týsdagur 7. juli 1998síða 12

12 tíðindablaðið Nr. 125 — 7. JULI 1998 Spurningur um at taka ábyrgd Fólkafundur á Varma- keldustevnu 5. juli 1998 Fyri 16 árum síðani hevdi eg tann heiður, at halda fundarrødu her í samband við Varmakeldustevnuna Nógv er runnið í sjógv síða i, og nógv er hent rørovu su ne est « i á ka samfelagið merk ara skipafloti varð trongdur meira og meira burtur av eiðum og mátti koma inn á ta frammanundan hart troyttu heimaleiðurnar Hugurin at gera iløgur í fiskiskip var lítil, og flein av teimum nýggjastu vórðu seld av skipunum andinum Lítil og eingin peningur var landinum. Lutfalsliga nógvur peningur var farin almennar ílegur, og almennu rakstrarutreidls- urnar vuksu samsvarandi Neyðugt var at tálma bæði almennum iløgum, rakstri g privatnýtsluni. Trupult sum tjaðaragkini r rinø r <tað L JÉ g ing var støcan njá > Storur partur av Kiflotanum var í kreppu land akavirkjum og handil rningum, byggimarknad urin og båskapurin yvirupphitaður, og áðrenn nakar gav sær far um tað, varð samlaða uttanlands- skuldin vaksin í næstan 9 mia. kr. Ein stórur partur var privatskuld, sum lands kassin veðhelt fyri og ;ostatt so við og við kom at hanga uppá. Forbrúks- og Jøguørskapurin kom í hæddina í 1988/89, og tað endaliga skrædiið kom við bankakreppuni í 1993 varð F FOA , ” Ís 3 EU Jamuelsen né røvu á Ofta hevur verið spurt hver hevði skyldina fyri, at tað gekk so út av lagi galið, at alt føroyska samfelagið í roynd og veru skuldi fara á húsagang. Eg hugsi, at tey flestu í dag eru komin til ta sannføring, at skyldina høvdu vit føroyingar sjålvir Lands- og kommunal- poliukkari sum tóku avgerðirnar um at brúka teir nógvu pengarnar. Lángeva rarnir og lántakararnir, sum báðir - í ti løtuni - vóru nøgdir við tann handilin, teir høvdu vjørt varmakeldu, um at taka ábyrgd og at sýna varsemi. Allir partar hava uttan iva tikiå sinar avgerdir f allar bestu meining. Og allir hava blint hud á, at hin parturin visti, hvat hann gjørdi Lat okkum taka trý hugsað dómi Tá ið vinnulívsmaðurin er komin til lángevaran, so hevur lángevaran hugsa - sum so, at vil hin so endiliga læna, og trýr uppá projektið, og ikki minst, kann hann koma við einum góðum veðhaldi - helst frå ti almenna - so er tad ein góður handil fyri okkum Og tað almenna í sínum lagi vil sjálvandi ikki forða vinnulívinum at mennast. Tá ið biðið verður um veðhald, so varð gingið út frá, at hinir hava tryggjað sær, at projektið er í lagi. Men seinni fór virkið á heysin og hinir hingu uppá skuldina. Hvør hevði skyldina? Tá ið unga parið kom inn á peningastovnin at biðja um lán ul at byggja nýggj hús, so er sýgan tann sama Peningastovnarnir liva av at handla við pengum, og teir fluttu yvir av gjaldføri, tí landsmyndugleikarnir høvdu ikki steðgað rentu- spekulatióninií tókum tíma. Peningastovnarnir høvdu veðhald í húsunum og inntøkuni hjá tí unga parinum og vóru sostatt 100% dekkaðir. Tað unga parið, sum bæði høvdu gott arbeiði, fóru avstað við nógv stórri láni, enn tey upprunaliga høvdu ætlað. Tann standandi spur- ningurin - aftaná at annað ella bæði mistu fyrst arbeiðið og seinnu húsini - hevur síðani verið: Hver hevði skyldina? Ella tá ið kommunustýrið kom til landsstýrið at biðja um loyvi at taka upp lán, tí lógin sigur, at landsstýrið skal geva loyvi í hverjum einstøkum føri. Lands- myndugleikin hevur helst hugsað sum so, at tå ið kommunustýrið, sum er eitt fólkavalt forum, hevur samtykt at taka lánið, so kunnu vit ikki forða menningini. Kommunu- stýrið hugsar sum so, at tå ið landsins hægsta vald hevur givið sítt væsignilsi, so má tað vera rætt, sum vit gera. Men seinni gekk sum kunnugt galið? Hver hevði skydina? Tað lættasta hevði verið at sagt, at allir partar høvdu sin part í skyldini. Men tað er ikki eitt nøktandi svar. Tað hevur eisini verið sagt, at tað er ein spurningur um moral. Tað er tað sjálvandi eisini, bæði fyri lángevara og lántakara, men tann frá- greiðingin er ikki nóg itøkilig. Tað sum stendur eftir, og tað sum vit ikki sleppa uttanum, er, at tað í seinasta enda er ein spurningur um ábyrgd. Um viljan til at átaka sær per- sónliga ábyrgd. Eg veit ikki, um tað er eitt lyndiseyðkenni fyri okkum føroyingar, at vit hava ilt við at átaka okkum ta ultima- tivu ábyrgdina. Nógv týðir uppá, at vit hava havt lyndi til at skúgva ábyrgdina yvir á onnur ella okkurt anna ' ístaðin fyri at viðurkenna, at eg sjálvur og eingin annar stendur við tí endaligu, treytaleysu ábyrgdini fyri mína avgerð ella mína handling Onkur hevur borið í bøtuflaka fyri føroyskar politikkarar og teirra manglandi vilja at átaka sær ábyrgd fyri sínum politisku avgerðunum við at siga, at tað er Heimastýrislógin, sum er oørsøkin ul, at føroyingar handla ábyrgdar- leyst, tí hon tekur ábyrgdina frå okkum. Hatta er enn ett talandi dómi um tann mest himmalrópandi mangulin upp á ábyrgdarkenslu. Ríkisfelagskapurin tekur onga ábyrgd frá okkum. Eingin og einki tekur meira ábyrgd frá okkum, enn vit sjálv av egnum vilja lata okkum av hondum. Danska stjórnin og Føroya landsstýri gjørdu fyri einum mánaði síðani eina avtalu, sum skuldi reinsa upp í teimum ógreiðu viður- skiftunum landanna millum, serliga í kjalarvørr- inum av bankamálinum. Í 8. artikli í hesi avtaluni stendur: "Danska stjórnin og Føroya Landsstyri eru