fríggjadagur 17. juli 1998síða 25

eee Nr. 133 — 17. JULI 1998 Landsbanki Føroya: Notat um bú- skaparstødu og -gongd Í samband vid at Landsbankin helt 10 åra dagin fyri stovnanini, var gjørt eitt notat um búskaparstóðuna í Føroyum, um gongdina í búskapinum, eins og málsetningar fyri búskaparpolitikk. 1.Konjunkturviðurskifti 1. Tann føroyski búskap- urin veksur heilt nógv í løt- uni. Í 1997 vuksu lønariit- gjaldingarnar vid 8%. Teir seinastu 12 månadirnar til april 1998, vuksu tær vid 9 %, soleidis at vøksturin er tiltakandi beint nú. Arbeiðsloysi er helst minkað úr 12 % niður í 10 % í miðal fyri árið 1997. Hagtølini, sum eru tøk, peika ikki heilt sama veg um gongdina í búskapinum. Utgoldnu lønirnar í fisk- avirking á landi minkaðu í 1997, meðan avreiðingar av feskfiski til føroyskar fisk- akeyparar øktust munandi. Her kann talan vera um, at fiskakeypararnir hava selt 6vidgjørt av landinum, men eisini, at framleidslan å fisk- avirkjunum er vorðin meira effektiv. Í 1998 eru lønirnar í fiskavirking tó øktar. Utflutningurin av vør- um vaks i 1997 vid 6 %. Hetta er minni enn lønar- útgjaldingarnar vuksu og bendir á, at vøksturin i stór- an mun er ávirkaður av inn- lendskum eftirspurningi. Innflutningurin av vør- um vaks i 1997 9 %. Inn- tøkurnar hjå landskassanum av — meirvirdisgjaldinum st6du hinvegin f stad. Hetta bendir å, at innflutnings- vøksturin i 1997 er ikki fyrst og fremst farin til øking av nytsluni. Tølini benda å vøkstur í ílógum, kanska bæði føstum fløgum og goymslufløgum. (Kunnu MiS kr BTU Årlig broyting Nettoskuld Akrenni sektorunn Landsstýrið og stownar Kommuniur og stovnar Niðurgjalding Almenni sektorurin Landsstýrið og stovnar frítókur fyri mvg hava minka so nógv um mvg-id, at tølini eru misvísandi ?). 2. Búskaparmodell landskassans Búskaparmodell landsbank- ans er dagført við teimum her nevndu upplysingunum og åbendingunum. Modelútrokningarnar benda á, at vøksturin árini 1995 - 1997 hevur verið millum 4 % og 5 % um árið. Hetta er minni vøkstur, enn fyrr gjørdar útrokningar bendu á, men tann skrásetti útflutningurin er vorðin minni, enn tá varð mett. Í 1998 kann vøksturin í føst- um prísum fara at verða 8 %. Tað er gongdin í lønar- útgjaldingum og fiskaveid- uni, sum styðja mest undir hesa meting. Fer gongdin at verða, sum tølini benda á, kann arbeiðsloysið í miðal fyri 1998 fara at minka úr 10 % niður í 4 %. Gjaldsjavnin tykist hin- vegin at kunna halda fram í 1998 við einum avlopi, sum er út í móti 1 mia kr. Ein av fortreytunum fyri hesum útrokningunum er á- setingin av ílógunum. Tær privatu føstu iløgurnar eru i 1997 øktar úr 6 % i 8% av BTU og í 1998 vid 2% aftr- at upp i 10 % av BTU. Tær almennu fløgurnar eru hin- vegin hildnar óbroyttar á 3% av BTU, tvs. at fløgur- nar hjå landi og kommunum hava verid um 180 - 220 mi6 kr pr år. Samanlagt er tidindabladid framvegis talan um småar fastar fløgur, 11 % - 13 % av BTU eru ikki stórar fløgur. 3. Friplåssi i båskapinum Fríplássi fyri vøkstri í bú- skapinum, sum hevur verið, tykist sostatt at vera burtur nú. Fløskuhålsarnir fara at vísa seg á arbeiðsmarknað- inum, meðan pláss fram- vegis er á gjaldsjavnanum. Tað er álvarsligur vandi fyri at trýst fer at vísa seg á kostnadin og kappingarfør- ið frå arbeiðsmarknaðinum, samstundis sum fyritøkur fara at flyta inn arbeiðsmegi fyri at klára eftirspurningin. Longu, sum er, er tað helst tørvur á at tåtta bú- skaparpolitikkin, tí at ein re- alvøkstur uppá 8 % p.a. og navnavøkstur í lónum uppá 9 % p.a. er alt ov nógv, tá tú nærkast kapasitetsmarki á einum av teimum týðandi javnvágunum í samfelagn- um. Føroyingar, sum fluttu av landinum í kreppuárun- 1996 1997 5.733 6136 56797 7% 1998 11% (æg Hr um, sum ætla sær at flyta heimaftur, eru ein tiltaksar- beidsmegi, men eftirspurn- ingurin eigur ikki at vera størri enn hugurin at flyta heimaftur visir seg at vera. Har er als ikki plåss fyri at økja almenna og privata ílóguvirksemið, uttan so at tað verður táttað á øðrum økjum. 4. Almennar iløgur Landsstýrið hevði í 1997 fløgur uppá 109 mió kr sam- bært landskassaroknskapin (útbúnaður 43,5 mió. kr, bygging av løgum 48,6 mkr og útvegan av lógum17,0 mió. kr), 92 mió. kr høvdu ávirkan á virksemið. Kommunurnar øktu um sitt virksemi i 1997, men hvussu nógv er kanska iva- samt. Landsstýrið er vitandi um fløgur hjá kommunun- um uppá einar 70 mió. kr í 1997. Harumframt hava Tele- fonverkid og SEV gjørt í- lýgur. Tær iløgur, sum her eru 1999 2009 7.139 $% 7.385 3% nevndar, kunnu f prinsipp- inum styrast av landsstyr- inum, um neyðugar fyri- skipanir verða gjørdar Hetta er í mótsetning til privatar fløgur, ið einans kunnu ávirkast meir og minni beinleiðis gjøgnum fíggjar- og t nettoskuldin hevði minkað úr 88% av BTU niður í 17% av BTU, um tølini annars kunnu halda. Fortreytirnar í skuldar- skjalinum eru ikki ógvuliga agressivar, men kunnu tó vísa seg at vera ov optimist- iskar, um illa vil til, skal viðgangast. Millum hesar fortreytirnar eru, at gll skuldin til danska ríkið skal rindast aftur, og at ríkisveit- ingin til Føroya verður 6- broytt. Tá nýggjar fortreytir eru kendar, kann meting gerast av nýggjum. 5. lleguviðurskifti 1. Landskassin hevði í 1997 eitt yvirskot uppá umleið 160 mió kr, sum svarar til eina niðurgjalding av netto- 2003 2004. 8.412 5% 8.832 5% 2005 9274 skuld uppá 160 mió kr. Við eini strategi um at minka nettoskuldina við 200 mió kr kann landskassin halda verandi fløguvirksemi, men kann ikki økja um iløgurnar uttan at útvega nýggjar inn- tøkur ella at fremja spar- ingar. Ein rentusparing uppá ríkisskuldina fer tó at geva frípláss hjá landskassanum sjálvum 2. Við atliti til virksemið í samfelagnum kann lands- stýrið neyvan loyva sær at økja iløgurnar uttan at av- marka virksemid å ødrum økjum. Skuldi tad vist seg, at privatar iløgur eru i vøkstri, gera hesi vidurskifti, at landsstýrið eigur at tåtta í búskaparliga fyri ikki ai leggja kostnaðartrýst á bú- skapin og kappingarførid Landsstýrið hevur so- statt ábyrgd fyri at skapa rúmd fyri bæði privatum virksemi og ætlaðum virk- semi, sum tað sjálvt og aðrir myndugleikar ynskja at seta í verk. 2008 8.738 5% 5% Talvan omanfyri vísir nettoskuldin hjá almennasektorinum í Føroyum, fram til år 2007. I tølunum er roknað við eini afturgjalding uppá 300 mid. kr. um árið, samstundis sum ikki er roknað við at fóroyski almenni upptekur fleiri lán í sama tíðarskeiði (Talva: Landsbanki Føroya)