leygardagur 4. juli 1998síða 5

Nr. 124 — 4. JULI 1998 Búskaparráðið: tíðindablaðið S0672 Uttanlandsskuldin burtur við arslok Aftaná stóru kreppuna í byrjanini av nítiárunum hevur fóroyski búskapurin rættiliga fótað sær. Og hetta sæst aftur á gjaldsjavnanum, sum vísir samhandil fóroyinga við útheimin. Hesin vísir eitt framhaldandi yvirskot SVEINUR TRÓNDARSON Fyri eitt og hvert land er tað av alstórum týdningi, at hava ein stórri útflutning enn innflutning. Utheimurin skal keypa meir frá okkum enn vit frá teimum, tí annars fáa vit eitt undirskot á gjaldsjavnan- um. Eitt undirskot á gjalds- javnanum merkir, at skuld okkara til útheimin veksur, og tað er ikki rgtt gongd. Í teimum gyltu áttati ár- unum var einki Oført. Løn- arlagið høgt, skatturin lut- falsliga lágur og aðrir fyri- munir, sum gjørdu at nýtsl- an øktist rættiliga nógv. Og tá vit ikki framleiða bilar, skógvar, sjønvørp o. 1. í Føroyum og eitt nú held- ur ikki hava trød og skógir, sú at vit hava ein træídnað, so eru vit noydd at innflyta allar hesar vørur úr útheimi- num. Slíkt sæst aftur á gjalds- javnanum - beinanvegin. Fer nýtslan - og harvið innflutningurin - upp, uttan at útflutningurin økist, so endar tað lættliga við einum undirskotið á gjaldsjavnan- um. Og tað hendi í Føroyum. Undirskotið á føroyska gjaldsjavnanum var stórt í åttatiårunum. I 1988, um tað mundi tá nýtslan óiva var upp á tað hægsta, var und- irskotið á føroyska gjalds- javnanum umleið 2 mia. krónur og samlada føroyska uttanlandsskuldin var tá út í móti átta mia. krónum. Skrædlid bjargaði gjaldsjavnanum Arini eftir minkadi gjalds- javnahallið so líðandi, og í 1991 var fyri fyrstu ferð í nógv harrans ár talan um eitt yvirskot á gjaldsjavn- anum. A ein hátt kann sigast, at tað var kreppan, sum bjarg- aði gjaldsjavnanum uttan tó at siga, at tað var gott at kreppan kom. Við árslok 1992 vísti gjaldsjavnin enn eitt yvir- skot um tað tó ikki var so stórt, so var tó talan um at vit útfluttu fyri meir enn vit innflutt fyri. Síðan 1992 hevur tað sæð nógv betri út. Seinastu fýra árini hevu gjaldsjavna yvirskotið ligið um eina mia. krónur og slík- ar upphæddir síggjast væl aftur tá vit fara at hyggja at uttanlandsskuldini, tí hon er nevniliga um at verða horv- in. Nettoskuldin burtur við árslok Tá nettouttanlandsskuldin var uppá tað hægsta - í 1990 - var hon uppá umleið 8,5 mia. krónur. Men síðan 1990 hevur tað bara gingið tann rætta veg- in. Og stórri gjaldsjavna- yvirskotið hevur verið, jú minni verður nettouttan- landsskuldin. 1996 var fyrstu árið síðan 1985, at uttanlandsskuldin fór niður um 4 mia. krónur og í 1997 minkaði hon enn meir og kom niður á góðar 2 mia. krónur. I år hava føroysku mynd- ugleikarnir gjørt avtalu vid donsku stjórnina, sum eft- irgevur 900 mió. krónur og harvið er nettoskuldin kom- in niður á eina mia. Av tí at útlit eru fyri at gjaldsjavnayvirskotið fyri 1998 verður eins gott og í 1997, so sær út til, at netto- uttanlandsskuldin hjá føroy- ingum er burtur við árslok. Almenna skuldin er har enn Tad at nettoskuldin er burtur merkir ikki, at føroyingar Kappingarforið er batnað munandi Stórar lónarhækkingar í londunum vit kappast við, eitt nú Skotlandi, hava gjørt, at føroyski fiskiidnadurin hevur eitt betri kappingarføri, enn hann hevði fyri nókrum árum síðan SVEINUR TRÓNDARSON Kappingarførid hjá før- oyska fiskiídnaðinum í mun til londini vit kappast við er batnað, sigur Búskaparráðið í árligu frágreiðing síni. Tá tosað verður um kapp- ingarføri okkara mótvegis útheiminum, er talan um hvørt vinnan er før fyri at framleiða vørurnar við kostnaðum, sum í minsta lagi ikki eru hægri enn í teimum londum, sum selja á somu marknaðum, sum vit. Framleiðslukostnaðir eru eitt nú kostnadir til lønir, flutning, orku o. 1., sum beinleiðis inngongur í fram- leidsluna av vøruni. Lønirnar eru, sum verða mann, ein stórur partur av framleiðslukostnaðinum og tí er tað av stórum týdningi, at lønirnar her heima ikki hækkað meir enn tær t.d. gera í Skotlandi. Og har hevur oljuvinnan havt stóra ávirkan á lønar- lagið. Meðan lønirnar í Føroy- um, sambært Búskapar- ráðnum bert eru hækkaðar fá prosent í níti árunum, si eru lønirnar í Skotlandi, og Íslandi við, hækkaðar við umleið 20 prosentum. — Okkara kappingarføri mótvegis hesum báðum kappingarneytum um feska fiskin er tískil býtt munandi, sigur Búskaparráðið. Eitt annað sum eisini spælir inn er stødan hjá krónuni mótvegis hinum gjaldoyrunum, eitt nú pund- inum. Her er stýðan tann, at pundið er hækkað nógv, og tað hevur eisini givið før- oysku fiskaseljarunum fyri- mun, fram um teir skotsku Hinvegin hevur danska krónan vunnið í virðið mót- vegis tí norsku, t.d., og tað hevur ikki betra okkara kappingarfóri = mótvegis norska fiskiidnadinum. Men gongdin á valuta- marknaðinum skiftir so brádliga, at áðrenn ein veit av, so gongur tað hinvegin aftur. Í frágreiðingini stendur eisini at lesa, at produktivi- teturin í Føroyum er hækk- aður, so vit framleiða meira um tíman og tað betrar eis ini um kappingarføri. Føroyska nettouttanlandsskuldin verður eftir øllum at dóma burtur við árslok, sigur A Bjarni Olsen, formaður í Búskaparráðnum onga uttanlandsskuld hava. Almenni sektorurin hev- ur eina lutfalsliga stóra utt- anlandsskuld uppá umleið 5 mia. krónur. Henda skuldin skal gjald- ast aftur, og sambært av- taluni við danir, skulu før- oyingar næstu nógvu árini gjalda 321 mió. krónur í rentum og avdrátti til al- menna uttanlandsskuldin er burtur. Hinvegin eigur tann priv- ati sektorurin samsvarandi nógv 5 mia. krónur uttan- (Mynd: Jens Kr. Vang) lands. Men vit kunnu í hvussu er siga so mikið, at vit hava minkað skuldina úr góðum átta mia. krónum niður á null eftir átta árum 1. Filter 2. Kolbein's basement 3. Sunday 4. Talk to me 5. Com flakes 8 stuff 6. The ling cud Vinarliga send mær Navn: 7. Laughter 8. Perhaps a little too 9. Good moming 10. Long distance 11. Pieces of you 12. Perfect day Tel.: Utfyll lepan, klipp hann ut og send hann til: 3-arin, Postboks 1057, 110 Tørshavn ' Búst.: SMS - Tel. 319820- 310606 - Fax 314955 E-maii: tryarin(Q post.olivant.fo