verður tað hjá dómaranum at leggja tey obj. kmterur tl grund (sum nevnd eru omanfyri), sum vanliga eru tey sum avgera málið, um ikki serlig vidur- skifti eru Tann sum ikki fær for- eldrarættin, hevur ein lógar tryggjaðan samverurætt við barnið, vanliga annað hvert vikuskifti frá fríggjadegi til sunnukveld og helvtina av skúlaferiunum Ein annar kanska meiri áhugaverður spurningur er foreldrarættarspuruingur sum slíkur. Hver hevur for- eldrarættin, tå barn fødist Hvussu fær ein foreldrarætt á barni sínum Ein mamma hevur altíð foreldrarættin á barni sín- um, líkamikið um hon er gift við pápanum ella ikki Men pápin fær ikki for- eldrarætt á barni sínum, fyrr enn hann giftist við mamm- unu. Hjånabandsstødan er avgerandi fyri, um ein påpi kemur uppå tal at fåa for- eldrarættin å børnum sinum Og so er tað líkamikið, um hann býr saman við mamm- uni og børnunum í 20 år Fara tey seinni hvør til sitt, kann mamman taka børnini vid sær, og påpin hevur tå, sum einhvør annar påpi, sum eigur børn uttanfyri hjunalag, samverurætt við børnini Hetta kann tykjast órætt- vís mótvegis pápanum, men lóggáva okkara á hesum eki er øll tengd at, at tað er hjånabandsstødan, sum er avgerandi. Sambúgvandi, sum ikki erv hjúnavígd, hava ikki tey rættindi og tær skyldur mótvegis hver ødr- um, sum hjún hava, heldur ikki tá snýr seg um børnini. Tað eru ikki so ógvuliga mong ár síðani, at tað var ein skomm og sera vanvirð- andi fyri bæði gentuna sjálva og ikki minni fyri fa- miljuna at eiga eitt barn utt- an at vera gift. Leysinga- børnini máttu ikki vera ov nógv, og mangt hjúnalagið var fingið í lag fyri at tryggja barninum ein pápa og yvirhøvur ein sidiligan karm um uppvøksturin. Teir páparnir tryggjaðu sær í øllum fórum foreldrarættin á børnunum I dag hava fólk ikki so stóran skund at giftast, tí eitt barn er á veg. Men tey hava gloymt, at lógarverkið ikki broytist so skjótt sum livi- mynstrini og so als ikki á tí familjurættarliga økinum. Uttan iva hava vit fyri neyðini at endurskoða okk- ara lóggávu á hesum eki Spurningarnir kunnu setast, um tað bert er hjúnabands- stødan sum kann gera, at ein páp: fær foreldrarætt á børn- um sínum ella eru kanska onnur viðurskifti, so sum avtala partanna milllum, sum kann geva henda rætt. Eisini kunnu hugsast avtal- aðar reglur um felags for- eldrarrætt við sep/hjúna- skilnaða eins og tær sum galdandi eru aðrastaðni. Í dag hava foreldur ikki møguleika at gera avtalur um felags foreldrarætt. I Danmark t.d. eru fa- miljurættarligu reglurnar broyttar ofta síðani tey høvdu tær somu, sum vit enn hava. Ikki nýtast alt at vera rætt sum tey gera í Danmark ella í hinum norð- urlondum, men lógirna. á hesum øki í Føroym eru frá 20'unum og eisini vit í Før- oyum hava broytt okkara livimynstur munandi síðani tá. Lógir eldast eisini. Tað er væl skiljandi, at páparnir í dag kenna seg við skerdan lut. Kanska hava teir ongangtíð tikið sær so nógv av børnunum, sum teir ungu páparnir gera nú, og so eru teir so óhepnir at r - javnrættur velja ein samlivsform, sum ikki hóskar til lógarverkið, og sum hevur við sær, at teir ongan møguleika yvirhøvur hava at fåa foreldrarættin å børnunum, tí teir ikki eru giftir. Í og við at lóg okkara um foreldramyndugleika sigur, at tað er mamman sum hev- ur foreldrarættin til barnið, sum verður føtt uttanfyri hjúnalag, so hava kvinnur- nar her ein rætt framum menninar. Hóast javnstødu- lógin er yngri enn nevnda lóg frá 1922 kann tó ikki roknast við at Javnstødu- lógin kann nýtast at for- trongja henda lógartryggj- aða rætt hjá mammuni. Og um vit fingu eina nýggja lóg um foreldramyndug- leika, hugsi eg ikki at broyt- ing var á júst hesum øki. Tað er ótíðarhóskandi, at foreldur, sum búgva saman, ikki kunnu gera avtalu um, at tey bæði skulu hava for- eldrarætt. Hin vegin man tað vera at fara í hina grøv- ina at siga, at einhver pápi, sum hevur viðurkent ein faðirskap, eisini hevur for- eldrarætt á barninum. Við tí innihaldi sum foreldra- rætturin hevur í dag, nevni- liga rætturin og skyldan at taka sær av barninum í dag- ligdegnum, er ilt at hugsa sær at hetta letur seg gera. Turið Debes Hentze Lesið eisini Sosialinum á netinum: www.sosialurin.fo Bókadeild Foroya Lærarafelags hevur givið út myndabøkurnar: Dúnutir, gulir dunnuungar eftir Matthew Van Fleet Dunutir,! omme, Trun. skapua og rum gulir dunnu- ungar er ófera stuttlig } smábarnabók, | ið lærir barn ið at skyna á | liti, skapi dýrum og fola | ymiskt, td. knubbut, loð- ið, rusput og | =. kleimið. Tá ið tú blaðar í bókini, sært tú t.d. fyrst ein rusputan, bláan hálvmána, men tá id tú letur víðmyndina upp, er hálvmánin partur av einum hávaflokki. Onnur opna vísir t.d. ein dúnutan, gulan sirkul, sum umbroytist til dunnuungar, tá ið tú letur vidmyndina upp. Aftast er long víðmynd, ið vísir oll dýrini og skapini, so barnið saman við onkrum vaksnum kann endurtaka novn á litum, skapi og dýrum. Hetta er eisini kærkomið høvi hjá vaksnum, at læra seg før oyska heiti á ymiskum skapum, t.d. ferningi, egg- klingru og rætthyrni. 8 víðmyndir eru í Dúnutum, gulum dunnuung- um. Bókin er prentað á tjúkt, haldgott pappír, og kostar kr. 49 í bókavúðunum. Hestprest stóð fyri prentgerðini. Dúnutir, gulir dunnuungar fer ikki í Barnabóka- klubban. Lítla krokodilla fer at svimja eftir Birdie Poulsen Lítla krokodilla [E" fer at svimja er |. onnur småbarna- bókin um lítlu krokodilluna og: stóru krokodill- | una. Hesuferð fj fara tær bådar i oman å sandin at svimja, og har er stuttligt at vera, ti at svimja er tað besta, krokodill- um dámar. Men tær eru ikki einsa- mallar í sjónum, og lítið skal til at ræða Lítlu kroko- dillu... Lítla krokodilla fer at svimja er 28 bls. í litum og kostar kr. 39 í bókabúðunum. Spf. Gramar stóð fyri prentgerðini. 7 Dånutir — gulir dunnuungar Matthew Van Fleet — Eg eigi alt eftir Nele most. Annet Rudolph myndpryddi bókina. Ella Smith Clementsen tyddi Eg eigi alt! - ella túggju snildir at fåa alt er um ein fittan, litlan ravn, sum er vinum sinum til nógv fortreð, tí hann stelur alt, hann fær fatur í. Hóast vinrinir gera sítt besta at krógva leikuni fyri honum, so fær hann alt kortini. Tað ger tað sama, um tað er ein bamsa, rulliskoytur ella spælidós, lítli ravnurin finnu alla tíðina uppá nýggjar snildir at lumpa leikuni frá hinum. Men sum vera man meðast vinirnir av hesum, so at enda liggur ravnurin einsamallur og belir oman á ollum, sum hann hevur lumpað frá hinum, ongin tímir at spæla við hann, og hann fer so smátt at hugsa um at bera seg ødrvisi at... Eg eigi alt er lærurík myndabók, sum bæði børn og vaksin fara at fegnast um. Hon er 28 bls. í litum og kostar kr. 87 í bókabúðunum. Spf. Gramar stóð fyri prentgerðini.